Ο Χαράλαμπος Σειραδάκης, αυτός ο εμβληματικός αξιωματικός που ύψωσε το ανάστημά του άλλη μια φορά όπως καλά γνώριζε να κάνει στη στρατιωτική του ζωή, αυτή τη φορά παίρνοντας μέρος ως Στρατιωτικός Διοικητής Σελίνου εναντίον των δυνάμεων των Γερμανών αλεξιπτωτιστών, συνεχίζει στην Έκθεσή του για τη Μάχη της Κρήτης, περιγράφοντας τη δεύτερη και τρίτη ημέρα 21 και 22 Μαϊου 1941.
Στα υψώματα Χαϊντέρι Παθεκιανά, Μούλετε, Βουκολιές και Συρίλι, οι Κρητικοί πολεμούν με περίσσιο θάρρος και τόλμη, φέρνοντας βαριές απώλειες στον εχθρό. Στις 21 Μαϊου 1941, ο Χαράλαμπος Σειραδάκης αναφέρει τον θάνατο του ηρωικού Λοχία Ιωάννη Λαζόπουλου και του Γεωργίου Γουλιέλμου.
(ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Ο Ιωάννης Λαζόπουλος γεννήθηκε στα Τεμένια Σελίνου το έτος 1905. Πήρε μέρος στον Ελληνοϊταλικό πόλεμνο με τον βαθμό του έφεδρου λοχία. Στη Μάχη της Κρήτης και στο χωριό Κουλουκουθιανά, λίγο έξω από τις Βουκολιές Χανίων, σκοτώθηκε πολεμώντας ηρωικά, στις 21 Μαίου 1941. Στο σημείο που έπεσε ο λεβέντης λοχίας, σήμερα έχει στηθεί χάλκινος ανδριάντας του).
Ο Χαράλαμπος Σειραδάκης καταγράφει τις έντονες προσπάθειές του για την αποστολή πυρομαχικών, το σχέδιό του να παραπλανήσει τους Γερμανούς αξιωματούχους, τον βομβαρδισμό της Καντάνου από 25 εχθρικά αεροπλάνα και την πορεία των ανδρών της Σχολής Ευελπίδων προς το χωριό Σέμπρωνας Χανίων.
Στις 22 Μαϊου 1941, τρίτη ημέρα της Μάχης της Κρήτης, ο Χαράλαμπος Σειραδάκης αναφέρεται στη μάχη του Δρομόνερου και στην πορεία ισχυρής γερμανικής δύναμης με κατεύθυνση την Κάντανο.
Καταγράφει τη σύσκεψη που προκάλεσε το δειλινό μπροστά από το Δημοτικό Σχολείο Καντάνου και τη σύμφωνη γνώμη όλων των συμμετεχόντων σ’αυτή για αντίσταση με κάθε μέσον και τρόπο στον εχθρό.
Όλοι μαζί αποφασίζουν να πολεμήσουν και να σταματήσουν τον εχθρό στο Καντανιώτικο Φαράγγι. Τέλος, ο Χαράλαμπος Σειραδάκης, περιγράφει το στήσιμο των Σελινιωτών για τη μεγάλη μάχη της Καντάνου στις θέσεις Ξερόκαμπος, Αγριομέλισσα, υψώματα Νερόσπηλιου, Αποπηγάδι και στη θέση Βοσκού. Συγκεκριμένα, ο Χαράλαμπος Σειραδάκης αναφέρει :
«21 Μαίου 1941
Τα εξημερώματα της 21ης Μαΐου αι ομάδες του Ανθ/στού Καλογρίδη, Λαζοπούλου και Χούδαλη προελάσασαι λαμβάνουν την επαφήν μετά των αλεξιπτωτιστών παρά τα υψώματα Χαϊντέρι-Παθακιανά-Μούλετε, συμπλέκονται εις μάχην εκ του συστάδιν ιδίως εις τα τοποθεσίας Παθακιανά και Χαϊντέρι.
