1946 — 2026
το ΧΘΕΣ
80
Συναντά το ΑΥΡΙΟ
80 ΧΡΟΝΙΑ ΠΑΤΡΙΣ · Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΔΕΙΣ →

Από το έτος 1950 ως το 1956 πήγαινα στο Δημοτικό Σχολείο στο χωριό μου, τους Ασσυρώτους, το σημερινό Κρυονέρι Μυλοποτάμου Ρεθύμνου.

​Θυμάμαι πάνω από τους τοίχους του σχολείου μας, δεξιά και αριστερά μας, είχαμε τους αγωνιστές του 1821. Οι Κολοκοτρώνης, Μιαούλης, Καραϊσκάκης, Κανάρης ήταν απεικονισμένοι. Μαζί μ’ αυτούς, όμως, είχαμε και τον ηγούμενο Γαβριήλ του Αρκαδίου, που με την πιστόλα του έδινε φωτιά στην πυριτιδαποθήκη του Μοναστηριού.

​Αργότερα, μας ήρθε ο Κωστής Γιαμπουδάκης, ως πυρπολητής της Μονής Αρκαδίου, όπου και καθιερώθηκε στην πλατιά μάζα των Κρητικών ως πυρπολητής της Μονής Αρκαδίου.

​Γύρω το 1990, οι Ανωγειανοί ξεσηκώθηκαν και είπανε ότι πυρπολητής στο Αρκάδι δεν ήταν ο Γιαμπουδάκης, αλλά… ο Μανώλης Σκουλάς, ο δάσκαλος. Μάλιστα, του έκαναν και άγαλμα και κάθε χρόνο τον τιμούνε έστω και ανεπίσημα ως πυρπολητή.

​Εκείνη την εποχή έφτασε στα χέρια μου ένα ποίημα αγνώστου ποιητή, στο οποίο αναφέρεται ότι πυρπολητής της Μονής Αρκαδίου ήταν ο Ντελή Δράκος Τσιμπραγός, ράφτης στο Ηράκλειο. Αυτό το ποίημα που έχω στο αρχείο μου εδώ και 30 χρόνια επαληθεύτηκε, όταν ο δημοσιογράφος Αλέκος Ανδρικάκης σε δημοσίευμά του στην εφημερίδα «Πατρίς», την 1η Νοεμβρίου 2010, παρουσιάζει ένα ντοκουμέντο, μια συνέντευξη της Χαρίκλειας Δασκαλάκη στην εφημερίδα «Αιών», στις 2 Μαρτίου 1867, που αναφέρει με λεπτομέρειες τα δραματικά γεγονότα, τις συνομιλίες των επαναστατών, την απόφασή τους να ανατινάξουν στον αέρα το μοναστήρι, τη Μονή Αρκαδίου. Κατονομάζει δε τον Ντελή Δράκο Τσιμπραγό, ράφτη του Ηρακλείου, από τις Γωνιές Μαλεβιζίου, ως πυρπολητή.

​Υπάρχει και σχετική έκθεση, την οποία είχε δημοσιεύσει στο ένθετο αφιέρωμα για τη μεγάλη Επανάσταση 1866-1869, η οποία επίσης κατονομάζει τον Ντελή Δράκο ως πυρπολητή.

​Η Χαρίκλεια Δασκαλάκη είναι η ηρωική μορφή, το σύμβολο του αγώνα της Κρήτης για την ελευθερία. Το όνομα της Χαρίκλειας Δασκαλάκη, της Δασκαλοχαρίκλειας, έγινε θρύλος σε όλο το νησί, συμβόλιζε τη θυσία για τον αγώνα του κρητικού λαού για τη λευτεριά. Έχασε τρεις γιους της για τον αγώνα της Κρήτης: τον Γεώργιο, τον Αντώνιο, τον Κωνσταντίνο.

​Ο τελευταίος, ο Κωνσταντίνος, ήταν 24 ετών όταν τον είδε μπροστά της να θανατώνεται διά λογχισμού μετά την κατάληψη του Αρκαδίου. Η Χαρίκλεια Δασκαλάκη ήταν ανάμεσα σ’ εκείνους που κλείστηκαν στο μοναστήρι και ήταν από τους ελάχιστους που κατάφεραν να διασωθούν. Τη συνέντευξη αυτή την έδωσε 5 μήνες μετά το Ολοκαύτωμα της Μονής.

