Η παγκόσμια κυριαρχία των Ηνωμένων Πολιτειών στις επιστημονικές επιδόσεις φαίνεται ότι έχει αρχίσει να κλονίζεται σοβαρά λόγω των άκριτων και αψυχολόγητων αποφάσεων του Donald Trump.
Πρόσφατα, έγινε διακοπή της 6ετούς θητείας των 22 επιφανών επιστημόνων, μελών του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Ιδρύματος Επιστημών (National Science Foundation, NSF) των ΗΠΑ, ενώ μείωσε τον προϋπολογισμό του από 9 δισεκατομ. $ στο μισό, δηλαδή σε 4,50 δισεκατομ $.
Αυτή η απόφαση αποτελεί ανησυχητική επίθεση στην ικανότητα των ΗΠΑ να διεξάγουν βασική και εφαρμοσμένη επιστημονική έρευνα, όπως αναφέρεται στην επιστολή με την οποία ζητείται από το Κογκρέσο να μπλοκάρει την απόφαση Trump.
Ακόμη, προτίθεται να διορίσει ως διευθυντή του NSF τον μεγαλοεπενδυτή Τζίμ Ο’Νιλ, ο οποίος θα είναι ο πρώτος μη επιστήμονας που αναλαμβάνει τα ηνία του NSF (Πρατικάκης, 2026).
H επιστημονική κοινότητα καταδικάζει τις παραπάνω άκριτες αποφάσεις. Περισσότεροι από 2.000 επιστήμονες, ανάμεσα στους οποίους 37 νομπελίστες, υπέγραψαν ανοικτή επιστολή στον πρόεδρο Trump με την οποία τον προειδοποιούν ότι η αμερικάνικη καινοτομία του να καταργήσει το NSF είναι προς όφελος της Κίνας (Πρατικάκης, 2026).
Επίσης, σύμφωνα με έγκυρα στοιχεία, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει χάσει περισσότερους από 10.000 επιστήμονες κατόχους διδακτορικού διπλώματος μετά την εκλογή Trump.
Σύμφωνα με την κατάταξη ποιότητας του Κέντρου Μελετών Επιστήμης και Τεχνολογίας του Πανεπιστημίου Leiden του Ιανουαρίου 2026, 8 από τα 10 κορυφαία Πανεπιστήμια στον κόσμο είναι κινεζικά. Το Πανεπιστήμιο Τσετσιάνγκ της Κίνας, που βρίσκεται στην πόλη Χανγκτζόου, μια από τις μεγαλύτερες πόλεις της Κίνας, είναι φέτος πρώτο στην παραπάνω λίστα κατάταξης.
Ξεπερνά δυτικά Πανεπιστήμια, όπως το Harvard, που διαχρονικά ήταν πρώτο και σήμερα έχει υποχωρήσει στην τρίτη θέση, όντας πλέον το μόνο αμερικανικό Πανεπιστήμιο στα κορυφαία δέκα.
Η ανακατάταξη αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Κυβέρνηση Trump έχει περικόψει δραστικά τη χρηματοδότηση της έρευνας στα αμερικανικά Πανεπιστήμια, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ομοσπονδιακή Κυβέρνηση. Η υποχώρηση των αμερικανικών Πανεπιστημίων είχε αρχίσει ήδη από την πρώτη θητεία Trump. Εκπαιδευτικοί και άλλοι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αυτή η εξέλιξη αποτελεί πρόβλημα όχι μόνο για τα αμερικανικά Πανεπιστήμια, αλλά συνολικά για τη χώρα.
Ως αποτέλεσμα, είναι ήδη ορατή η αύξηση των επιστημονικών δημοσιεύσεων και η υψηλή επιδραστικότητα των επιστημόνων της Κίνας, γεγονός που τείνει να αλλάξει τη δομή του παγκόσμιου επιστημονικού και ερευνητικού οικοσυστήματος (Βουρλιώτης, 2026). Σημειώνεται ότι οι κατατάξεις μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με τα κριτήρια (π.χ. έρευνα, διδασκαλία, χρηματοδοτήσεις και διεθνής απήχηση), αλλά η άνοδος της Κίνας στις επιστημονικές δημοσιεύσεις στον έγκυρο διεθνή επιστημονικό τύπο είναι ραγδαία. Αντίθετα, η θέση των ΗΠΑ αρχίζει να κλονίζεται, αποτελώντας πλέον ορατή ανησυχητική τάση για την ακαδημαϊκή/ερευνητική κοινότητα των ΗΠΑ.
Σημειώνεται ότι στις αρχές της δεκαετίας του 2000, η παγκόσμια πανεπιστημιακή κατάταξη βασισμένη στην επιστημονική παραγωγή, όπως τα δημοσιευμένα άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά, ήταν πολύ διαφορετική. Επτά αμερικανικά Πανεπιστήμια βρίσκονταν στην πρώτη δεκάδα, με το Πανεπιστήμιο Harvard και το Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (MIT) στις πρώτες θέσεις. Το κινεζικό Πανεπιστήμιο Τσετσιάνγκ βρισκόταν στα πρώτα 30.
Ως αποτέλεσμα των παραπάνω και όχι μόνο, η Κίνα σήμερα, διαθέτοντας σημαντικούς πόρους, αποτελεί ένα ελκυστικό και ανταγωνιστικό προορισμό για την έρευνα. Προσελκύει τον επαναπατρισμό σπουδαίων κινέζων επιστημόνων της διασποράς, που είχαν εκπαιδευτεί ή/και εργαστεί στις ΗΠΑ προς την Κίνα, αλλά και επιστημόνων άλλων εθνικοτήτων, με λίαν ελκυστικά πακέτα παροχών. Αναμφίβολα, αυτή η εξέλιξη αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου γεωπολιτικού και επιστημονικού ανταγωνισμού.
Ο Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι επίτιμο µέλος και διακεκριμένος fellow του Παγκόσμιου Οργανισμού Νερού (IWA).
Βιβλιογραφία
Βουρλιώτης, Λ. (2026). Ανατροπή στο παγκόσμιο ακαδημαϊκό στερέωμα: Οκτώ κινεζικά πανεπιστήμια στην πρώτη δεκάδα, το Χάρβαρντ τρίτο. Alfavita, https://www.alfavita.gr/ekpaideysi/503537_anatropi-sto-pagkosmioakadimaiko-stereoma-okto-kinezika-panepistimia-stin-proti
Πρατικάκης, Β. (2026). Χιλιάδες επιστήμονες αντιδρούν στην επίθεση Τραμπ
κατά του κορυφαίου ερευνητικού ιδρύματος. Το
ΒΗΜΑ, https://www.in.gr/2026/05/12/in-science/episthmes/xiliadesepistimones-antidroun-stin-epithesi-tramp-kata-tou-koryfaiouereynitikou-idrymatos/