Ο εχθρός αντιληφθείς επίθεσιν εκ των νώτων στρέφει πάραυτα δυνάμεις αλεξιπτωτιστών προς την κατεύθυνσιν αυτήν προς εξουδετέρωσιν της εκ των νώτων του επιθέσεως, ταυτόχρονα Γερμανικά αεροπλάνα αρχίζουν το σφυροκόπημα των ημετέρων ομάδων.
Επικοινωνήσας με της Βουκολιές και εν συνεχεία μετά του ομαδάρχου Χούδαλη τον διέταξα, αφού μου εγνώρισε τα της επαφής και της επιθέσεως του εχθρού προς την κατεύθυνσιν του, ν’ απασχολή διαρκώς τον εχθρόν, ευρισκόμενος όμως προ πιέσεως, υπερτέρων δυνάμεων, να συμπτίσσεται κατά την έννοιαν του άξονος της αμαξιτής οδού Βουκολιών, Βουκολιές-Κάνδανος.
Οι Γερμανοί ενήργησαν επίθεσιν κατά των τμημάτων μας τούτων από την κατεύθυνσιν του χωρίου Συρίλι. Κρατερά συμπλοκή συνάπτεται παρά το Χαϊντέρι μετά της ομάδος του Λοχίου Λαζόπουλου Ιωάννου όπου ούτος εις πάλην στήθος προς στήθος πίπτει νεκρός.
Την προσπάθειαν των τμημάτων σπεύδουν και ενισχύουν τμήματα Κισσαμιτών (Παλαιά Ρούματα, Βουκολιές και γενικώς τα πέριξ χωρία) καθώς και έτερα τοιαύτα του Ταγματάρχου κ. Ντιγριντή και ούτω τα τμήματα μας κατορθώνουν ν’ απαγκινστρωθούν και ν’ αποφύγουν την εκ της κατευθύνσεως του χωρίου Συρίλι εξαπολυθείσης κυκλώσεως. Μαχόμενα τα τμήματα μας υποχωρούν διά Βουκολιών διεκδικούντες το έδαφος σπιθαμήν προς σπιθαμήν και φθάνουν εις το ύψωμα του Πύργου Βουκολιών. Ε
ις Βουκολιές φονεύεται επίσης και ο Γεώργιος Γουλιέλμος καθ’ ην ώραν οι Γερμανοί εισήρχοντο εις Βουκολιές. Κατά την εξαπολυθείσαν επίθεσιν των Γερμανών εις Χαϊντέρι ο Ανθυπασπιστής Καλογρίδης χάνει την επαφήν με τας ετέρας δυο ομάδας Λαζοπούλου και Χούδαλη.
Η μάχη μετατοπίζεται τας απογευματινάς ώρας εις τα περί τον Πύργον των Βουκολιών υψώματα, ει την οποίαν, πλήν των ημετέρων τμημάτων λαμβάνουν μέρος και τμήματα του Λοχαγού Ντιγριντή.
Τα πρωϊνάς ώρας της 21ης Μαΐου και καθ’ ην ώρα είχον συνδεθή με τα προκαλυπτικά τμήματα μου εις την περιοχήν Βουκολιών μ’ εκάλεσαν ες το τηλέφωνον από το Καστέλλι που με εζήτει το Τάγμα, που ως εν συνεχεία μου εγνώρισε, εζήτει επειγόντως να συνδεθώ με τα Χανιά και να ειδοποιήσω να τους στείλουν πυρομαχικά, καθότι ως μοι εγνώρισε από τηλεφώνου σχετικός Αξιωματικός του Τάγματος συνέλαβον και εξόντωσαν όλους εις την περιοχήν Καστελλίου ριφθέντας Γερμανούς Αλεξιπτωτιστάς.
Κατά το χρονικόν διάστημα που εμεσολάβησε από της ειδοποιήσεως μου από τον τηλεφωνικόν θάλαμον μέχρις ου παρουσιασθή το Τάγμα με το οποίον με συνέδεσαν ήκουσα εις το τηλέφωνον Γερμανικήν συνδιάλεξιν και γέλωτας.