Συμπέρασμα: Αυτή είναι και η αλήθεια η πραγματική για τον πυρπολητή της Ιεράς Μονής Αρκαδίου, Ντελή Δράκο Τσιμπραγό, ράφτη από τις Γωνιές Μαλεβιζίου, κάτοικο Ηρακλείου.

Το λάθος του συναδέλφου μου του ράφτη, ήταν ότι είχε και Τούρκους πελάτες πριν το 1866, μιας και το νόμισμα εκείνης της εποχής ήταν το γρόσι. Γι’ αυτό και οι επαναστάτες Γωνιανοί δεν τον είχαν αναγνωρίσει ως πυρπολητή.

​Παραθέτω το ποίημα του αγνώστου ποιητή:

«Η πυρπόλησις του Αρκαδίου»

Του Νοεμβρίου στις 8 εις τα εξήντα έξι,

καλιά ήτανε, μα το Θεό, η μέρα να μην φέξει.

 

Ως εξημέρωσεν ο Θιος, την ταχινή τση Τρίτης,

ηρχίσανε τα βάσανα κι παιδεμοί τση Κρήτης.

 

Αδιάκοπα οι μπουρμπαδιές, χτυπούσανε τσι τοίχους,

τον μύλο κομματιάσανε κι εστέσανε τσι χτύπους.

 

Μα δεν εσταματήσανε το μακελειό οι σκύλοι,

μόνο κοντοσιμώσανε, κι ήρθανε οθέν την πύλη.

 

Ολημερίς ο πόλεμος, σταματημό δεν έχει,

κι νύχτα ήντα μέλλεται, κιανένας δεν κατέχει.

 

Παντού πλανάται θάνατος, η φρίκη, η αγωνία,

όλοι ρωτούν κι όλοι ζητούν, να μάθουν την αιτία.

 

Πετάται η Δασκαλάκαινα, με την ποδιά στη μέση,

η ‘πιτροπή να μαζωχτεί, να μας εσυμβουλέψει.

 

Το Δράκο πέμπει ο ‘γούμενος, να φέρει τον Πορτάλιο,

Γαλάνη, έλα σίμωσε, δεν έχω μούδε σάλιο.

 

Του Σαουνάτσο μήνησε, κι ύστερα του Χαιρέτη,

ρεμέδιο, λέει να γενεί, είναι ανάγκη πρέπει.

 

Ο Μουσταφάς από παντού, χτυπά το μοναστήρι,

τα όσα ετραβήξανε άνθρωπος μην τα σύρει.

 

Γούμενε πάρε απόφαση, κι εμείς θα σου κλουθούμε,

γι’ θα νικήσομε μαζί, γι’ όλοι θα χαθούμε.

 

Ετούτανα πε ο Γαβριήλ, κι ήπιασε το μπιστόλι,

φωθιά να τους κεράσομε, κι ας σκοτωθούμε όλοι.

 

Όλη τη νύχτα πάλευαν, τα βόλια και τα χιόνια,

το κρύο με την παγωνιά, τσι μπόμπες, τα κανόνια.

 

Ήδωσε ο Θεός κι επρόβαλε, και η τετράδη μέρα,

κι έβρισκε το Γούμενο, με το σπαθί στη χέρα.

 

Να μαζωχτεί η ‘πιτροπή, και να αποφασίσει,

από παέ αζωντανός, Τούρκος να μην πορίσει.

 

Πιάνει το δισκοπότηρο, ψηλά το ανεσηκώνει,

απού ποθάνει επαέ, το θάνατο γλιτώνει.

 

Απού ποθάνει με πολλούς, θάνατος δε λογάται,

και η δική μας η θανή, στον κόσμο θα δρικάται.

 

Επά μπιτίζει η ζωή, τελειώνει το κανδήλι,

μια σπίθα μόνο χρειάζεται, ν’ ανάψει το φυτίλι.

 

Που δε θα φέρει θάνατο, μόνο αθανασία,

γιατί ο δικός μας ο χαμός, θα λέγεται θυσία.

 

Ο λόγος σου Ηγούμενε, μες στην καρδιά μ’ αγγίζει,

λέει ο Μανώλης ο Σκουλάς και διπλογονατίζει.

