Την Παρασκευή 23 Μαίου 1941, τέταρτη ημέρα της Μάχης της Κρήτης, ισχυρή δύναμη Γερμανών αλεξιπτωτιστών προχωρεί από την κεντρική οδό Χανίων – Καντάνου προς το Σέλινο. Στο χωριό Φλώρια, ομάδες κατοίκων της περιοχής, δίδουν σκληρή μάχη με τους πάνοπλους Γερμανούς, η οποία καταλήγει στο τέλος ως μάχη σώμα με σώμα.
Όλοι οι Γερμανοί εξοντώνονται και μόνο ένας σώζεται με τη βοήθεια του σκότους. Άλλη μάχη την ίδια ημέρα 23 Μαίου, δίδεται από τους Σελινιώτες στο χωριό Μεσαύλια με την επικράτηση και πάλι των Κρητών αγωνιστών.
Ο Συνταγματάρχης Χαράλαμπος Σειραδάκης, περιγράφει στην Έκθεσή του αυτές τις μάχες με λεπτομέρειες, τους νεκρούς και τραυματίες Κρητικούς, τους νεκρούς και αιχμαλώτους Γερμανούς αλεξιπτωτιστές, τα πολεμικά λάφυρα που έπεσαν στα χέρια την ημετέρων, τη γνωριμία του με Ιάπωνα ανταποκριτή εφημερίδας της χώρας του και την προετοιμασία και ετοιμότητα των ανδρών του για τη μεγάλη μάχη της Καντάνου που ακολούθησε την επόμενη ημέρα. Συγκεκριμένα, ο Χαράλαμπος Σειραδάκης στην Έκθεσή του συνεχίζει, αναφέροντας τα εξής :
«23 Μαΐου 1941
Τας πρωϊνάς ώρας της 23ης Μαΐου 1941 παρημέλησαν την επίβλεψιν της αμαξιτής οδού οι παρά τον Κακόπετρον άνδρες του φυλακίου μας και την 10 και 30΄πρωϊνήν Αναγνωριστική Περίπολος του εχθρού επί μοτοσυκλετών ενεφανίσθη ες τη γέφυραν “Ανισαράκι” .
Το εκεί φυλάκιον μας – διότι έχοντας υπ’ όψιν περίπτωσιν όπως η ανωτέρω, είχα τοποθετήσει διαδοχικά φυλάκια κατά τον άξονα της οδού – επυροβόλησε πάραυτα την Γερμανικήν περίπολον συνήψε συμπλοκήν μετ’ αυτής, κατά την οποία ετραυματίσθη ένας Γερμανός στρατιώτης και η περίπολος υπό την πίεσιν των ανδρών του φυλακίου μας επιβάσα τών μοτοσυκλετών της εστράφη πρός τα οπίσω.
Μόλις έλαβα γνώσιν τηλεφωνικώς ειδοποίησα πάραυτα τα Φλώρια και τα Παλ. Ρούματα να σπεύσουν ν’ αποκόψουν τον δρόμο της υποχωρήσεως της περιπόλου, κι ότι τους στέλνω ενισχύσεις, σπεύδων δε και εγώ επί τόπου πράγμα όπερ εγένετο.(Μας πληροφορεί ο Γεωργιακάκης ότι οι ημέτροι απεχώρησαν εκ Χανίων και ότι παρέμειναν οι Συντ/χες … και Γύπαρης να παραδόσουν την πόλιν στους Γερμανούς)
Καθ’ οδόν τη πρωτοβουλία του αειμνήστου Ήρωος Ελευθερίου Γεωργιλάκη συνήψαν συμπλοκήν μετά των Γερμανών εις Φλώρια εντός του χωρίου και τους καθήλωσαν. Διέταξα τον λοχίαν Κουκουτσάκην (Δημοδιδάσκαλον) εκ Πλεμενιανών να παραλάβη όσους άνδρας είχε κοντά του και να σπεύση διά της συντομοτέρας οδού μέσω Ανάβου διά να συμβάλει εις την εξόντωσιν.
