Ανάμεσα στους πολλούς επώνυμους και ανώνυμους που έγραψαν με το ίδιο τους το αίμα και χωρίς καμία ιδιοτέλεια και υπολογισμό την εποποιία της Εθνικής μας Αντίστασης, ανήκει και ο Δημήτριος Δομαλάκης-Φασουλάκης.
Από πιστοποιητικό της Κοινότητας Κρουσώνα διαβάζουμε ότι ο Δημήτριος Δομαλάκης του Γεωργίου και της Μαρίας, (το γένος Σαββάκη), γεννήθηκε στο χωριό Κρουσώνας της επαρχίας Μαλεβυζίου το 1903 και είναι γραμμένος με αυξ. αριθ. μητρώου αρρένων 30. Στο ίδιο πιστοποιητικό αναφέρεται ότι υπήρξε συναρχηγός της Εθνικής Αντιστάσεως στην περιοχή κατά την περίοδο της γερμανικής κατοχής.
Η δράση και η συμμετοχή του στην Εθνική Αντίσταση οριοθετείται μέσα στο πλαίσιο που ο ίδιος έδινε στην έννοια. Ο ίδιος σε προσωπικά του γραφτά βλέπει τον αγώνα που έγινε σαν προσφορά και καθήκον στην πατρίδα, “ο αγώνας μας έγινε ιερό σύμβολο σ’όλο τον κόσμο”.
Το 1940 έχει ήδη στενή συνεργασία με τον Πετλέμπουρυ και τον Αντώνη Γρηγοράκη, τον επονομαζόμενο Σατανά, ενώ το 1941 ανήκει πια στην ομάδα Σατανά. Κατά την πτώση των αλεξιπτωτιστών στην Κρήτη, μαζί με 200 συγχωριανούς ξεκινούν ένοπλοι από την παραλία Αλμυρού να αγωνιστούν για τα ιδανικά, που φλογίζουν τον πατριώτη σ’ ένα αγώνα δυνατό μα άνισο. Κατέλαβαν την παραλιακή γραμμή Γάζι- Τσαλικάκι Αντίμπεη Μετόχι. Στη θέση αυτή αγωνίζεται για 10 μέρες, από 21-5-1941 έως 30-5-1941, οπότε παραδίδεται η πόλις του Ηρακλείου.
Η επιστροφή του πια στο χωριό και στην ήρεμη ζωή ήταν αδύνατη γιατί όλοι γνώριζαν τη δράση του. Το σπίτι του καίγεται στις 17-7-1941 και συλλαμβάνεται η γυναίκα, το παιδί, η μητέρα, η αδελφή και η γυναικαδελφή του, φυλακίζονται για 10 μήνες και δραπετεύουν για να καταλήξουν στο Αμάρι.
(Η γυναίκα του Δημήτρη Δομαλάκη-Φασουλάκη ήταν η Καλλιόπη (το γένος Αντωνομανωλάκη). Ο Δημήτρης Δομαλάκης με την Καλλιόπη απέκτησαν επτά παιδιά. Τον Γιάννη, τη Φωτεινή (Βαμβακά), τη Νίκη (Σαββάκη), την Αγγέλα (Μακρυδάκη), τη Μαρία (Ξυλούρη), την Ειρήνη (Γωνιανάκη) και τον Αντώνη).
Ο Δημήτριος Δομαλάκης όλο αυτό το διάστημα βρίσκεται στο βουνό, αναπτύσσοντας αξιόλογη αντιστασιακή δραστηριότητα. Αρχές Ιουνίου 1943 καταφεύγει με πλωτό μέσον στην Αίγυπτο και κατατάσσεται στον Ελληνικό στρατό με μετάθεση στα Ζιζίνια- Χάιφα όπου και εκπαιδεύεται ως κομμάντος. Επανέρχεται στην Κρήτη τέλη του Μάη του 1944 και συνδέεται με τις ομάδες Γ. Πετρακογιώργη και Μιχ. Ξυλούρη που δρούν στον Ψηλορείτη.
