1946 — 2026
το ΧΘΕΣ
80
Συναντά το ΑΥΡΙΟ
80 ΧΡΟΝΙΑ ΠΑΤΡΙΣ · Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΔΕΙΣ →

Συνεχίζω σήμερα τις αναμνήσεις μου από το Γυμνάσιο Αρκαλοχωρίου και τη γνωριμία μου με τον Δημήτρη Πλάκα και τη Μαρίνα Λαμπράκη. Όταν εκείνος έφυγε από τη ζωή, είχα γράψει στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ», στις 17 Νοεμβρίου 1998, ένα άρθρο που σας μεταφέρω.

Η φωτογραφία μας είναι στους Δελφούς, όπου έμεναν με τη Μαρίνα, που ήταν τότε καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης στη Σχολή Καλών Τεχνών. Στη φωτογραφία απεικονίζεται ο Μεγάλος Δάσκαλος, Δημήτρης Πλάκας.

Τη σχολική χρονιά 1953-4, το κοντινότερο Γυμνάσιο από το χωριό μου, τη Ζίντα, ήταν στο Καστέλλι Πεδιάδος. Εκεί με πήγε η μητέρα μου και φοίτησα, αφού έδωσα εισαγωγικές εξετάσεις. Στη σχολική χρονιά απέκτησα μεγάλη δεξιοτεχνία στους βώλους που παίζαμε στο προαύλιο και μια πλούσια συλλογή από πολύχρωμες μπίλιες που κέρδισα.

Ακόμα, μου έμειναν τα πολύτιμα όνειρα που έπλαθα, καθώς φανταζόμουν τον εαυτό μου ήρωα στο πλευρό της Κατερίνας, της όμορφης κόρης που συνόδευε το παιδί-φάντασμα, τον Γιώργο Θαλάσση, στα σαμποτάζ εναντίον των Γερμανών. Ο Γιώργος και η Κατερίνα ήταν πρωταγωνιστές του περιοδικού που με είχε μαγέψει, του «Μικρού Ήρωα».

Η ανάγνωσή του μού έδωσε τη χρυσή ευκαιρία να γνωρίσω τον φιλόλογο Δημήτρη Πλάκα, τον αγαπημένο φίλο, τον λαμπρό δάσκαλο που με πήρε στο υπέροχο ταξίδι της ζωής. Ένα ταξίδι που για μένα διαρκεί ακόμη, καθώς εκείνος, πάντα απρόβλεπτος, προτίμησε άλλους δρόμους.

Σοφός

Φυσικό ήταν την επόμενη σχολική χρονιά, αφού ιδρύθηκε το Γυμνάσιο Αρκαλοχωρίου δύο χιλιόμετρα από το χωριό μου, τη Ζίντα, να μεταγραφώ εκεί και να φύγω από το Καστέλλι Πεδιάδος που απείχε δέκα χιλιόμετρα. Εκεί αποδείχθηκε πόσο σοφός έγινα από τον «Μικρό Ήρωα».

Ο Δημήτρης, ο φιλόλογος της Β΄ Τάξης, ίσως επειδή ήθελε να μας δώσει μια άλλη ευχάριστη πλευρά των αρχαίων ελληνικών που μισούσαμε, αφού μόνο για γραμματικοσυντακτικούς κανόνες μάς έλεγαν την προηγούμενη χρονιά, μας μίλησε, όταν μπήκε στην τάξη, για την ομορφιά της αρχαίας ελληνικής ποίησης και ρώτησε αν γνωρίζει κάποιος έναν ποιητή. Σήκωσα δειλά το χέρι και με χτυποκάρδι απήγγειλα μια σελίδα από το παιδικό περιοδικό.

Ο Γιώργος και η Κατερίνα πήγαιναν να ανατινάξουν ένα γερμανικό πλοίο στη Λέσβο και σε μια παρεμβολή ο συγγραφέας αναφέρεται στην ποιήτρια Σαπφώ. Είπα και τους στίχους που υπήρχαν. Το γλυκόπικρο ερωτικό παράπονο της Σαπφούς προς το φεγγάρι που βασίλεψε και την άφησε να κοιμάται μονάχη.

Θεόρατος

Έβλεπα τα μάτια του δασκάλου να φωτίζονται, να γλυκαίνουν, μου φάνηκε ότι χαμήλωσε και λίγο, γιατί, όταν μπήκε στην αίθουσα, φαινόταν τεράστιος. Άγγιξε το χέρι του με τα υπέροχα λεπτά δάχτυλα στο κεφάλι μου και το χάιδεψε, με ρώτησε πού τα διάβασα αυτά και, όταν χτύπησε το κουδούνι, με πήρε αγκαλιά και βγήκαμε στο προαύλιο.

Μια σταλιά παιδί εγώ, θεόρατος εκείνος, αποτελούσαμε περίεργο σύμπλεγμα και φαινόμενο ασυνήθιστο, αφού η σχέση μαθητών και καθηγητών ρυθμιζόταν τότε με άλλους κανόνες. Μου μίλησε και ρουφούσα τον όμορφο λόγο του. Άρχισε να μου φέρνει βιβλία και κάθε φορά με ρωτούσε «Μα, το διάβασες κιόλας;».