Τουταυτό και στο εις Ανισαράκι φυλάκιον μας, το οποίον ηκολούθησε τους υποχωρούντας Γερμανούς. Κατά την 12ην μεσημβρινήν τόσον οι άνδρες του χωρίου Πλεμενιανών υπό τον Κουκουτσάκην όσον και οι άνδρες του φυλακίου Κανδάνου συνέκληναν προς τα Φλώρια και ούτω οι Γερμανοί ευρέθησαν κυκλωμένοι.
Συνήφθη τότε κρατεράν μάχην μεταξύ Γερμανικού αποσπάσματος και των ημετέρων αποσπασμάτων και κυρίως υπό τον Κουκουτσάκην αρχικώς, ακολούθως δε κατεύθασαν και άλλοι. Η μάχη διήρκησε μέχρι της εσπέρας. Άνισος υπήρξεν ο αγών, καθόσον οι μεν Γερμανοί ήσαν οπλισμένοι μέχρις οδόντων, οι δε ημετέροι διέθετον περί τα οκτώ (8) πολεμικά όπλα, δύο γκρά, έξ κυνηγετικά και ένα περίστροφον.
Οι ημετέροι επλησίασαν εις απόστασιν 5-10 μέτρων και οι Γερμανοί έπιπτον ο ένας μετά τον άλλον, εις πάλην στήθους προς στήθος, αλλά και εκ των ημετέρων πίπτουν τρεις νεκροί. Η εξόντωσις του αποσπάσματος ήτο βεβαία, αλλά τα πυρομαχικά εξαντλούντο, οι ημετέροι δεν αποσύρονται έως ότου την τελευταίαν στιγμήν καταφθάνουν ενισχύσεις πανταχόθεν (Από Κανδάνου, τέως Δήμος Καμπανού,
Παλαιά Ρούματα κλπ.) Γίνεται τέλος η τελευταία εξόρμησις και εξοντώνεται ολόκληρον το Γερμανικόν απόσπασμα, υπολείπονται δύο Γερμανοί κλεισμένοι εντός οικίας, καταφθάσας εν τω μεταξύ ο υποφαινόμενος τους διέταξα να παραδοθούν, πλην ούτοι ηρνήθησαν, εις το τέλος όμως και ούτοι εξοντώθησαν. Λέγεται ότι εις διεσώθη λόγω του σκότους. Καταμέτρησα 19 Γερμανικά πτώματα μετά την μάχην και διέταξα την ταφήν των.
Εκ της εξετάσεως την οποίαν ενήργησα δέν διεπίστωσα ουδεμία κάκωσιν ή ακρωτηριασμόν επί των Γερμανικών πτωμάτων. Ένας μόνον εκ των Γερμανών έφερε τραύμα διαμπερές εις τον λαιμόν διά ξιφολόγχης, το οποίον όπως διεπίστωσα του το κατέφερεν εις την πάλην ήτις διεξήχθη μεταξύ αυτού και του νεαρού πολιτοφύλακα Ηλία Παπαηλιάκη, ο τελευταίος και διά της ξιφολόγχης του Γερμανού, την οποία του απέσπασε διαρκούσης της πάλης.
Καθ’ ην ώραν διεξήγετο η εξόντωσις της ανωτέρω Γερμανικής δυνάμεως, έτερον τμήμα εξ 22 ανδρών έσπευδεν εις ενίσχυσίν των. Καθ’ οδόν και παρά το χωρίον Μεσαύλια συνηντήθη με το εκεί φυλάκιον μας, του οποίου επί κεφαλής ευρίσκετο ο Στέφανος Καμηλάκης μετά 20σάδος ανδρών εκ Βλάτους Σασάλου και των πέριξ χωρίων.
