1946 — 2026
το ΧΘΕΣ
80
Συναντά το ΑΥΡΙΟ
80 ΧΡΟΝΙΑ ΠΑΤΡΙΣ · Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΔΕΙΣ →

Διάβασα πως την πρώτη μέρα ετούτου του μήνα έλαβε χώρα μια ξεχωριστή πολιτιστική εκδήλωση στο χωριό Ίνι αφιερωμένη στην κρητική διάλεκτο και την ντοπιολαλιά, με τίτλο «Η λογοτεχνία συναντά τη διάλεκτο: Όταν η ντοπιολαλιά γίνεται τέχνη», που οργάνωσε ο τοπικός Πολιτιστικός Σύλλογος, προσκαλώντας φορείς, επιστήμονες και πολίτες να αναζητήσουν τη σχέση της λογοτεχνίας με τη διάλεκτο και τη θέση της κρητικής ντοπιολαλιάς στη σύγχρονη πολιτιστική ζωή, και ο Σύλλογος στο κάλεσμά του έγραφε «Ελάτε να μοιραστούμε τις λέξεις μας, να ξαναθυμηθούμε τις ρίζες μας», λόγια απλά που κρύβουν μέσα τους μεγάλη αλήθεια, γιατί η γλώσσα ενός τόπου δεν βρίσκεται μόνο στα βιβλία, βρίσκεται στους ανθρώπους του, στις φράσεις που ακούσαμε από τους γονείς και τους παππούδες μας, στον τρόπο που η μάνα φώναζε από το κατώφλι και ο πατέρας έλεγε μια παροιμιώδη κουβέντα για να κλείσει μια συζήτηση, και αυτή είναι η συλλογική μας μνήμη, που δεν αποθηκεύεται σε κανένα αρχείο αν δεν την κρατήσουν ζωντανή τα στόματα που την ομιλούν, κι ωστόσο δεν είναι μόνο η Κρήτη, γιατί σε κάθε γωνιά της πατρίδας μας, σε ορεινά χωριά, σε πεδιάδες και σε νησιά που τα χτυπά το αλάτι, υπάρχει ένας δικός τους τρόπος να λες τα ίδια πράγματα, και ενώ στο Ίνι θα αναλυθεί κατά κόρον η Κρητική, κάπου αλλού θα υπερασπίζονται τα δικά τους ιδιώματα, τα λεσβιακά, τα θεσσαλικά, τα ηπειρώτικα, και δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα μονάχα, αφού το ίδιο συμβαίνει στη Γαλλία με τις τοπικές της παραλλαγές και στην Καραϊβική με την κρεολική τους, πέρα και μακρυά από την περίφημη αργκό που ζει μια εποχή και χάνεται, ενώ η ντοπιολαλιά κουβαλά αιώνες, είναι ο προφορικός κυρίως λόγος των ανθρώπων μιας περιοχής, το σύνολο των εκφράσεων και των λέξεων που όλες μαζί δημιουργούν τη γλωσσική ταυτότητα, το ιδίωμα, την τοπική ιδιομορφία κάθε γωνιάς της ποικιλόμορφης χώρας μας, όπου το παρελθόν αποτελεί τον πρόλογο του μέλλοντος και οφείλουμε να το γνωρίσουμε στις νέες γενιές που έρχονται σωρηδόν από πίσω μας, κυρίως λέξεις που τις ξεχάσαμε ή τις αντικαταστήσαμε με άλλες, πάλι ελληνικές, και εδώ θα πω, όχι τη δική μου γνώμη, αλλά εκείνη των ειδημόνων, ότι η ντοπιολαλιά δεν είναι ποτέ γλώσσα κατώτερου επιπέδου, είναι ο πιο ζωντανός κρίκος ανάμεσα στο χθες και στο αύριο, γιατί μέσα της μένουν φυλαγμένες μεσαιωνικές ελληνικές λέξεις, τουρκικές και βενετσιάνικες επιρροές, ίχνη από κάθε κατακτητή και κάθε ταξιδευτή που πέρασε και άφησε κάτι πίσω του, και μόνο όποιος δεν ξέρει τι σημαίνει πολιτισμική κληρονομιά μπορεί να τη θεωρήσει ντροπή, αφού ένας κακώς εννοούμενος μοντερνισμός από τη μια, και μια κοντόφθαλμη