Τον Ιούλιο 1944 συμμετέχει με τον Αντώνιο Δομαλάκη, Νικόλαο Βιδάκη ή Τσικαλά και Μενέλαο Ξυλούρη στο σαμποτάζ βενζινών Σίβας Μαλεβυζίου, όπου ηγείται της ομάδος του, ως Αρχηγός Εθνικής Αντιστάσεως. Ακολουθεί η συμπλοκή της Νίδας, η μάχη των Ανωγείων και η μάχη στο Μίθιας.
Όλο το διάστημα της κατοχής συμμετέχει ενεργά σε διάφορες αντιστασιακές εκδηλώσεις χωρίς να υπολογίζη τις ανάλογες υλικές ζημιές και τους αδιάκοπους κινδύνους.
Στις 11 του Οκτώβρη του 1944, μετά την εγκατάλειψη της πόλης Ηρακλείου
από τους Γερμανούς, αναλαβαίνει την οργάνωση της πόλης μέχρι επαναφοράς της νομίμου Κυβερνήσεως.
Το 1945 επανέρχεται στο χωριό του όπου και διορίζεται Πρόεδρος της Κοινότητας. Η ζωή του αγωνιστή μετά την απελευθέρωση είναι η ζωή του ανθρώπου που αφού προσέφερε τις υπηρεσίες του όπου το ζήτησε η πατρίδα, αφοσιώνεται στην οικογένειά του χωρίς να διεκδικεί μετάλλια και διακρίσεις.
Όταν κάποιοι προσπαθούν να καπηλευθούν την Εθνική Αντίσταση με προσωπικά υλικά οφέλη, αντιδρά και με συγκεκριμένες καταγγελίες προσπαθεί να αποτρέψει τη δολιοφθορά της έννοιας Εθνικής Αντίστασης. Ο τίτλος που έχει ως συναρχηγός Εθνικής Αντιστάσεως ομάδος Σατανά είναι πολύ βαρύς και οι ευθύνες του απέναντι στην αποκατάσταση της ιστορικής αλήθειας, όπως ο ίδιος πιστεύει, είναι μεγάλες.
Ο Δημήτριος Δομαλάκης διαθέτει ακόμη και άλλο ένα ισχυρό τίτλο, το πιστοποιητικό του πατριώτη που του απονεμήθηκε εν ονόματι των κυβερνήσεων και των Λαών των Ηνωμένων Εθνών.
Με αυτούς τους αγώνες και έχοντας ως υπέρτατο αγαθό στη συνείδησή του την ελευθερία, προικισμένος με την αρετή της σεμνότητας και της μετριοφροσύνης, ο Δημήτριος Δομαλάκης πεθαίνει ήσυχος και κοιμάται πια τον ύπνο του δικαίου, σίγουρος ότι αυτός έπραξε το χρέος του. Στις 8 Μαΐου 1983, ημέρα του Πάσχα, πεθαίνει και κηδεύεται με Δημοτική δαπάνη στο χωριό του τον Κρουσσώνα.
…………………
Στο αρχείο του Δημητρίου Δομαλάκη βρέθηκαν τέσσερις ενότητες χειρόγραφων σημειώσεων οι οποίες γράφτηκαν με υπόδειξή του. Δίδουν πολλές πληροφορίες και διασαφηνίζουν πολλά θέματα της αντίστασης της «Ανεξάρτητης Ανταρτικής Ομάδας Σατανά». Στην αντιγραφή αποσπασμάτων τους, διατηρήσαμε τη σύνταξη και ορθογραφία των πρωτοτύπων χειρόγραφων εγγράφων.
Ενότητα α
«1940 Μάρτης : Στενή συνεργασία με Πρετέμπουρη και “Σατανά” Αντώνη Γρηγοράκη.
Απρίλης : Παραλαβή όπλων από παραλία Αλμυρού.
(ΣΗΜ. : Αναφέρεται στη δεύτερη αποστολή όπλων που έγινε από τον Τζων Πεντλέμπουρυ στους Κρουσανιώτες. Τα όπλα έφτασαν από τις αποθήκες οπλισμού που διατηρούσαν οι Βρετανοί στο λιμάνι της Σούδας. Μεταφέρθηκαν και διαμοιράστηκαν από τον Αντώνη Γρηγοράκη στους συγχωριανούς του, τρεις ημέρες πριν την έναρξη της μάχης της Κρήτης).
Μάης : Πτώση Γερμανών. Σκληρές μάχες στη γραμμή Τσαλικάκι – Αντί- Μπέη Μετόχι.