Η συμπλοκή διεξήχθη εκ του συστάδιν, πρός στιγμήν οι Γερμανοί νομίσαντες ότι ευρέθησαν προ υπερτέρων δυνάμεων, κατέθεσαν τα όπλα και ύψωσαν τας χείρας των -σημείον παραδόσεώς των- όταν όμως αντελήθησαν ότι το ημέτερον φυλάκιον δεν είχε μεγάλην δύναμιν ήρπασαν εκ νέου τα όπλα των και ηθέλησαν να επιτεθούν των ημετέρων εκ νέου, αποτέλεσμα της στάσεως των ταύτης ήτο να φονευθούν άπαντες, πλήν έξ, οι οποίοι συληφθέντες αιχμάλωτοι οδηγήθησαν εις Σάσαλον, αφέθησαν δέ ελεύθεροι άμα ως οι Γερμανοί έγιναν κύριοι του νομού Χανίων και έληξε η μάχη της Κρήτης.
Οι Γερμανοί ούτοι αιχμάλωτοι εις ένδειξιν φαίνεται ευγνωμοσύνης πολλάς ημέρας μετά την απελευθέρωσίν των επανήλθον και εφόνευσαν τον φιλοξενήσαντα τούτους κάτοικον Μεσαυλιών Νταγκουνάκη.
Κατά τάς ανωτέρω συμπλοκάς έχομεν νεκρούς:
1) Στέφανον Ποντικάκην εξ Σπίνας, 2) Στέφανον Βεστάκην Χωροφύλακα,
3) Κυριάκον Καστάνην, 4) Ελευθέριον Γεωργιλλάκην.
τραυματίας δέ τους: 1) Γεώργιον Γρηγορομιχελάκην, 2) Γεώργιον Αναστασάκην,
3) Ιωάννην Μαθιουδάκην και 4) Νικόλαον Κουλιέρην.
Λάφυρα κατά την ανωτέρα μάχην των Φλωρίων επήραν δύο πολυβόλα οκτώ οπλοπολυβόλα και 9 τουφέκια, ένα ασύρματον, αρκετές χειροβομβίδες και μερικάς χιλιάδες φυσιγγίων, εις δε την μάχην παρά τα Μεσαύλια επήραν οι πολεμισταί μας έτερα δύο πολυβόλα, 14 οπλοπολυβόλα, και οκτώ (8) όπλα, αρκετά περίστροφα και πολύ περισσότερα φυσίγγια έγγραφα, χάρτας, πυξίδας και διάφορα άλλα στρατιωτικά αντικείμενα και τας σημαίας των δύο αποσπασμάτων.
Ο οπλισμός ούτος και τα πυρομαχικά τα οποία περιήλθον εις χείρα μας ως λάφυρα από τον εχθρόν πολύ μας ενίσχυσαν εις την μάχην της επομένης, που μετά τόσης σφοδρότητος διεξήχθη εις το Κανδανιώτικο φαράγγι.
Την 11ην πρωϊνήν της ιδίας ημέρας ήλθεν εκ Κανδάνου απόσπασμα Άγγλων στρατιωτών, 22 τον αριθμόν, άοπλοι υπό Υπαξιωματικόν Άγγλον, εφαίνοντο λίαν εξηντλημένοι και εις ερώτησίν μου μου εδήλωσαν ότι μεταβαίνουν εις Σούγια, η εντύπωσις μου ήτο ότι επρόκειτο περί φυγάδων, μη δυνάμενος να πράξω άλλως τους εχορήγησα τροφήν και τους έδιωξα το ταχύτερον διά να μη σπείρουν τον πανικόν.
Την ίδιαν ημέραν με ειδοποίησαν τηλεφωνικώς από τα Φλώρια ότι συνέλαβον τά προκαλυπτικά τμήματα μας ένα ξένον κατάσκοπον. Τους συνέστησα να μη τον κακοποιήσουν, αλλά να τον οδηγήσουν ταχύτατα ενώπιον μου. ‘
Οταν μου παρουσιάσθη ούτος αντελήφθην ότι πρόκειται περί Μογκόλου και εις ερώτησίν μου περί της ταυτότητός του μου υπέδειξε το διαβατήριον του και έγγραφα τεθεωρημένα παρά των Ελληνικών Αρχών εξ’ ων εφαίνετο ότι ήτο Ιάπων και πολεμικός ανταποκριτής.
