Κάθε χρόνο τα Χριστούγεννα έρχονται όλο και νωρίτερα. Όχι όμως στις καρδιές και στα σπίτια των ανθρώπων, αλλά στις βιτρίνες των καταστημάτων. Από τις αρχές Νοεμβρίου, πολλές φορές ακόμη και από τα τέλη Οκτωβρίου, τα λαμπιόνια ανάβουν, τα χριστουγεννιάτικα δέντρα στολίζονται και οι εορταστικές μελωδίες δημιουργούν μια ατμόσφαιρα χαράς, αισιοδοξίας και καταναλωτικής ευφορίας. Μόνο που πίσω από τις φωτισμένες βιτρίνες υπάρχει μια διαφορετική πραγματικότητα. Μια κοινωνία που δοκιμάζεται οικονομικά, νοικοκυριά που μετρούν ακόμη και το τελευταίο ευρώ και πολίτες για τους οποίους οι γιορτές, αντί για χαρά, αποτελούν πλέον μια πρόσθετη πηγή αγωνίας.
Οι έμποροι, ασφαλώς, έχουν κάθε λόγο να προσπαθούν να τονώσουν την αγοραστική κίνηση. Αντιμέτωποι και οι ίδιοι με αυξημένα λειτουργικά έξοδα, ενοίκια, λογαριασμούς και φορολογικές υποχρεώσεις, ελπίζουν ότι η εορταστική περίοδος θα προσφέρει την απαραίτητη οικονομική ανάσα στις επιχειρήσεις τους. Ο πρόωρος στολισμός αποτελεί μια προσπάθεια να παραταθεί η περίοδος των αγορών και να δημιουργηθεί η κατάλληλη ψυχολογία για κατανάλωση. Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει: Πώς να ανοίξει κάποιος το πορτοφόλι του όταν αυτό είναι ήδη άδειο;
Πώς να σκεφτεί δώρα, γιορτινά τραπέζια και πρόσθετες αγορές, όταν προηγούνται το ενοίκιο, το ηλεκτρικό ρεύμα, το σούπερ μάρκετ, τα καύσιμα και οι καθημερινές υποχρεώσεις; Η ακρίβεια έχει ανατρέψει τις προτεραιότητες χιλιάδων οικογενειών. Για πολλούς εργαζομένους και συνταξιούχους, ο μηνιαίος προϋπολογισμός εξαντλείται πριν ακόμη ολοκληρωθεί ο μήνας. Οι βασικές ανάγκες απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος, ενώ όσα κάποτε θεωρούνταν αυτονόητα αντιμετωπίζονται σήμερα ως πολυτέλεια. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι πρόωρα στολισμένες βιτρίνες μοιάζουν περισσότερο με σκηνικό μιας παράστασης που απέχει από την πραγματική ζωή των περισσότερων θεατών της.
Η μεγάλη αντίφαση της εποχής μας βρίσκεται ακριβώς εδώ. Από τη μία πλευρά, μια αγορά που προσπαθεί να πείσει τον καταναλωτή ότι ήρθε η στιγμή να ξοδέψει και, από την άλλη, ένας πολίτης που αγωνίζεται καθημερινά να περιορίσει τα έξοδά του για να ανταποκριθεί στις στοιχειώδεις ανάγκες του. Η γιορτινή ατμόσφαιρα, όσο εντυπωσιακή κι αν είναι, δεν δημιουργεί από μόνη της αγοραστική δύναμη. Τα λαμπιόνια μπορούν να φωτίσουν μια βιτρίνα, αλλά δεν μπορούν να γεμίσουν ένα άδειο πορτοφόλι. Και όσο νωρίτερα κι αν ξεκινήσει η χριστουγεννιάτικη περίοδος, δεν μπορεί να αλλάξει μια βασική οικονομική αλήθεια: η κατανάλωση προϋποθέτει διαθέσιμο εισόδημα.
Δεν ευθύνονται, βέβαια, οι επαγγελματίες για την οικονομική δυσκολία των πολιτών. Πίσω από κάθε στολισμένο κατάστημα βρίσκεται συχνά ένας άνθρωπος που αγωνιά για την επιβίωση της επιχείρησής του. Ωστόσο, ο πρόωρος χριστουγεννιάτικος στολισμός αποκαλύπτει και κάτι βαθύτερο: την αγωνία μιας αγοράς που αναζητά διαρκώς νέους τρόπους να προσελκύσει πελάτες και την προσπάθεια μιας κοινωνίας να συντηρήσει την εικόνα της ευημερίας, ενώ μεγάλο μέρος της αισθάνεται οικονομικά εξαντλημένο. Γιατί δεν αρκεί να δημιουργούμε την εντύπωση ότι όλα πηγαίνουν καλά, όταν η καθημερινότητα των νοικοκυριών αποδεικνύει το αντίθετο.
Τα Χριστούγεννα, άλλωστε, δεν είναι μόνο προσφορές, αγορές και εμπορικές εκστρατείες.
Είναι πρωτίστως γιορτή της οικογένειας, της αλληλεγγύης και της ελπίδας. Μια γιορτή που χάνει κάτι από την ουσία της, όταν μετατρέπεται σε ατελείωτο καταναλωτικό μαραθώνιο. Η κοινωνία δεν χρειάζεται περισσότερα λαμπιόνια για να αισθανθεί αισιοδοξία. Χρειάζεται αξιοπρεπή εισοδήματα, οικονομική ασφάλεια και τη δυνατότητα να ζει χωρίς τον διαρκή φόβο της επόμενης υποχρέωσης.
Η πραγματική γιορτή δεν αρχίζει όταν ανάβουν τα φώτα στις βιτρίνες, αλλά όταν ο άνθρωπος μπορεί να χαμογελά χωρίς να αγωνιά για το πώς θα βγάλει τον μήνα. Γιατί μπορεί τα καταστήματα να φόρεσαν από νωρίς τα γιορτινά τους, αλλά η κοινωνία δεν μπορεί να φορέσει την ευημερία που δεν έχει. Και όσο αυτή η πραγματικότητα δεν αλλάζει, τα Χριστούγεννα θα έρχονται όλο και νωρίτερα στις βιτρίνες, αλλά για πολλούς ανθρώπους θα μοιάζουν όλο και πιο μακρινά.