 

Δώσε μου το δικαίωμα, ν’ ανάψω την πυρίτι,

να βγούμε στα ουράνια, να φωτιστεί η Κρήτη.

 

Χαμήλωσε ο Γούμενος, το δάσκαλο ξανοίγει,

ακούμπησεν τη χέρα του, τα δάκρυά του σφουγγίζει.

 

Να ‘σαι καλά Μανώλη μου, να ‘σαι καλά παιδί μου,

ο λόγος σου με γλύκανε, ω να ’χεις την ευχή μου.

 

Μα ο Ντελή Δράκος σήκωσε τ’ ωραίον του κεφάλι,

τα λόγια παρατήσετε, παπάδες και δασκάλοι.

 

Οι σκύλοι είναι στην αυλή, την πόρτα κουρκουνούνε,

μη χάνομε την ώρα μας, πρέπει να πολεμούμε.

 

Όξω μουγκρίζουν τα θεριά, βρουχούτε και λυσσούνε,

αίμα, κουφάρια, κεφαλές, τον κόσμο πλημμυρούνε.

 

Παλεύουνε οι Κρητικοί, μάχονται σαν λιοντάρια,

γέροι, γυναίκες και παιδιά, γίνονται παλικάρια.

 

Την ευλογία σου δέσποτα, ο φρούραρχος ζητάει,

και με την χέρα ντου ψηλά, στην αποθήκη πάει.

 

Σηκώνεται ο Γαβριήλ, το σώμα νεντρανίζει,

μα η σφαίρα τον ετρύπησε, κάτω τόνε γκρεμίζει.

 

Το αίμα τρέχει ποταμός, πέφτουνε τα κουφάρια,

μαζί κυλιούνται στην αυλή, Τούρκοι και παλικάρια.

 

Αίμα, νερό και ιδρώτας, κάνουνε καταπότι,

Θέ μου και πώς τα δέχεται αυτά η ανθρωπότη.

 

Οι τοίχοι γκρεμιστήκανε, η πόρτα ρημαγμένη,

οι Τούρκοι τρέχουνε, ορμούν, μα ο Δράκος τσι προσμένει.

 

Το Μοναστήρι γέμισε, Τούρκοι φωθιά σκορπίζουν,

τα μάθια σπίθες βγάνουνε, τα δόντια τους τα τρίζουν.

 

Ο φρούραρχος προσπάθεια για την πυρίτη κάνει,

μα στο μεγάλο χιαχιρτί, άλλος τόνε προφθάνει.

 

Εσείστηκεν ο ουρανός, τρίζανε τα θεμέλια

και τα κορμιά πετάχτηκαν και πιάσανε τ’ αμπέλια.

 

Του Ντελή Δράκο εφύλαξε η μοίρα να τελειώσει,

και ένα τέλος ένδοξο, του Αρκαδιού να δώσει.

 

Του Ντελή Δράκο εφύλαγε η μοίρα το χατήρι,

να δοξαστεί κι αθάνατο, να ’ναι το μοναστήρι.

Αιωνία η μνήμη τους…

Ο αείμνηστος Παντελής Μαρκατάτος μού εμπιστεύτηκε αυτούς τους στίχους, λέγοντάς μου ότι το ποίημα αυτό βρέθηκε σε ένα ερειπωμένο και ακατοίκητο σπίτι, μέσα σε ένα μπαούλο, γραμμένο με τη γραφή εκείνης της εποχής…

Υ.Γ. Δεν θέλω να αλλάξω την ιστορία όπως έχει γραφτεί. Όμως… ποιος τελικά ήταν ο πυρπολητής του Αρκαδίου; Ήταν ο Γιαμπουδάκης; Ο Σκουλάς, ο δάσκαλος, όπως υποστηρίζουν οι Ανωγειανοί; Ή ο ηγούμενος της Μονής Αρκαδίου, όπως θυμάμαι από παιδί;

Ως έναν απλό άνθρωπο του λαού, το ερώτημα αυτό με έχει προβληματίσει…

-Αφιερωμένο στον αείμνηστο φίλο μου, τον Γωνιανό λογοτέχνη και σχολικό σύμβουλο Παντελή Μαρκατάτο, με τη σκέψη πως ο χρόνος φέρνει την αλήθεια στο φως.