Ο τομέας αυτός ήταν πολύ σοβαρός. Κράτησαν γύρω στις 10 μέρες, κάνοντας μεγάλη φθορά στους Γερμανούς.
Μετά την κατάληψη από τους Γερμανούς, από τους πρώτους βγήκε στο Βουνό για να υπερασπίσει τα πάτρια εδάφη, το καθήκον για την πατρίδα δεν τους άφηνε ήσυχους. Ο αγώνας συνεχιζόταν καθημερινά και πολύ γρήγορα κατάλαβε ο κατακτητής ότι η Κρητική Αντίσταση δεν ήταν εύκολη.
Βουνό – χωριά… του λαού- προδότες, συνεργάτες των Γερμανών – Τους πρόδιδαν πολλές φορές. Κάψιμο των σπιτιών μας -14 σπίτια- .
1942 : Μεταφέρθηκε στη Μέση Ανατολή στη πόλη Μάρσα- Ματρούχα, ντύθηκε στρατιώτης και μεταφέρθηκε στο φρούριο Καϊρου. Εκπαιδεύτηκε πεζοναύτης και στη συνέχεια κομμάντος – σαμποταριστής.
1944 Αύγουστος : Επιστροφή από Μέση Ανατολή. Συνάντηση στα Πετραδολάκια (Ανωγειανά Αόρη) με ομάδα Πετρακογιώργη και ομάδα Ξυλούρη.
Μάχη με την ομάδα Πετρακογιώργη στη θέση Μηλιά. Μετά ήρθε το κάψιμο των Ανωγείων.
Οι Γερμανοί έρχονται στη Μεσσαρά και Μυλοπόταμο για να κάψουν τα Ανώγεια σε αντίποινα του σκοτωμού του Σήφη. Συνεχίστηκαν οι μάχες – τοποθεσία Κορίτσι, Μυθιά, κράτησε 4 ώρες και πήραν πολλά όπλα από τους Γερμανούς.
Ιούλιος ’44 : Με τρεις άνδρες έλαβε μέρος στο σαμποτάζ των Βενζινών στο χωριό Σίβα Μαλεβιζίου, προξένησαν μεγάλες καταστροφές στον εχθρό».
Ενότητα β
«Κατά το έτος 1941, οπότε η πτώσις των Αλεξιπτωτιστών, μετά 200 και πλέον ομοχωρίων μου που εκ των προτέρων είχομεν παραλάβει εκ της παραλίας Αλμυρού ανάλογον οπλισμόν και είχομεν αποφασίσει να αγωνισθώμεν υπέρ των ιδανικών της Ελευθερίας και της τιμής του Έθνους, εσπεύσαμεν εις την περιοχήν Τσαλικάκι και παρά την θέσιν Γάζι, εις α σημεία έπιπτον Αλεξιπτωτισταί, καταλαβόντες την παραλιακήν γραμμήν Γάζι- Τσαλικάκι- Αντίμπεη Μετόχι.
Εις τας θέσεις αυτάς ηγωνίσθημεν επί 10ήμερον ήτοι από 21/5 -30/5/1941 ότε παρεδόθη η πόλις Ηρακλείου. Μετά την πτώσιν της πόλεως απεσύρθην μετά των ημετέρων ανδρών εις το χωρίον μου Κρουσσώνα.
Δεν ηδυνήθην να παραμείνω εις το χωρίον μου και να επιδοθώ εις τα ειρηνικά μου έργα, καθ’ο πλείστοι όσοι εγνώριζον τα της δράσεώς μου κατά των αλεξιπτωτιστών.
Μετά το κάψιμο, την 17/7/1941 του σπιτιού μου, την σύλληψιν της συζύγου μου, του τέκνου μου, της μητρός μου, της αδελφής μου και της γυναικαδελφής μου, ανήλθον εις τα βουνά, όπου και παρέμεινα μέχρι την 2α Ιουνίου 1943.
Εν τω μεταξύ, ότε είχον συλληφθή αι άνω γυναίκες μου και μετά 7μηνον, εδραπέτευσαν εκ των φυλακών Ηρακλείου και κατέφυγον εις το Αμάρι, όπου τότε ευρισκόμουν, αρχάς του 1942, υπεθάλποντο δε εκεί υπό των Εμμ. Παπαδογιάννη- Π΄΄Κασταντώνη- Κοκονά, Πολυζώιδες και άλλων.