Το τοιούτον μοι έδοσε να ενοήσω ότι οι Γερμανοί διά παροχετεύσεως παρακολουθούν τας συνδιαλέξεις, διότι ως ήτο φυσικόν δεν υπήρχεν εις τα ενδιάμεσα τηλέφωνα ουδεμία τάξις, ετηλεφώνει οποιοσδήποτε ήθελε και ήκουε κανείς πάσης φύσεως πληροφορίαν και διεδιδομένας φήμας σε σημείον που εδυσκολεύετο να συνενοηθή υπηρεσιακώς.
Εθεώρησα τότε σκόπιμον εφ’ όσον αντελήφθην ότι εχθρός με παρακολουθεί να μεταβιβάσω ψευδή πληροφορίαν αφ’ ενός μεν να ανησυχήσω τον εχθρόν και να τον παραπλανήσω αφ’ ετέρου δέ να δόσω την ελπίδα εις το Τάγμα Καστελλίου ότι θα ελάμβανε πυρομαχικά και να κάμη χρήσιν της κινήσεως του και των υπολοιπομένων τοιούτων διά τον ίδιον σκοπόν που και εγώ έκανα την κίνησιν μου με ελάχιστα πυρομαχικά, εφ’ όσον εγνώριζα ότι μήτε υπήρχον τοιαύτα εις τα Χανιά μήτε υπήρχε τρόπος επικοινωνίας εφ’ όσον και διά τον εαυτόν μου εφρόντιζον πρός τούτο.
Απαντώτας εις την αίτησιν του Αξιωματικού του Τάγματος Καστελίου Ταγμ/χου Κουρκούλη Εμ. του απήντησα ότι πυρομαχικά θα του στείλω εγώ εκ των αποθηκών επιστρατεύσεως των ευρισκομένων εις Κάνδανον και του εζήτησα να μου πη τι είδους φυσίγγια θέλει όπλου και τι πολυβόλου, ενθουσιασθής μου απήντησεν ότι του αναγκαίου φυσίγγια στάγερ, αλλά ότι στερείται πολυβόλων.
Εις ερώτησίν μου αν δύναται να πλαισιώση μίαν πολυβολαρχίαν διά να του στείλω τα πολυβόλα και εις καταφατικήν απάντησιν του είπα: “αύριον το πρωί θα βαδίσω με το Σύνταγμα μου κατ’ ευθείαν Κάνδανο–Βουκολιές-Μάλεμε με ένα μου τμήμα το οποίον θα στείλω διά την πλάγιο φύλαξιν μου από την κατέυθυνσιν Ντελιανά-Κολυμβάρι θα σας στείλω μία εφοδιοπομπήν με φυσίγγια και τα πολυβόλα μιας πολυβολαρχίας να έχετε δε τα Συνεργεία έτοιμα για να την οργανώσητε.
Δεν δύναμαι να σας τα στείλω απόψε-καθ’ όσον εις το αναμεταξύ ούτος επέμενε να του σταλώσιν εντός της εσπέρας- διότι ασχολούμαι με την επιστράτευσιν και τον καταρτισμόν και εφοδιασμόν του Συντάγματος μου.”
Αναφέρω λεπτομερώς το περιστατικόν αυτό, διότι ως απεδείχθη εκ των υστέρων ο εχθρός παρακολουθών την συνδιάλεξιν μου εκείνην έδωσεν απόλυτον πίστιν και νομίσας ότι απειλούνται τα νώτα του εκ του ούτω παρασκευαζομένου συντάγματος απέσπασε σοβαράς δυνάμεις εκ της κυρίας του προσπαθείας και τας έστειλε εις την κατεύθυνσιν του Σελίνου πράγμα όπερ και εγώ επιδίωκα διότι ούτω έδιδον χείρα βοηθείας εις τον μαχόμενον στρατόν εις την πεδιάδα των Χανίων διά της αποσπάσεως τμήματος εκ της κυρίας προσπαθείας.
