Οι υδατικοί πόροι του Ηρακλείου Κρήτης με την πάροδο του χρόνου βελτιώνονται σημαντικά. Ένα μεγάλο έργο βρίσκεται σε εξέλιξη, αυτό της αντικατάστασης των εσωτερικών δικτύων ύδρευσης σε όλη την πόλη, που αριθμεί περίπου 875 km και αφορά τη διανομή του νερού μέσα στην πόλη και τους οικισμούς της, με βασικό στόχο τον περιορισμό των διαρροών.
Έτσι, τα δίκτυα ύδρευσης εκσυγχρονίζονται και οι απώλειες νερού έχουν ήδη αρχίσει να περιορίζονται σημαντικά. Εργασίες πραγματοποιούνται σταδιακά σε διάφορους δρόμους της ευρύτερης περιοχής και η ολοκλήρωση τους -εκτός από αυτές της συνοικίας της Αγίας Τριάδας- πρόκειται να ολοκληρωθούν σύντομα.
Τα προβλήματα με τους κακοπληρωτές/καταναλωτές, και γενικά αυτά που αφορούν το μη ανταποδοτικό νερό, χρήζουν περαιτέρω άμεσης αντιμετώπισης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Αγία Τριάδα Ηρακλείου, που αντί να αναβαθμίζεται, όπως συμβαίνει σε άλλες πόλεις (π.χ. Λάρισα και Τρίκαλα), υποβαθμίζεται περαιτέρω, όπως φαίνεται στη συνημμένη φωτογραφία (Εικ. 1).
Το παλαιωμένο υδρευτικό δίκτυο της Αγίας Τριάδας στο Ηράκλειο αποτελεί ένα από τα πιο σοβαρά προβλήματα υποδομής της ιστορικής αυτής συνοικίας, προκαλώντας συχνές διακοπές υδροδότησης και έντονη ταλαιπωρία στους κατοίκους.
Το πρόβλημα της ύδρευσής της συνδέεται άμεσα με τη γενικότερη ανάπλαση της Αγίας Τριάδας (όπως η πρόσφατη αναβάθμιση της οδού Δελημάρκου και η μελέτη για 15 στρέμματα της περιοχής), όπου παράλληλα με τις πλακοστρώσεις και τις υπογειοποιήσεις δικτύων, πρέπει να γίνει προσπάθεια να εκσυγχρονιστούν και οι υδραυλικές υποδομές. Το έργο αυτό που αφορά γενικότερα την αναβάθμιση της συνοικίας Αγίας Τριάδας εξελίσσεται με πολύ αργούς ρυθμούς.
Επιπλέον, το Ηράκλειο θα συνεχίσει να αστικοποιείται και να αυξάνεται και γι’ αυτό θα πρέπει να αναζητηθεί άμεσα η δυνατότητα παραγωγής πόσιμου νερού σε συνεχή, απρόσκοπτη και ασφαλή βάση από μη-συμβατικές πηγές, όπως είναι: (α) Οι εκροές δευτεροβάθμιας επεξεργασίας αστικών υγρών αποβλήτων, όπως είναι οι μονάδες επεξεργασίας υγρών αποβλήτων των ΔΕΥΑ.
(β) Τα διαθέσιμα υφάλμυρα νερά (π.χ. ο γνωστός Αλμυρός Ηρακλείου) και/ή τα υποβαθμισμένα υπόγεια νερά (όπως είναι τα υφάλμυρα και τα γυψούχα της Φοινικιάς) και (γ) αφαλάτωση θαλάσσιου νερού. Ειδικότερα, θα πρέπει να θεωρηθούν τα παρακάτω.
Ο εκσυγχρονισμός των δικτύων ύδρευσης και η επαναχρησιμοποίηση κάθε διαθέσιμου υδατικού πόρου και στη χώρα μας γίνεται όλο και πιο κρίσιμη, όπως σε άλλες χώρες για την ανάπτυξη, την περιβαλλοντική προστασία και τη βιωσιμότητα κάθε περιοχής.
Ο Δήμος Ηρακλείου, και συγκεκριμένα η ΔΕΥΑ Ηρακλείου, ολοκληρώνει φέτος το μεγαλύτερο έργο επαναχρησιμοποίησης εκροών επεξεργασμένων αστικών υγρών αποβλήτων σε ολόκληρη τη χώρα μας, διαμέσω της Μονάδας Τριτοβάθμιας Επεξεργασίας που βρίσκεται στη Φοινικιά. Είναι το μεγαλύτερο έργο αυτού του είδους, που υλοποιείται στην Ελλάδα.