Για χατίρι του έγιναν η γραμματική και το συντακτικό παιχνίδι και τελειώνοντας η χρονιά, μετέφραζα με ευκολία σχετική άγνωστο κείμενο του Ξενοφώντα.

Θυμάμαι ακόμα τον ήχο της φωνής του: «Δόξαντα ταύτα και περανθέντα» και τον διασκελισμό του στην αίθουσα. Η αιτιατική απόλυτη ήταν παιχνίδι για μένα. Ένα νοικιασμένο σπίτι ήταν το Γυμνάσιο και εμείς δώδεκα-δεκατρία παιδιά, θύματα ενός μάγου, που μας συνδέει ακόμη και σήμερα με τις αναμνήσεις του, όταν συναντιόμαστε.

Την επόμενη χρονιά ήρθε και η Μαρίνα στην τάξη, καθόμασταν στο ίδιο θρανίο και πήραμε μαζί την ανηφόρα που μας έφερε ως εδώ. Εμένα, φιλόλογο καθηγητή στο Καπετανάκειο του Ηρακλείου, να ακούω συχνά τη φωνή του στη φωνή μου, καθώς διδάσκω, και εκείνη ερωτευμένη με την Εθνική Πινακοθήκη, να αγωνίζεται να επιβεβαιώσει την αλήθεια της τέχνης και την εμπιστοσύνη του Μεγάλου μας Δασκάλου.

Εκείνος είναι που με κάνει συχνά να χαμογελώ, όταν ακούω βαθυστόχαστους παιδαγωγούς να καθορίζουν με εμβρίθεια παιδαγωγικές αρχές, μεθόδους και διδασκαλίες. Γιατί ο Δημήτρης Πλάκας είχε κατορθώσει όλα αυτά τα ψυχρά και ανούσια ηχηρά εφευρήματα περί τριμερούς πορείας να τα συμπυκνώνει σε μια λέξη: έρωτας.

Αγάπη στο παιδί, αγάπη του αντικειμένου που διδάσκεις και μια παιδεία που αγκάλιαζε κάθε ωραίο. «Φλεγομένη βάτος μια ζωή και ου κατακαιομένη» ήταν ο δάσκαλός μου ο Δημήτρης.

-Άκου, Ζαχαρία. Ο άνθρωπος εκφράζεται στην ιδιωτική ζωή με τον έρωτα και στη δημόσια με την πολιτική δράση και συμμετοχή. Διαφορετικά, είναι μισός άνθρωπος, μου έλεγε λίγο πριν φύγει. Κάθε νέα μας συνάντηση ήταν μια νέα επιβεβαίωση ότι ο δάσκαλός μου ήταν ένας άνθρωπος πλήρης που ρουφούσε τη ζωή αγαπώντας τον κόσμο και τον άνθρωπο.

Μαγεία

Στο ταξίδι της πολύχρονης φιλίας με δίδαξε πολλά μυστικά. Πώς ξεκλειδώνεις ένα κείμενο και αφήνεις τη μαγεία του να σε πλημμυρίσει, πώς χαίρεσαι την ομορφιά της ζωής, πόσο αξίζει να αγωνίζεσαι και να ονειροπολείς.

Κάθε φορά που τον ζήτησα, βρέθηκε κοντά μου. Να οργανώσουμε σεμινάρια, να μου προτείνει να διαβάσω ό,τι εκείνος χάρηκε, να μου δείξει από το μπαλκόνι του σπιτιού του στον Λυκαβηττό την Αθήνα που αγάπησε, να μου διορθώσει κάποιο κείμενο. Απουσίασε μόνο στον θεατρικό σταθμό του Ηρακλείου, όταν τον τίμησε ο Δήμος και η ευγνωμονούσα πόλη με πρωτοβουλία μου.

Έσπειρε τον λόγο

Συναντιόμαστε, όμως, κάθε μέρα στις αίθουσες που εκείνος δίδαξε στο Καπετανάκειο, ενώ στα διαλείμματα αρκετοί φιλόλογοι μαθητές του επιστρέφουμε στην αγαπημένη μορφή του δασκάλου. Σφράγισε την πόλη με το πέρασμά του, έσπειρε τον λόγο του στις ψυχές πολλών και στο νέο διδακτήριο που λειτούργησε φέτος, η οδός Δημήτρη Πλάκα οδηγεί τα βήματα των παιδιών και κάποια βράδια με ξαφνιάζει, καθώς περνούμε και βλέπουμε το όνομά του.

Σαράντα πέντε χρόνια μετά την πρώτη μας συνάντηση, περιδιαβάζοντας τις σελίδες του Θουκυδίδη, του Πλάτωνα και της Σαπφούς, συχνά συλλογίζομαι πόσο ευλογημένη ήταν η ώρα που ήρθα σε εκείνο το μικρό χωριό και πόσο σοφά έπραξα ως παιδί που αντί να ασχολούμαι με τα μαθήματα, προτίμησα τον «Μικρό Ήρωα» και τα παιχνίδια της αυλής. Γι’ αυτό και συγχωρώ τους μαθητές μου, γιατί ποτέ κανείς δεν ξέρει τις βουλές της μοίρας.

Ο Ζαχαρίας Καραταράκης είναι φιλόλογος