Μετά πάροδον δύο ωρών από της τηλ. ταύτης συνδιαλέξεως μετά του Καστελλίου επαρουσιάσθησαν τα πρώτα σμήνη ανυχνευτικών αεροπλάνων άνωθι της Κανδάνου και της λοιπής Επαρχίας Σελίνου και αφού κατόπτευσαν όλας τας προσβάσεις από τα διάφορα σημεία της επαρχίας προς Κάνδανον και επίσθησαν διά την συρροήν του κόσμου εις την Κάνδανον, τότε άρχισαν να πολυβολούν φθάνοντες εις ύψος ενίοτε 10 μέτρων υπέρ την επιφάνειαν του εδάφους μετ’ ου πολύ δε ανεχώρησαν.
Τη 6ην και 30΄ μ.μ. ενεφανίσθησαν υπέρθεν της Κανδάνου περί τα 25 βομβαρδιστικά αεροπλάνα συνοδευόμενα από ισάριθμα καταδιωκτικά και ήρχισαν άγριον βορβαδισμόν της Κανδάνου και των χωρίων των κείμενων εις τους παλαιούς Δήμους Καμπανού-Παλαιοχώρας-Πελεκάνου, αλλά κυρίως την προσοχήν των την έστρεψαν εις την Κάνδανον όπου ήτο πλέον των 1500 ατόμων συγκεντρωμένων.
Ήτο πλέον φανερό ότι ο εχθρός έδιδε προσοχήν πρός Κάνδανον συνεπεία της τηλ. εκείνης συνδιαλέξεως μου και των συγκεντρώσεων εις Κάνδανον ας παρετήρησε κατά τας αναγνωσίσεις του. Έδει κατά συνέπειαν να ενισχύσων την αντίληψιν του ταύτην.
Την ιδίαν εσπέραν διέταξα τον εις τον Σταυρόν διαμένοντα έφεδρον Λοχίαν Γεωργιακάκην ίνα μετά του τμήματος του κατέλθη εκ Σταυρού κατευθυνθή πρός Ντελιανά-Βασιλόπουλο-Επισκοπή και φροντίση να λάβη την μετά του εχθρού επαφήν από την κατέυθυνσιν Βασιλόπουλο καθ’ οδόν ούτος, ώς αργότερον μοί ανέφερε, συνήντησεν άνδρας του Σχολείου Ευελπίδων βαζίζοντας πρός Σέμπρωνα άνευ Αξιωματικών, εβλήθησαν δε οι άνδρες του τμήματος του από περεξήγησιν εκ των τμημάτων τούτων ευτυχώς άνευ θυμάτων.
Εις Επισκοπήν ευρισκόμενον το τμήμα εδέχθη επιδρομήν πληθώρας Γερμανικών αεροπλάνων και καθηλώθη επ’ αρκετόν άμα ενύκτωσε εβάδισε πρός Βουκολιές, αλλά έλαβε την πληροφορίαν ότι οι Βουκολιές κατελήφθησαν και εστράφει πρός Δρομόνερον και συνεδέθη τηλεφωνικώς μαζί μου, οπότε διετάχθη να εγκαταστήση φυλάκιον εις Δρομόνερον και ν’ αναμείνη να συγκρουσθή εκεί μετά του εχθρού όστις εις το αναμεταξύ ήρχισε ν’ ανέρχηται προς Δρομόνερον, αφού ανέτρεψε την εις Πύργον Βουκολιών ημετέραν άμυναν.
Εκεί ετραυματίσθη και ο εκ Καλαμίου Γεώργιος Γεωργιακάκης (υιός) διαφυγών την αιχμαλωσίαν χάρις και την αυτοθυσίαν του Λοχαγού Ντιγριντή, ως ο ίδιος ο Λοχαγός Ντιγριντής εις αναφοράν του μου ανέφερε.