Την 2αν Ιουνίου 1943, κατ’εντολήν του Ταγ/ρχου Τομ, επιβιβασθείς δια πλωτού μέσου μετά των Εμμ. Παπαδογιάννη και της συζύγου του – Νικ. Κ. Βιδάκη – Αντ. Δομαλάκη ή Φασουλάκη – Χαρ. Γιανναδάκη – Ιωάννη Ανδρεαδάκη – μητρός και αδελφής μου, μετεφέρθην εις Μάρσα Ματρούχα της Μέσης Ανατολής. Από εκεί αλληλοδιαδόχως ενδεδυμένος με στρατιωτικήν περιβολήν μετέβην εις Φρούριον Καϊρου, όπου την 10/6/1943 κατετέθην εις τον εκεί Ελληνικόν Στρατόν μετατεθείς εις Ζιζίνια – Χάιφα όπου και εξεπαιδεύθην Κομμάντος περί τα τέλη του 1943.
Ευρεθείς εις το Κοτσίκειον Νοσοκομείον, εν Αλεξανδρεία, επληροφορήθην περί κινήματος Κομουνιστικού, ότε μου εζητήθη η συμμετοχή δι’υπογραφής ως δήθεν πατριωτικήν, πλην όμως δεν επαγιδεύθην
Κατόπιν τούτου και χωρίς να λάβω εξιτήριον, εγκατέλειψα το Νοσοκομείον και προσέφερα τας υπηρεσίας μου προς καταστολήν του αιτήματος, πράγμα όπερ με ικανοποίησεν ιδιαιτέρως, συνεχίσας την υπηρεσίαν μου ως πεζοναύτης.
Μετεφέρθην εις Τομπρούκ και επανήλθον εις Κρήτην περί τα τέλη Μαΐου 1944 και συνεδέθην με τας ομάδας Γ. Πετρακογιώργη και Μιχ. Ξυλούρη, δρώσας εις Ψηλορείτην.
Τον Ιούλιον 1944, μετά Νικ. Βιδάκη – Αντ. Δομαλάκη και Μενέλ. Ξυλούρη, συνέπραξα εις το σαμποτάζ Βενζινών Σίββας – Μαλεβιζίου.
Μετά ταύτα έλαβον μέρος εις την συμπλοκήν της Νίδας – την μάχην των Ανωγείων και την 4ήμερον μάχην του Κοριτσιού.
Την 11ην Οκτωβρίου του 1944, ευθύς μετά την εγκατάλειψιν της πόλεως Ηρακλείου υπό των Γερμανών, εισήλθον εις Ηράκλειον και προσέφερα τας υπηρεσίας μου δια την τάξιν και ασφάλειαν του λαού της πόλεως στην κρίσιμη εκείνη εποχή μέχρι επαναφοράς της νομίμου Κυβερνήσεως μας, απολυθείς εκ του Λιμεναρχείου Ηρακλείου αρχάς Μαΐου 1945».
Ενότητα γ
«To 1940 είχα στενή συνεργασία με τον Πρετέμπουρη και με τον Αντώνιο Γρηγοράκη ή Σατανά. Επειδή προέβλεπε – ο Πρετέμπουρης – ότι οι Γερμανοί γρήγορα θα απλωνόταν εις το νησί μας, μας εφοδίασε με πολλά όπλα και με τις σφαίρες τους. Τα οποία, 1941 τέλη Απριλίου παραλάβαμε από την παραλία Αλμυρού και τα μεταφέραμε εις το χωρίον Κρουσσώνα και με την συνοδεία του Πρετέμπουρη. Αφού επικοινωνήσαμε με τον Σταθμάρχη Μαράκη τα αποθηκεύσαμε εις το σταθμό.
Τότε μεταφέρθησαν 150 όπλα με επικεφαλής τον Εγγλέζο Τζόνσον (Γιάννη) στην τοποθεσία Νίδα διότι θεωρούσανε φυσικό αεροδρόμιον οπότε θα έπρεπε να φρουρείται. Οι άνδρες με λίθους προσπάθησα να δημιουργήσουν ανώμαλον έδαφος για την προσγείωση.
