Στην κατηγορία των κρατών-μελών που εξακολουθούν να βρίσκονται υπό μεταναστευτική πίεση παραμένει η Ελλάδα και για το 2027, σύμφωνα με τη δεύτερη ετήσια έκθεση της Κομισιόν για τη διαχείριση του ασύλου και της μετανάστευσης, η οποία παρουσιάστηκε σήμερα στις Βρυξέλλες. Παρά τη συνολική μείωση των παράτυπων διελεύσεων κατά 23%, η χώρα εξακολουθεί να δέχεται δυσανάλογες πιέσεις σε σχέση με τον πληθυσμό και το ΑΕΠ της, ενώ ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αύξηση των αφίξεων στην Κρήτη κατά 105%.
Την ίδια στιγμή, η Κομισιόν προχωρά σε σαφώς θετική αποτίμηση των πρώτων μηνών εφαρμογής του νέου Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Ασυλο στην Ελλάδα.
Απαντώντας σε ερώτηση της «Κ» σχετικά με την εφαρμογή των νέων διαδικασιών στα σύνορα, την καταγραφή των αφίξεων και τις βελτιώσεις που έχουν σημειωθεί, ο αρμόδιος επίτροπος Μάγκνους Μπρούνερ υπογράμμισε ότι «η Ελλάδα κάνει πολύ καλή δουλειά», επισημαίνοντας ότι αξιοποιεί αποτελεσματικά τις νέες συνοριακές διαδικασίες και αυξάνει τις επιστροφές μεταναστών.
«Η Ελλάδα διαδραματίζει εξαιρετικά σημαντικό ρόλο στη διαχείριση της μετανάστευσης στην Ευρώπη», επισήμανε ο επίτροπος, αναγνωρίζοντας ότι, παρά τη μείωση των αφίξεων στην ανατολική Μεσόγειο, η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προκλήσεις, ιδιαίτερα εξαιτίας των ροών από τη Λιβύη.
Ο ίδιος επιβεβαίωσε ότι η Ελλάδα θα έχει, όπως και πέρυσι, πρόσβαση στον ευρωπαϊκό μηχανισμό αλληλεγγύης, ενώ σημείωσε ότι η πρόοδός της στην εφαρμογή των κανόνων ευθύνης και αλληλεγγύης συμβάλλει στην ενίσχυση της εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών-μελών.
Τα στοιχεία της έκθεσης αποτυπώνουν, πάντως, μια σύνθετη εικόνα καθώς κατά την περίοδο από τον Ιούλιο του 2025 έως τον Ιούνιο του 2026 περίπου 21.000 αφίξεις καταγράφηκαν στην Κρήτη, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν τις μισές αφίξεις στην Ελλάδα.
Παράλληλα, οι παράτυπες διελεύσεις στα χερσαία σύνορα με την Τουρκία αυξήθηκαν κατά 33%, παρότι συνολικά οι αφίξεις μέσω της Ανατολικής Μεσογείου μειώθηκαν.
Η Ελλάδα καταγράφει, επίσης, τον υψηλότερο αριθμό παράτυπων διελεύσεων και αιτήσεων διεθνούς προστασίας στην Ε.Ε., όταν τα μεγέθη αυτά σταθμίζονται με βάση τον πληθυσμό και το ΑΕΠ της. Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο διατηρείται στην κατηγορία των χωρών που δικαιούνται ευρωπαϊκή αλληλεγγύη.
«Ακόμη και αν υπήρξε συνολική βελτίωση της κατάστασης, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται υπό δυσανάλογη πίεση σε σχέση με άλλα κράτη-μέλη», εξήγησε σχετικά Ευρωπαίος αξιωματούχος.
Ιδιαίτερα θετική είναι η αξιολόγηση της Κομισιόν και για την εφαρμογή των νέων κανόνων που καθορίζουν ποιο κράτος-μέλος είναι υπεύθυνο για την εξέταση της αίτησης ασύλου.
