Είναι γνωστό ότι οι Μινωίτες για σχεδόν δύο χιλιετίες μεγαλούργησαν, εξασφαλίζοντας υψηλού επιπέδου φυσικό περιβάλλον, δημιουργώντας πολιτισμό και διασφαλίζοντας ειρήνη στην ευρύτερη περιοχή.
Ο συγγραφέας και υγιεινολόγος Angelo Mosso (1907) επισκέφθηκε τη Φαιστό και την Έπαυλη της Αγίας Τριάδας στις αρχές του περασμένου αιώνα και θαύμασε το φυσικό περιβάλλον της περιοχής.
Κατά τη διάρκεια έντονης νεροποντής, παρατήρησε ότι το όλον αποχετευτικό σύστημα της Φαιστού λειτουργούσε τέλεια και έγραψε: «Αμφιβάλλω αν υπάρχει άλλη περίπτωση αποχετευτικού συστήματος ομβρίων νερών, που να λειτουργεί 4.000 χρόνια μετά την κατασκευή του».
Επίσης, ο Αμερικάνος Ηarold F. Gray (1940) συνέχισε, συμπληρώνοντας: «Ίσως μπορεί να μας επιτραπεί να αμφιβάλλουμε αν τα σύγχρονα αποχετευτικά συστήματα θα λειτουργούν σε χίλια έστω χρόνια».
Στις αρχές του 20ού αιώνα, ο Arthur J. Evans (1921-1935), ανασκάπτοντας την Κνωσό, ανέφερε: Οι πολύχρωμες τοιχογραφίες σε Μινωικά ανάκτορα απεικονίζουν μια ζωή γεμάτη δημιουργικότητα, καλή γεύση και συνύπαρξή της σε πλήρη αρμονία με το φυσικό περιβάλλον.
Η Μινωική τέχνη (νωπογραφίες και αγγεία) δείχνει βαθιά σύνδεση με το περιβάλλον. Κυριαρχούν θέματα όπως τα δελφίνια, τα κρίνα, τα κρόκια, οι πίθηκοι και το τοπίο της θάλασσας. Επίσης, η γεωγραφική θέση της Κρήτης επέτρεψε στους Μινωίτες να αναπτύξουν έναν ισχυρό ναυτικό στόλο, ελέγχοντας το εμπόριο στο Αιγαίο.
Στη λίστα των πολέμων σε παγκόσμιο επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων των συγκρούσεων για υδατικούς πόρους πριν από το ca 1000 π.Χ. και κατά τη διάρκεια της Μινωικής εποχής (ca 3200-1450 π.Χ.), οι Μινωίτες ουδέποτε είχαν την παραμικρή έμμεση ή άμεση ανάμειξη (http://en.wikipedia.org/wiki/ List_of_wars_before_1000).
Γι’ αυτό η Μινωική εποχή ονομάστηκε από τον A. Evans ως Pax minoica ή Μινωική ειρήνη, μια περίοδος χωρίς στρατιωτικούς εξοπλισμούς. Αυτό υποστηρίζεται και από το γεγονός ότι τα ανάκτορα και οι μινωικές πόλεις δεν χρειάζονταν τείχη. Επιπρόσθετα, στη Μινωική τέχνη, σε αντίθεση με άλλους λαούς της εποχής, σπάνια απεικονίζονται σκηνές πολέμου ή μάχης.
Σ’ ένα τέτοιο ειρηνικό περιβάλλον, οι Μινωίτες αναπτύχτηκαν πολιτιστικά και τεχνολογικά και κυριάρχησαν επί σχεδόν δύο χιλιετίες στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου.
Εξέλιξαν τις τέχνες, όπως την αγγειοπλαστική, την κεραμική, τη μεταλλουργία, τη μεταλλοτεχνία, τη λιθοτεχνία, την αρχιτεκτονική, τη ναυπηγική, την υδραυλική και τις γεωργικές πρακτικές.
Επίσης, ανέπτυξαν υψηλή αισθητική στη σφραγιδογλυφία και την τοιχογραφία, με έμφαση στην κίνηση και τη χάρη. Στη συνέχεια, όπως αναφέρει ο A. Evans, τα γόνιμα διδάγματα του Μινωικού πολιτισμού μεταφέρθηκαν αυτούσια στον Μυκηναϊκό πολιτισμό, που ήταν αποτέλεσμα του Μινωικού αποικισμού στα νησιά του Αιγαίου, και φυσικά στην ηπειρωτική Ελλάδα και στη συνέχεια στην υπόλοιπη Ευρώπη. Γι’ αυτό, πολύ σωστά, ο Μινωικός πολιτισμός θεωρείται ως ο πρώτος ευρωπαϊκός πολιτισμός.
Ο πολιτισμός ήταν συγκεντρωμένος γύρω από τα ανάκτορα, που λειτουργούσαν ως διοικητικά, θρησκευτικά και οικονομικά κέντρα. Η θρησκεία επικεντρωνόταν σε θεότητες της φύσης, συχνά γυναικείες και σε τελετουργίες, όπως τα ταυροκαθάψια, που απεικονίζονται σε νωπογραφίες.
Όπως ανάφερε ο Hirschfeld (2013): «Ο πολιτισμός αυτός (ο Μινωικός) είναι ένα εκπληκτικό παράδοξο. Μια μεγάλη δύναμη χωρίς στρατιωτική αριστοκρατία, ένα παλάτι που δεν ήταν μια βασιλική κατοικία, όπου ούτε ο βασιλιάς δοξάστηκε, μια θρησκεία χωρίς μεγαλείο και οι γυναίκες ήταν ίσες με τους άνδρες».
Συμπερασματικά, οι Μινωίτες δημιούργησαν ένα πρωτοφανή πολιτισμό σε αρμονία με το φυσικό περιβάλλον. Ωστόσο, δεν ήταν μια ουτοπική, αγγελικά πλασμένη κοινωνία, αλλά ένας ισχυρός θαλασσοκράτορας λαός.
Η διαπίστωση αυτή είναι απόλυτα ακριβής και αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Μινωικού πολιτισμού (ca 3200-1450 π.Χ.). Οι Μινωίτες ανέπτυξαν έναν μοναδικό, προηγμένο πολιτισμό στην Κρήτη, που δεν στηριζόταν στην πολεμική ισχύ, αλλά στη θαλασσοκρατορία, το εμπόριο και την αρμονική συνύπαρξη με το φυσικό περιβάλλον.
———-
*Ο Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι επίτιμο και διακεκριμένο μέλος της Παγκόσμιας Εταιρείας Νερού (IWA)
Βιβλιογραφία
Evans, Α. S. (1921-1935). The palace of Minos at Knossos: A comparative account of the successive stages of the early Cretan civilization as illustrated by the discoveries. Vols. I-IV, Macmillan and Co., London, UK (Reprinted by Biblo and Tannen, New York, USA).
Gray, H. F. (1940). Sewerage in Ancient and Medieval Times. Sewage Works J. 12 (5), 939–946.
Hirschfeld, E. (2013). Minoan Cretan thalassocrassy. Periplus (A. Muge and M. Loucanicas, Eds.) https://peripluscd.wordpress.com/tag/minoan-art/.
Mosso, A. (1907). Escursioni nel Mediterraneo e gli scavi di Creta, Treves, Milano, Italy.