Ο Αντώνιος Γρηγοράκης ήλθε εις το Ηράκλειο όπου κατοικούσε και έπειτα κατά τις 15 ήλθε εις τον Κρουσσώνα όπου με βρήκε έρχοντας στο σπίτι μου και μου συνέστησε ότι η πτώσις των Γερμανών θα εγινόταν τις 25 του Μαΐου, δίνοντάς μου εντολή ότι όταν πέσουν οι Γερμανοί, να μοιράσουμε τα τουφέκια και να πιάσουμε την Μεθόριον γραμμή.
Η πληροφορία του όμως βγήκε λανθασμένη διότι η πτώσις των Γερμανών έγινε τις 20 Μαΐου 1941 το απόγευμα και αμέσως εδιαμοιράσαμε τα όπλα και εκατεβήκαμε Γάζι – Τσαλικάκι – Αντίμπεη Μετόχι, αλλά ήταν πια νύκτα και η μάχη εγίνηκε τις 21.
Συνεχίζοντας να πέφτουν οι αλεξιπτωτιστές ανά τα προάστια, το αεροδρόμιον, Καρτερό, Θέρισσος, κρύβοντας έτσι την πόλιν και πέριξ αυτής.
Το αεροδρόμιον τότε κατείχον οι Εγγλέζοι, οι οποίοι με ισχυράς μάχας 4 ημερών και ύστερα από μεγάλη φθορά που επροξένησαν από αέρος και θαλάσσης εις τους Γερμανούς, εγκατέλειψαν το αεροδρόμιον και συνεπτύχθησαν στην μεθόριον γραμμή που ευρισκόμεθα εμείς, πολεμώντας γενναία μαζί με τους Εγγλέζους τους αλεξιπτωτιστάς, που σαν σύννεφα έπεφταν επάνω μας.
Οι μάχες που δώσαμε στην μεθόριον γραμμή κράτησαν…, συγχρόνως κατελήφθη το Μάλεμε Χανίων, το Ρέθυμνον, περιοχή Λατζιμά και κατέβαιναν για το Ηράκλειον, κατεβαίνοντας τις Κουμπέδες, Γάζι και μπαίνοντας στο Ηράκλειο, τότε ο Φρούραρχος Ηρακλείου Τσαγκαράκης μετά του Γρηγοράκη ή Σατανά πήραν την σημαία παραδόσεως της πόλεως και ανέβηκαν στο ύψωμα Τιμίου Σταυρού υψώνοντάς την, οπότε οι Γερμανοί βλέποντας την σημαία παραδόσεως τους παρέλαβε ο Τσαγκαράκης και εισήλθον στην πόλη, ο δε Σατανάς ήλθε με μας και μας είπε τα σχετικά της παραδόσεως, οπότε φύγαμε για τα χωριά μας.
Αμέσως οι Γερμανοί σκορπίσθησαν στα διάφορα χωριά και κατελάμβανον τη διοίκηση οπότε γινόταν κυρίαρχοι του τόπου, τότε η μόνη λύσις ήτο το βουνό προς εξόντωσιν του εχθρού. Βγήκαμε λοιπόν στο βουνό αφήνοντας πίσω μας τις οικογένειές μας, οι οποίες υπέφεραν πολλά.
Οι Γερμανοί μας έκαναν εντάλματα συλλήψεως με πολλά χρήματα εις τον καταδότη που θα μας πρόδιδε σ’αυτούς. Επίσης, εκτός των χρημάτων και τροφίματα πολλά (1000 οκάδες), προσέφεραν τότε μέσα στην αθλιότητα της φτώχειας στον καταδότη…».
Ενότητα δ
«…πρώτος εγώ μαζί με άλλους βγήκαμε στο βουνό επάνω για να υπερασπίσωμε τα πάτρια ιδανικά μας που το καθήκον προς την πατρίδα δεν μας άφηνε ήσυχους. Αλλά και εκεί τα πράγματα δεν ήσαν εύκολα, πολλές φορές κινδυνεύσαμε από τον εχθρό και πολλές φορές τον διώξαμε μακριά μας.