Με την πλήρη ολοκλήρωση του έργου αυτού, η επαναχρησιμοποίηση του νερού από τις αρχές του επόμενου έτους θα προσεγγίζει το 100 % και δεν θα χάνονται πλέον πολύτιμοι υδατικοί πόροι. Το έργο αυτό άρχισε να μελετάται τη δεκαετία του 1990, αμέσως μετά την ολοκλήρωση της μονάδας επεξεργασίας των αστικών υγρών αποβλήτων Ηρακλείου στη Φοινικιά (Εικ. 2).
Δυστυχώς η νέα τότε Δημοτική Αρχή -που εκλέχτηκε την 01/01/1995- ματαίωσε τη σχετική προεργασία, ακόμη και την έναρξη χρηματοδότησης του νέου έργου, που είχε πραγματοποιηθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά από σχετικό αίτημα από την προηγούμενη Αρχή (1990-94).
Με το νέο έργο που μόλις ολοκληρώθηκε, η ποσότητα του διαθέσιμου επαναχρησιμοποιούμενου νερού θα αυξηθεί από 6.000 m3 την ημέρα, που είχε επιτευχθεί τα προηγούμενα χρόνια, σε 36.000 m3 την ημέρα και θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την άρδευση γεωργικών καλλιεργειών, κυρίως ελαιώνων και αμπελώνων, συνολικής έκτασης περίπου 23.000 στρεμμάτων, καθώς και του αστικού πράσινου της πόλης.
Έτσι, θα βελτιωθεί ο πρωτογενής τομέας νοτιοανατολικά της Φοινικιάς και το πράσινο της πόλης, και κυρίως αυτό των πάρκων και του Ενετικού Τείχους της.
Τέλος, η ύδρευση αποτελεί διαχρονικά ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για το Ηράκλειο, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες, όταν οι ανάγκες αυξάνονται και το σύστημα υδροδότησης δοκιμάζεται. Επιπλέον των προαναφερθέντων, θα πρέπει να εξετασθούν και άλλοι ενδεδειγμένοι τρόποι, που έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί από άλλες χώρες, όπως κατά τη χειμερινή περίοδο που οι επαναχρησιμοποιούμενες εκροές των επεξεργασμένων αστικών υγρών αποβλήτων δεν θα χρησιμοποιούνται για άρδευση, καλό θα ήταν να μελετηθεί η δυνατότητα εμπλουτισμού και βελτίωσης του υπόγειου υδροφορέα της Φοινικιάς.
Έτσι με αφαλάτωση νερού από τον υπόγειο υδροφορέα κατά τη θερινή περίοδο με πολύ μικρό κόστος, θα μπορέσει πιθανόν να αντιμετωπισθεί το μελλοντικό πρόβλημα ύδρευσης του Ηρακλείου.
Σημειώνεται επίσης ότι το παραγόμενο αρδευτικό νερό από επαναχρησιμοποιούμενες εκροές επεξεργασμένων αστικών υγρών αποβλήτων αποτελεί τη φθηνότερη πηγή παραγωγής υδρευτικού νερού.
Σήμερα σε αρκετές χώρες, κυρίως του αναπτυγμένου κόσμου, παράγεται και χρησιμοποιείται τέτοιο νερό ύδρευσης υψηλής ποιότητας και με μικρό κόστος. Μικρός αριθμός χαρακτηριστικών παραδειγμάτων είναι τα: στο Windhoek, Namibia στη Νότια Αφρική, στο Περθ και στη Μελβούρνη στην Αυστραλία, στα Big Spring, Wichita Falls, Brownwood, και στο El Paso στο Τέξας των ΗΠΑ, στην Orange County, στο Σαν Ντιέγο και στο Λος Άντζελες στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ, στη Σιγκαπούρη και άλλες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) δυστυχώς έχει μείνει πολύ πίσω στην εκτέλεση τέτοιων έργων. Μόνο ένα έργο, αυτό των Βρυξελών είναι γνωστό μέχρι σήμερα σε ολόκληρη την Ε.Ε. Εύχομαι τουλάχιστο στην κεντρική και νότιο Ε.Ε. να μυηθούν σε ανάλογα έργα.
Ο Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι επίτιμο μέλος και διακεκριμένος fellow της Παγκόσμιας Οργάνωσης Νερού (IWA)