Όπως φαίνεται χωρίς να είναι βέβαιο, το νέο υδρολογικό έτος θα είναι ένα ιδιαίτερα υγρό έτος. Έτσι, οι όποιες προτάσεις προηγουμένων ξηρών ετών, για την αντιμετώπιση της επαπειλούμενης λειψυδρίας, μπήκαν στις… καλένδες. Πλήρης εφησυχασμός μέχρι νεωτέρας!
Αυτό αποτελεί διαχρονικό πρόβλημα της χώρας μας σε όλα τα επίπεδα Διοίκησης, που δεν είναι άλλο από την έλλειψη ορθολογικού σχεδιασμού για έγκαιρη και αποτελεσματική αντιμετώπιση εν δυνάμει προβλημάτων, αντί των πρόχειρων, εμβαλωματικών και συνήθως διαχρονικά αναποτελεσματικών δράσεων, που αποφασίζονται και εκτελούνται εν θερμώ.
Στον αντίποδα βρίσκεται το Ισραήλ. Το κράτος του Ισραήλ ιδρύθηκε το 1948, με προγραμματισμένες τις απαιτούμενες τεχνολογικές υποδομές της χώρας, πράγμα που διευκόλυνε την περαιτέρω ταχεία οργάνωση ενός σύγχρονου και αποτελεσματικού κράτους (Εικ. 1).
Παρά τα τεράστια γεωπολιτικά προβλήματα, που διαχρονικά αντιμετωπίζει, αποτελεί πρότυπο οργανωμένου κράτους παγκοσμίως. Στο Ισραήλ υπάρχουν 9 πανεπιστήμια, που τα περισσότερα περιλαμβάνονται στα 100 πρώτα παγκοσμίως (https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Israeli_universities_and_colleges). Αντίθετα, η Ελλάδα, με αντίστοιχο πληθυσμό, έχει περισσότερα από 25 πανεπιστήμια, με σημαντικά χειρότερες επιδόσεις στη διεθνή κατάταξη ποιότητας (Αγγελάκης και Oron, 2022).
Επίσης, το Ισραήλ αποτελεί παγκόσμιο παράδειγμα σε ό,τι αφορά την ολοκληρωμένη και τεχνολογικά προηγμένη διαχείριση των υδατικών πόρων του, έχοντας μετατραπεί από χώρα με σοβαρή λειψυδρία (καθώς άνω του 60% της έκτασής του είναι έρημος) σε «υπερδύναμη» του νερού. Οι βασικοί πυλώνες, που συνθέτουν το «ισραηλινό θαύμα του νερού», περιλαμβάνουν:
(α) Tην παγκόσμια πρωτοπορία στην επαναχρησιμοποίηση των αστικών υγρών αποβλήτων. Το Ισραήλ ανακυκλώνει περίπου το 90% των επεξεργασμένων αστικών υγρών αποβλήτων του, το οποίο είναι μακράν το υψηλότερο ποσοστό στον κόσμο. Δεύτερη χώρα στην ευρύτερη μεσογειακή περιοχή είναι η Κύπρος, με περίπου 75%. Το επεξεργασμένο αυτό νερό διοχετεύεται με ασφάλεια στην άρδευση γεωργικών καλλιεργειών.
Επίσης, πρωτοπόροι εφεύραν και εφαρμόζουν από δεκαετίες την τεχνολογία της στάγδην άρδευσης (micro-irrigation, πότισμα με σταγόνες απευθείας στις ρίζες). Η τεχνολογία αυτή μηδενίζει τη σπατάλη νερού στην αρδευτική πρακτική, επιτυγχάνοντας αποδοτικότητα πρόσληψης του νερού από τις ρίζες των αρδευόμενων φυτών, που προσεγγίζει το 95%.
(β) Τη χρήση αφαλατωμένου νερού για ύδρευση: Πάνω από το 85% του πόσιμου νερού των κατοικημένων περιοχών προέρχεται από πέντε γιγαντιαίες μονάδες αφαλάτωσης θαλάσσιου νερού. Η τεχνολογία αντίστροφης ώσμωσης που χρησιμοποιούν έχει μειώσει δραστικά το ενεργειακό και οικονομικό κόστος.
Η σύγχρονη τεχνολογία της αντίστροφης ώσμωσης αναπτύχθηκε για πρακτική χρήση παγκοσμίως από τον χημικό μηχανικό Sidney Loeb στο Πανεπιστήμιο Ben-Gurion της Negev (BGU), Beersheva και, ειδικότερα, το Zuckerberg Institute for Water Research το 1967.
(γ) Τη δημιουργία Κεντρικού Φορέα Διαχείρισης των υδατικών πόρων. Όλοι οι υδατικοί πόροι ανήκουν στο κράτος και ελέγχονται από την Αρχή Υδάτων. Η εθνική εταιρεία υδρεύσεως, Mekorot, που υπάγεται στην Αρχή Υδάτων έχει μειώσει τις απώλειες στα δίκτυα ύδρευσης σε ποσοστά μικρότερα του 5%, όταν σε πολλές δυτικές χώρες το ποσοστό αυτό ξεπερνά το 25-30%.
(δ) Την κατασκευή σύγχρονων καινοτόμων έργων. Μεταξύ αυτών είναι η λίμνη Κινέρετ, γνωστή και ως θάλασσα της Γαλιλαίας ή λίμνη της Τιβεριάδας. Είναι η χαμηλότερη λίμνη γλυκού νερού στον κόσμο και η μοναδική φυσική λίμνη γλυκού νερού στο Ισραήλ. Βρίσκεται στο ΒΑ Ισραήλ, στην κοιλάδα του Ιορδάνη ποταμού, ανάμεσα στα υψώματα του Γκολάν και την Άνω Γαλιλαία, 205-215 m κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Αποτελεί έργο άντλησης και εμπλουτισμού με αφαλατωμένο νερό, προκειμένου να διατηρηθεί η οικολογική της ισορροπία από τις παρατεταμένες ξηρασίες.
Αυτή είναι η κατάσταση στο Ισραήλ, που, παρά τα προβλήματά του, αποτελεί παράδειγμα για μίμηση σε ό,τι αφορά την οργάνωση και λειτουργία του κράτους, την οργάνωση και λειτουργία των εκπαιδευτικών και ερευνητικών του ιδρυμάτων, την αξιοποίηση των ερευνητικών του επιτευγμάτων και, φυσικά, την αποτελεσματική διαχείριση των φυσικών του πόρων, όπως των υδατικών πόρων.
Βιβλιογραφία
Αγγελάκης, Α. Ν. και Oron, G. (2022). Το Κράτος του Ισραήλ: Παράδειγμα προς Μίμηση. Πατρίς Ηρακλείου, https://www.patris.gr/2022/03/28/to-kratos-toy-israil-paradeigma-pros-mimisi/.
O Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι επίτιμο μέλος και διακεκριμένο fellow της Παγκόσμιας Εταιρείας Υδατικών Πόρων (IWA)