Η αποστολή μας ήτο λεπτή και ιερά συγχρόνως. Η κάθε μας ενέργεια έπρεπε να είναι μελετημένη. Γιατί σε περίπτωση εσφαλμένης σκέψεως, διακινδύνευαν τα γυναικόπαιδα κάτω. Αυτό που μας απασχολούσε πολύ ήτο η προδοσία που πολύ κινδυνεύσαμε από αυτή. Οι αγώνες συνεχιζότανε καθημερινώς, δίνοντας έτσι στον κατακτητή το δικαίωμα να πιστεύει ότι η Κρητική αντίσταση δεν ήτο εύκολη λεία για αυτούς, κατωρθώσαμε να κυριαρχήσωμε σε όλες τις οροσειρές και να εξοντώνουμε ό,τι ήτο δυνατόν να μας αντισταθεί κοντά μας.
Το 1943, αρχάς Μαΐου, μέσω του Τομ, εγώ μαζί με άλλους μεταφερθήκαμε στην Μέση Ανατολή, στην πόλη Μάρσα Ματρούχα, όπου ντυθήκαμε στρατιωτικά και από εκεί σταλήκαμε στο φρούριο Καϊρου. Εκπαιδευτήκαμε ως πεζοναύται και μέναμε στην τοποθεσία Ζιζίνια. Από εκεί μας μετέφεραν στην Χάιφα όπου μας έκαναν εκπαίδευση κομάντος…
…με την επιστροφή μας στην Κρήτη, μας βρίσκει το έτος 1944, δηλαδή το τέλος περίπου της Γερμανικής Κατοχής. Συνδεθήκαμε αμέσως με τις ομάδες του Πετρακογιώργη και του Καπετάν Ξυλούρη. Από εκεί λοιπόν όλοι μαζί εξορμήσαμε δια την τελικήν εξόντωσιν του εχθρού. Επίσης τον Ιούλιον του 1944, έλαβα μέρος με τρείς άνδρες στο σαμποτάζ των Βενζινών στο χωρίον Σίβα Μαλεβιζίου. Πραγματικά η χειρονομία αύτη ήτο υψίστης σημασίας γιατί προξενήσαμε μεγάλες ζημιές στον εχθρό.
Έτερη μάχη του 1944, επί της οροσειράς Νίδα, έλαβον μέρος η ομάδα μας του Πετρακογιώργη και του Καπετάν Ξυλούρη. Οι Γερμανοί τότε με σκοπόν να κάψουν τα Ανώγεια, εισήλθον από Μυλοπόταμον, Μεσσαρά με προορισμόν τα Ανώγεια. Αι ομάδες τότε τακτοποιήθηκαν στις κατάλληλες τοποθεσίες προς αντιμετώπισιν του εχθρού. Η ομάδα μας ηγηθείσα υπ’εμού κατώρθωσε να απωθήση τον εχθρό δυστυχώς όμως οι Ανωγειανοί μη δυνάμενοι να ανακάμψουν τους Γερμανούς, εισήλθον εις το χωρίον και εξετέλεσαν τον σκοπόν των.
Επίσης το αυτό έτος, διεξήχθη η μάχη του “Κοριτσιού”. Εκεί οι Γερμανοί κατεστράφησαν ολοσχερώς με πολλούς νεκρούς και άφθονο υλικό σε όλμους, τυφέκια και φυσίγγια. Στην μάχη έλαβον μέρος η ομάδα μας και οι Ανωγειανοί με τον Καπετάν Ξυλούρη.
Μετά τρεις ημέρες από την μάχη του “Κοριτσιού”, πληροφορηθέντες δια αγγελιοφόρου, ότι θα έπρεπε να κατέβουμε εις θέσιν Γοργολαϊνη, όπου επιτροπή αποτελουμένη από τον Αρχιμανδρίτην Ψαλιδάκην, τον Ιατρόν Γιαμαλάκην, Βρετάκην, θα υπεγράφετο η συνθηκολόγησις μετά των Γερμανών. Μετά από το περιστατικό της συνθηκολογήσεως, οι Γερμανοί άρχισαν να υποχωρούν και να συμπτύσσονται προς τελικήν αποχώρησιν από την πόλιν…».
Ο Γεώργιος Α. Καλογεράκης είναι Δρ. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου Καστελλίου