22 Μαΐου 1941
Τα προκαλυπτικά τμήματα μας (Χούδαλη, Γεωργιακάκη, ομάδες εκ Παλαιών Ρουμάτων και των πέριξ χωρίων) εγκαθίστανται πλέον εις το ύψωμα Δρομονέρου παρά την διακλάδωσιν της οδού Σελίνου-Φωτακάδου.
Εκεί προσήλθεν εις ενίσχυσίν των ένας στρατιώτης εκ Παλαιών Ρουμάτων Φρυδάκης Ιωάννης, οπλισμένος με ένα Γερμανικόν πολυβόλον, το οποίο είχε αφαιρέσει από Γερμανόν ον εφόνευσεν εις Βουκολιές και όπου ο εχθρός βαδίζων προς Σέλινον προσέκρουσεν εις σοβαράν άμυναν, υποστάς πολλάς απωλείας τόσον από τους άνδρας όσον από τα αιφνιδιαστικά πυρά του πολυβόλου εις σημείον που ηναγκάσθη να υποχωρήση.
Κατόπιν αντεπιθέσεων των ημετέρων εις απόστασιν 2 χιλιομέτρων και όπου παρέμειναν καθηλωμένοι ολόκληρον την ημέραν. Περί την δήλι ενισχυθείς ο εχθρός δι’ ικανής δυνάμεως και πληθώρας αεροπλάνων επετέθη εκ νέου κατά των ημετέρων, οίτινες προ υπερτέρων εχθρικών δυνάμεων ευρεθέντες, και εξαντληθέντων των πυρομαχικών των ήρχισαν να συμπτύσωνται άλλοι μεν προς Κακόπετρον άλλοι δε προς Παλαιά Ρούματα. Από τηλεφώνου διέταξα την εγκατάστασιν φυλακίων προς επιτήρησιν της οδού.
Η κίνησις των αποσπασμάτων μας εις Κίσσαμον, η συνεχής αντίστασις που προέβαλον από Χαϊντέρι μέχρι Κακοπέτρου, η εμφάνισις πολυβόλου εις το ύψωμα του Δρομόνερου και η αέναος συσόρευσις δυνάμεων εξ’ όλων των σημείων της Επαρχίας Σελίνου προς Κάνδανον έπεισαν τον εχθρόν ότι σοβαρά δύναμις παρασκευάζεται και βαδίζει προς Μάλεμε την οποίαν ο εχθρός, όπως φαίνεται, υπελόγισε εις δύναμιν τάγματος.
Το τοιούτον διαπιστούται εκ του μετέπειτα εκδοθέντος βιβλίου του αρχηγού της μυστικής Γερμανικής κατασκοπείας εν Κρήτη ΦΛΕΣΕΡ (ορεινοί κηνυγοί εις την Κρήτην) και όστις αναφέρει επί λέξει: “Τα αεροπλάνα μας διεπίστωσαν ότι ισχυρόν Αγγλικόν Τάγμα εβάδιζε από Κάνδανον πρός Βουκολιές κλπ.”
Αι πληροφορίαι τας οποίας συνέλλεξα τόσον από τα τμήματα μας τα προκαλυπτικά όσο και από άλλας πηγάς, κυρίως από διαρρέοντας κατοίκους της περιοχής Κισσάμου μ’ έπεισαν ότι η δύναμις του εμφανισθέντος εχθρού τας εσπερινάς ώρας της 22ας εις τα υψώματα Δρομονέρου ανήρχετο εις δύναμιν τάγματος, ενισχυμένου με αρκετούς σωλήνας όλμων και με προθέσεις να προελάσουν προς Κάνδανον.