Σύμφωνα με την έκθεση, η Ελλάδα ανταποκρίνεται πλέον θετικά στα σχετικά αιτήματα άλλων χωρών, ενώ έχουν πραγματοποιηθεί και οι πρώτες μεταφορές αιτούντων άσυλο προς το ελληνικό έδαφος.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το ζήτημα των διμερών συμφωνιών της Ελλάδας με χώρες όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ολλανδία και το Βέλγιο, με αντικείμενο τη διαχείριση των δευτερογενών μετακινήσεων αιτούντων άσυλο.
Οι συμφωνίες αυτές συνδέονται με τη δυνατότητα των κρατών-μελών να αναλαμβάνουν την ευθύνη εξέτασης αιτήσεων ασύλου αντί να μεταφέρουν τους αιτούντες πίσω στην Ελλάδα μέσω του μηχανισμού των λεγόμενων responsibility offsets.
Η ετήσια έκθεση της Κομισιόν δεν περιλαμβάνει, πάντως, ξεχωριστή αποτίμηση της εφαρμογής ή των αποτελεσμάτων των συγκεκριμένων διμερών ρυθμίσεων.
Σε ό,τι αφορά τις δευτερογενείς μετακινήσεις αιτούντων άσυλο από την Ελλάδα προς άλλα κράτη-μέλη, οι οποίες είχαν προκαλέσει σημαντικά προβλήματα τα προηγούμενα χρόνια, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επισήμαναν ότι οι μετακινήσεις αυτές μειώθηκαν κατά 22% σε επίπεδο Ε.Ε. το 2025. Αναγνώρισαν, ωστόσο, ότι η ακριβής καταγραφή τους παραμένει δύσκολη, χωρίς να παρουσιάσουν ξεχωριστά στοιχεία για την Ελλάδα.
Γενικά, οι αξιωματούχοι της Επιτροπής έκαναν λόγο για «πολύ σημαντική πρόοδο» της Ελλάδας, διευκρινίζοντας, ωστόσο, ότι η εφαρμογή των νέων διαδικασιών εξακολουθεί να παρακολουθείται.
Για το ενδεχόμενο μεταναστευτικής κρίσης στην Κρήτη προειδοποίησε ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, επισημαίνοντας ότι η Λιβύη δεν συνεργάζεται στο μεταναστευτικό μετά την έγκριση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου.
Από την πλευρά του ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, προειδοποίησε το πρωί της Παρασκευής μιλώντας στον ANT1 για το ενδεχόμενο μεταναστευτικής κρίσης στην Κρήτη, επισημαίνοντας ότι η Λιβύη δεν συνεργάζεται στο μεταναστευτικό μετά την έγκριση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου.
Οπως είπε χαρακτηριστικά, «μέχρι και τον Ιούλιο ήταν αυξημένες οι ροές, από τον Αύγουστο παρατηρήθηκε μια αύξηση και αυτό συνεχίστηκε τον Σεπτέμβριο και τον Οκτώβριο είχαμε κορύφωση ενώ τις τρεις πρώτες ημέρες του Νοεμβρίου, μετά την ψήφιση του τουρκολιβυκού μνημονίου, είχαμε μεγαλύτερη έξαρση. Οι μεταναστευτικές ροές από τη Λιβύη αποδίδονται και στην ανικανότητα του λιβυκού κράτους και στη διαφθορά αλλά μετά το τουρκολιβυκό μνημόνιο είχαμε 1.700 άτομα σε τρεις ημέρες».
Η διαφορετική περίπτωση της Ιταλίας
Σύμφωνα με τη δεύτερη κατά σειρά έκθεση, Ελλάδα, Κύπρος, Ιταλία και Ισπανία είναι οι τέσσερις χώρες που συνεχίζουν να χαρακτηρίζονται «υπό μεταναστευτική πίεση» για το 2027 και, ως εκ τούτου, αποκτούν πρόσβαση στον ευρωπαϊκό μηχανισμό αλληλεγγύης.