εκπαιδευτική πολιτική από την άλλη, ισοπέδωσαν πολλές διαλεκτικές διαφορές για χάρη της Κοινής Νεοελληνικής, που είναι χρήσιμη και αναγκαία ως γέφυρα επικοινωνίας όλων μας, αλλά δεν χρειάζεται να γίνει και ταφόπλακα των τοπικών ιδιωμάτων, αφού η μία δεν αναιρεί την άλλη και μπορούν να ζουν δίπλα δίπλα, όπως ζουν οι αδελφοί στο ίδιο σπίτι, και η λογοτεχνία μας το έχει δείξει καθαρά από τον «Ερωτόκριτο» του Βιτσέντζου Κορνάρου, που γράφτηκε στο κρητικό ιδίωμα και στέκει ως κορυφαίο έργο της Νεοελληνικής Ποίησης, τον Καζαντζάκη που «έντυσε» τη γλώσσα του με κρητικές λέξεις και την έκανε παγκόσμια, μέχρι τον Παπαδιαμάντη με τη σκιαθίτικη λαλιά του, και αυτό ακριβώς εννοεί η εκδήλωση του Ίνι όταν λέει πως η ντοπιολαλιά γίνεται τέχνη, και για να επανέλθουμε στη συνάντηση σε εκείνο το χωριό της Κρήτης, η κρητική διάλεκτος είναι πιθανόν η αρχαιότερη στον ελλαδικό χώρο, λένε πολλοί ειδικοί, και ομιλείται εκτός από την Κρήτη στο χωριό Χαμιντιέ της Συρίας και στα παράλια της Μικράς Ασίας, όπου εγκαταστάθηκαν μουσουλμάνοι Κρητικοί το 1923, ενώ και πολλοί καθηγητές γλωσσολογίας μάς έχουν χαρίσει βιβλία, λεξικά και σπουδαία επιστημονικά έργα που θα αποτελέσουν οδηγό για όσους ασχολούνται με τις διαλέκτους, ακόμα και με τις λεσβιακές ντοπιολαλιές, ένα δώρο αγάπης ο καθένας για τον γενέθλιο τόπο του, και πολλοί βραβεύτηκαν δικαίως από γνωστούς φορείς της πατρίδας μας, και είναι πραγματικά ενδιαφέρον να ακούσουμε πώς ξεκίνησε η ιδέα, ποιο ήταν το κίνητρο και το έναυσμα για τη συσσώρευση χιλιάδων διαλεκτικών λημμάτων που εντοπίστηκαν σε αρχεία, γλωσσάρια και προφορικά σώματα κειμένων μετά από επίπονη και επίμονη προσωπική έρευνα, μια χρονοβόρα διαδικασία που απέδειξε ότι ακόμη και σήμερα σε πολλά μέρη της Ελλάδας η διάλεκτος διατηρείται ζωντανή, έστω κι αν εμφανίζονται συμπτώματα υποχώρησης ειδικά μεταξύ των νέων, και χαρακτηριστικό γνώρισμα της ντοπιολαλιάς είναι το κόψιμο και η απόρριψη πολλών συλλαβών σε κάθε λέξη, ώστε να προκύπτουν φράσεις τόσο ιδιόρρυθμες και ακαταλαβίστικες για τους ξένους προς τον τόπο που σατιρίζονται από τις άλλες περιοχές με χίλιες δυο ιστορίες, όπως σατιρίζονται και οι παλιότερες γενιές από τις νεότερες που ακολουθούν τον ρου της ιστορίας, και θα έλεγα πως αυτό το χαμόγελο είναι το πιο τρυφερό σημάδι της ζωντάνιας της, γιατί μόνο ό,τι αγαπιέται και ζει γίνεται αντικείμενο πειράγματος, και όσο θα υπάρχει ένας παππούς και μια γιαγιά που θα λέει μια λέξη του τόπου τους και ένα εγγόνι που θα ρωτά «τι θα πει αυτό», η ντοπιολαλιά θα έχει μέλλον, κι ας μας το θυμίζουν συγκεντρώσεις σαν αυτή του Ίνι ότι το μέλλον αυτό θέλει φροντίδα και τη δική μας ευθύνη…

*Ο Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης είναι τέως διευθυντής Χειρουργικής και συγγραφέας