Του εχορηγήσαμε τροφήν, αλλά τον εθέσαμεν υπό επιτήρησιν (μας παρεκάλεσε μόνον να ευρίσκεται εις εμφανές μέρος να παρακολουθή τας επιχειρήσεις διά να δύναται εν καιρώ να γράψει λέγει τας εντυπώσεις του.)
Εάν επρόκειτο περί του Ιάπωνος ανταποκριτού του Χρόνου του Τόκιο που έχει γράψει τον ύμνον εκείνον διά την μάχην της Κρήτης δεν δύναμαι να γνωρίζω, πάντως ο Ιάπων ούτος δημοσιογράφος εφαίνετο συγκεκινημένος κατά την διάρκειαν της μάχης και όταν αποχωριζόμην από κοντά του και τον εχαιρέτησα μου ανέφερε “νάστε τυχεροί να ζήσω για ν’ αποθανατήσω αυτά που είδα.” Διέταξα μετά την μάχην και την εγκατάστασιν των Γερμανών εις την Παλαιόχωραν να τον οδηγήσουν προς Παλαιόχωραν και να παρουσιασθή εις τους Γερμανούς καθόσον δεν ηδύνατο πλέον να μας βλάψη και αν υποθέσωμεν ότι θα επρόκειτο περί κατασκόπου, διότι αφότου συνελήφθη δεν ηδυνήθη να συλλέξη στοιχεία άτινα θα ήσαν χρήσιμα εις τους Γερμανούς, διότι καθ’ όλον το διάστημα από της συλήψεώς του διετέλει υπό επιτήρησιν και η μάχη είχε κριθεί, οι δε Γερμανοί, όπως έμαθα εκ των υστέρων, τον αφήκαν ελεύθερον.
Ευρισκόμενος εις Κάιρον ανέγραψαν αι εκεί εφημερίδες την συνημένην εν αντιγράφω ανταπόκρισιν δημοσιευομένην εις τους “Τάιμς” της Νέας Υόρκης κατ’ αντιγραφήν και τούτων από τον “Χρόνον” του Τόκιο.
Από τό πεδίον της μάχης Φλώρια ανεχώρησα την 4ην πρωϊνήν της 23ης Μαΐου αφού προηγουμένως εγκατέστησα αμυντικώς ισχυρόν απόσπασμα εκ 40 ανδρών υπό τον έφεδρον Λοχίαν Παπαδαντώνην Γεώργιον με την εντολήν να επιτηρή την προς Βουκολιές οδόν.
Να συγκρουσθή με τυχόν εμφανισθησομένην Γερμανικήν δύναμιν, προ υπερτέρων δε δυνάμεων ευρισκόμενος να συμτυχθή προς Άναβον και εκείθεν προς την κατεύθυνσιν Ξεροκάμπου, αφήνων την είσοδον του Κανδανιώτικου φαραγγιού ελευθέραν εις τον εχθρόν διά να εισέλθη εντός αυτής. Εγκατέστησα επίσης τμήματα εμπροσθοφυλακής εις την μεγάλην κούρμπαν του φαραγγιού και εις τον Νερόσπηλιον. Τ
αυτοχρόνως την ιδίαν εσπέραν διέταξα τον υπό τον Πολιτευτήν Σεργεντάνην Νικόλαον εφεδρικό τμήμα του Βουτά να τεθή εις κίνησιν και να ταχθή εις το αριστερόν της παρατάξεως μου εις Ξερόκαμπον. Ειδοποίησα όλους τους Προέδρους των Κοινοτήτων ο ίδιος τηλεφωνικώς να κινηθώσιν άπαντες οι άνδρες πού είχον μεταβή εις τα χωριά των προς ανεφοδιασμόν και να σπεύσουν εις Κάνδανον καθόσον η κρίσιμος στιγμή προσεγγίζει διά την μεγάλην μάχην…».
ΤΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΣΤΑ ΦΛΩΡΙΑ ΣΕΛΙΝΟΥ
Μετά τη Μάχη και την κατάληψη της Κρήτης από τα κατοχικά στρατεύματα, οι αλεξιπτωτιστές του Αντιπτέραρχου Στούντεντ με υποδείξεις ανώτερων Γερμανών αξιωματικών, ύψωσαν στο χωριό Φλώρια Χανίων μνημείο για τους νεκρούς Γερμανούς της μάχης που δόθηκε εκεί στις 23 Μαϊου 1941.
Στο κέντρο του μνημείου του μίσους δέσποζε η σβάστικα, ένα σύμβολο που έχει ταυτιστεί με τον ναζισμό και τον φασισμό και είναι γραμμένη η φράση “έπεσαν για τη Μεγάλη Γερμανία”. Κάτω από τη σβάστικα απεικονίζονται τρεις Γερμανοί στρατιώτες, κρατώντας ο καθένας τους από μια χειροβομβίδα, έτοιμοι να την εκτοξεύσουν στους αντιπάλους τους.
Το μνημείο βρίσκεται σε κεντρικό σημείο του χωριού, απέναντι από το μνημείο πεσόντων του ιστορικού χωριού Φλώρια.
Έτσι, το μνημείο του φασισμού στα Φλώρια, έγινε τόπος συγκέντρωσης τα μετέπειτα χρόνια νοσταλγών του χιτλερικού καθεστώτος, τόπος που απόγονοι των ναζί και νεοναζί τιμούσαν τους νεκρούς αλεξιπτωτιστές της μάχης, καταθέτοντας στεφάνια και βγάζοντας εμετικούς λόγους για “ τη μεγάλη Γερμανία”.
Ένα ανάλογο μνημείο είχε στηθεί ταυτόχρονα στην περιοχή των Αγίων Αποστόλων, λίγο έξω από την πόλη των Χανίων, μνημείο που οι κάτοικοι ονόμασαν “Κακό Πουλί”. Και για τα δύο μνημεία, διαβάζουμε στη χανιώτικη εφημερίδα “Ο Αγώνας της Κρήτης”, σε άρθρο στις 19 Ιουνίου 2023 τα εξής : «…όπως και με το “Κακό Πουλί” έτσι και με το μνημείο στα Φλώρια, βετεράνοι και νοσταλγοί έκαναν αγώνα για την αναστήλωσή του.
Με το “Κακό Πουλί” δεν τα καταφέρνουν αν και μέχρι και σήμερα προσπαθούν να πείσουν τις δημοτικές αρχές για την ανάγκη αναστήλωσής του και έφτασαν στο σημείο φέτος μέσα στη νύχτα και χωρίς άδεια από κανένα να επανατοποθετήσουν πλακέτα που είχε καταρρεύσει για αυτούς που έδωσαν τη ζωή τους για τη “Μεγάλη Γερμανία”.
Δεν έμεινε όμως πολύ στη θέση της αφού μέσα σχεδόν στην ίδια ημέρα αναρχικοί την γκρέμισαν. Στα Φλώρια όμως δυστυχώς το πέτυχαν και μάλιστα με στήριξη και της δημοτικής αρχής το 1991.
Το θέμα έφτασε στο Γερμανικό Κοινοβούλιο μετά από ερώτηση του τότε βουλευτή των σοσιαλδημοκρατών Günter Verheugen και από την απάντηση του υφυπουργού Dr. Peter Wichert μάθαμε ότι το μνημείο αποκαταστάθηκε από έναν συνταξιούχο αξιωματικό της Bundeswehr κατά τα έτη 1986-1990, με ιδιωτική πρωτοβουλία και σε συνεννόηση με τους δημάρχους των κοινοτήτων Φλωρίων και Κανδάνου.
Έκτοτε, συνέχισαν να κάνουν τελετές προβάλλοντας προσβλητικά μηνύματα για τους νεκρούς και τιμής για τους εγκληματίες ναζί από συλλόγους που έχουν καταδικαστεί στη Γερμανία επειδή “δε λαμβάνουν πολύ στα σοβαρά την πίστη σε μια ελεύθερη δημοκρατική λειτουργία”.