Ωστόσο, η αξιολόγηση της Ιταλίας διαφοροποιείται αισθητά από εκείνη της Ελλάδας. Παρότι, δηλαδή, η Επιτροπή αναγνωρίζει πρόοδο στην εφαρμογή του Συμφώνου, διατηρεί επιφυλάξεις ως προς την πλήρη εφαρμογή των κανόνων ευθύνης και την αποδοχή μεταφορών αιτούντων άσυλο από άλλα κράτη-μέλη.
Οπως διευκρινίστηκε από Ευρωπαίους αξιωματούχους, η Ιταλία διατηρεί προς το παρόν το δικαίωμα πρόσβασης στην αλληλεγγύη.
Εάν, όμως, η Κομισιόν διαπιστώσει συστημικές ελλείψεις στην εφαρμογή των κανόνων ευθύνης, μπορεί να αποφασίσει ότι τα υπόλοιπα κράτη-μέλη δεν υποχρεούνται να ενεργοποιήσουν τις δεσμεύσεις αλληλεγγύης προς τη Ρώμη.
«Η αλληλεγγύη και η ευθύνη πρέπει να συμβαδίζουν», τόνισαν, διευκρινίζοντας ότι τέτοια διαπίστωση συστημικών ελλείψεων δεν έχει γίνει μέχρι σήμερα.
Η κρίση στη Θέουτα και η Ισπανία
Ξεχωριστή σημασία έχει η απόφαση της Κομισιόν να διατηρήσει και την Ισπανία στην κατηγορία των χωρών υπό μεταναστευτική πίεση, λαμβάνοντας υπόψη τη μαζική είσοδο μεταναστών στη Θέουτα στις 30 και 31 Ιουλίου.
Τα γεγονότα σημειώθηκαν μετά τη λήξη της επίσημης περιόδου αναφοράς της έκθεσης, ωστόσο, η Επιτροπή αξιοποίησε ειδική πρόβλεψη του νέου κανονισμού που επιτρέπει να συνεκτιμώνται σημαντικές μεταγενέστερες εξελίξεις.
Χωρίς την κρίση της Θέουτα, η Ισπανία θα είχε καταταγεί στην κατηγορία των κρατών που αντιμετωπίζουν κίνδυνο μεταναστευτικής πίεσης, αντί εκείνων που βρίσκονται ήδη υπό πίεση.
Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο, η απόφαση έλαβε υπόψη τόσο την έκταση των αφίξεων όσο και την ταχύτητα με την οποία η πλειονότητα των εισελθόντων επέστρεψε στο Μαρόκο μέσα σε περίπου δύο ημέρες.
Η Κομισιόν διευκρίνισε, τέλος, ότι η ακριβής σύνθεση του μηχανισμού αλληλεγγύης για το 2027 παραμένει αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των κρατών-μελών. Η πρότασή της δεν έχει δημοσιοποιηθεί, καθώς χαρακτηρίζεται έγγραφο περιορισμένης πρόσβασης, ενώ το Συμβούλιο οφείλει να λάβει την τελική απόφαση έως το τέλος του έτους.
Στον πρώτο κύκλο εφαρμογής του μηχανισμού χρησιμοποιήθηκε σε σημαντικό βαθμό η δυνατότητα ανάληψης ευθύνης εξέτασης αιτήσεων ασύλου από άλλα κράτη-μέλη, αντί της επιστροφής των αιτούντων στις χώρες πρώτης εισόδου, τα λεγόμενα responsibility offsets.
Παράλληλα, προβλέφθηκαν οικονομικές συνεισφορές και άλλες μορφές στήριξης, με τις αρμόδιες υπηρεσίες να επισημαίνουν ότι η τελική μορφή της αλληλεγγύης εξαρτάται και από τις ανάγκες που δηλώνουν οι χώρες που δέχονται τις μεγαλύτερες πιέσεις.