Θέλοντας να καταστήσω ενήμερους τους Αξιωματικούς και προύχοντας τας Επαρχίας Σελίνου αφ’ εν’ ενός μεν να των γνωρίσω τας προθέσεις μου αφ’ ετέρου δε να καταστήσω εις αυτούς τας προθέσεις του εχθρού γνωστάς, περί καταλήψεως της Κανδάνου και επειδή προέβλεπα ότι η Κάνδανος εις μιαν άμυναν περί αυτήν θα καταστρέφετο από την αεροπορίαν και τα βαρέα όπλα του εχθρού συνεκάλεσα την εσπέραν εκείνην της 22ης Μαΐου 1941 σύσκεψιν εις τον λόφον της Κανδάνου έμπροσθεν του Δημοτικού Σχολείου και παραπλεύρως του Ειρηνοδικείου ανέλυσα την κατάστασιν, εγνώρισα την δύναμιν του προς Κάνδανον προελαύνοντος εχθρού και τας προθέσεις του να καταλάβη την Κάνδανον, παρακάλεσα τότε τους συγκεντρωθέντας να με συνδράμουν να δόσωμεν την μάχην της τιμής διά την αντίστασιν του Σελίνου, έστω και διά την Ιστορίαν.
Εξεδήλωσα τους φόβους μου διά την καταστροφήν της Κανδάνου και τους ηρώτησα τί προτιμούν να δόσωμεν την μάχην εις τον ορεινόν όγκον του Κακοπέτρου, οπότε αποφεύγομεν την καταστροφήν της Κανδάνου ή εις το Κανδανιώτικο Φαράγγι, που λόγω της φύσεως του εδάφους δι’ ολιγοτέρου αριθμού οπλοφόρων θα φέρωμε περισσότερα αποτελέσματα και θα κάνωμεν εις τον εχθρόν από πολλάς κατευθύνσεις αντιπερισπασμούς, αλλά και το κυριώτερον λόγω του εδάφους θα μπορέσωμεν να κάμωμεν ευριτάτην χρήσιν των κυνηγετικών μας όπλων;
Άπαντες άνευ ουδεμιάς εξαιρέσεως μου εδήλωσαν την απόφασιν των να κάμωμεν την τελευταίαν αντίστασιν εις το Κανδανιώτικο Φαράγγι και ότι αδιαφορούν διά την καταστροφήν της Κανδάνου. Και ήσαν προς τιμήν τους παρόντες την στιγμήν εκείνην οι πλείστοι Κανδανιώτες.
Κατά την σύσκεψιν ταύτην εξ’ όσων ενθυμούμαι, παρίσταντο οι κάτωθι:
1)Υπολοχαγός Παπαηλιάκης Ανδρέας, 2) Υπολοχαγός Αποστολάκης Σ. 3) Ιδιώτης Γεωργιακάκης Ευάγγελος, 4) Κρομμύδης Ιωάννης, 5)Β. Σαρτζέτης, 6) Βαρδαλάς Γ., 7)Κουκουράκης Μ., 8)Ιωάννης Σειραδάκης, 9)εφ. λοχ. Μιχ. Μπελιβανάκης, 10) λοχ. Κουκουτσάκης, 11) Ε. Ξανθουδάκης, 12) Ανθ/στής Ευάγ. Πρωτοπαπαδάκης, 13) Ελληνάκης Δημήτριος.
Εις τον χώρον εκείνον της συσκέψεως ευρίσκεται σήμερον τοποθετημένη πινακίς με τας λέξεις: “Εδώ ελήφθη η απόφασις να πολεμήσωμεν οι Σελινιώτες κατά των Γερμανών και ας καταστραφή η Κάνδανος”.
Κατόπιν της ως άνω ληφθείσης αποφάσεως εξέδοσα κατά την διάρκειαν της νύκτας την διαταγήν επιχειρήσεων και όριζα ως κυρία γραμμήν αντιστάσεως τους προ της Κανδάνου λόφους και με γραμμήν εκινούμενην από Ξερόκαμπον άκρον αριστερόν, Αγριομέλισσα, υψώματα Νερόσπηλιο, με το δεξιόν μου στηριζόμενον εις τον ορεινόν όγκον του Αποπηγαδιού παρά την θέσιν “Βοσκού”».
Ο Γεώργιος Α. Καλογεράκης είναι δρ Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και διευθυντής Δημοτικού Σχολείου Καστελλίου