Στην ομιλία που είχε δοθεί το 2016 από τον αντιστράτηγο ε.α. των ορεινών καταδρομών Ράινερ Γιούνγκ αποτυπώθηκε το φιλοναζιστικό πνεύμα αυτών των εκδηλώσεων, σύμφωνα με την οποία, “η βούληση των Κρητικών για ελευθερία” καταχράστηκε από τους Βρετανούς “που ξεσήκωσαν τους λεγόμενους “unrecruited civilians“, δηλαδή τους άτακτους και τους οδήγησαν σε πράξεις που σε καμία περίπτωση δεν καλύπτονται από το δίκαιο του πολέμου…».
Μετά από αυτήν την ομιλία, μας πληροφορεί ο αρθογράφος της εφημερίδας ότι τελετές δεν έχουν ξαναγίνει. Η αναστήλωσή του έγινε και το μόνο που άλλαξε ήταν η αφαίρεση της σβάτικα και στη θέση της τοποθετήθηκε ένα άνθος εντελβάις (το εντελβάις είναι ένα μικρό άσπρο και χνουδωτό φυτό με άοσμα άνθη).
Να σημειώσουμε ακόμη ότι τα οστά των 19 νεκρών αλεξιπτωτιστών της μάχης των Φλωρίων που είχαν τοποθετηθεί αρχικά στη βάση του μνημείου, έχουν μεταφερθεί στο γερμανικό νεκροταφέιο του Μάλεμε.
Σήμερα, μελετώντας την κατοχική ιστορία της Κρήτης, ενδεικτικά αναφέρουμε ότι οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές και άντρες της Βέρμαχτ, από την πρώτη ημέρα της Μάχης της Κρήτης (20 Μαίου 1941) ως το πρώτο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου 1941, προχώρησαν σε 32 ομαδικές εκτελέσεις στους τρεις νομούς της Κρήτης, Χανιά, Ρέθυμνο και Ηράκλειο, με εκατοντάδες θύματα.
Ως αιτία και αφορμή των εκτελέσεων, ο φασιστικός και ναζιστικός στρατός χρησιμοποίησε το αφήγημα των αντιποίνων. Οι Κρητικοί που αντιστάθηκαν στους άντρες του Γ΄ Ράιχ, που πήραν μέρος στη Μάχη της Κρήτης, θα πλήρωναν γι’αυτό τους το εγχείρημα.
Το μεγαλείο λοιπόν της “Μεγάλης Γερμανίας”, που γράφεται στο μνμείο των Φλωρίων, αποτυπώθηκε στην Κρήτη με αίμα, πόνο, θάνατο και μίσος. Να θυμηθούμε ότι την κατάληψη της Κρήτης ακολούθησαν εκατόν πενήντα και πάνω ομαδικές εκτελέσεις, λεηλασίες προϊόντων γεωργικών και κτηνοτροφικών, καταναγκαστική εργασία, πείνα, φτώχεια και ανέχεια των οικογενειών, επικηρύξεις καταζητούμενων αντιστασιακών, παιδική θνησιμότητα, μαθητική διαρροή από την εκπαίδευση, εκτοπίσεις, εξορίες, μεταφορά Κρητών σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και εργασίας, καταστροφή των υποδομών της Κρήτης, (λιμάνια, αεροδρόμια, δρόμοι, κρατικά κτήρια, σχολεία, ναοί, κλπ.). Να τονίσουμε ακόμη την καταστροφή και πυρπόληση 72 χωριών και οικισμών της Κρήτης τα χρόνια 1941-1944.
Επομένως, το μνημείο των αλεξιπτωτιστών στα Φλώρια δεν μπορεί να αποτελεί μέρος της συλλογικής μνήμης και της δημόσιας ιστορίας του τόπου μας και δεν μπορεί να γίνεται πολλές φορές σημείο συνάντησης νεογερμανών ναζιστών και φασιστικών οργανώσεων.
Ο Γιώργος Α. Καλογεράκης είναι δρ Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και διευθυντής Δημοτικού Σχολείου Καστελλίου