1946 — 2026
το ΧΘΕΣ
80
Συναντά το ΑΥΡΙΟ
80 ΧΡΟΝΙΑ ΠΑΤΡΙΣ · Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΔΕΙΣ →
Θυσίαι της Ελλάδος και εγκλήματα Κατοχής 1941-1944
Κρήτη 1942. Οι τάφοι 22 Νεοζηλανδών στρατιωτών (με την επιγραφή 22 englishe soldaten) στον Αλικιανό Χανίων. (Φωτογραφία : Karl Ottahal)

Με τη συμμετοχή του Δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα που απεύθυνε χαιρετισμό, Δημάρχων Μαρτυρικών Δήμων της Ελλάδας, εκπροσώπων Αντιστασιακών Οργανώσεων και Ενώσεων Θυμάτων Κατοχής και ιδρυτικών μελών του Εθνικού Συμβουλίου, πραγματοποιήθηκε η εκδήλωση απόδοσης τιμής στην Εθνική Αντίσταση και διεκδίκησης Δικαιοσύνης, που οργάνωσε το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα (ΕΣΔΟΓΕ) με την υποστήριξη του Οργανισμού Πολιτισμού Αθλητισμού και Νεολαίας του Δήμου Αθηναίων (ΟΠΑΝΔΑ).

Η εκδήλωση, που ήταν αφιερωμένη στους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης και στα θύματα της ναζιστικής θηριωδίας, αλλά απέκτησε και επίκαιρο αντιπολεμικό – αντιφασιστικό χαρακτήρα, πραγματοποιήθηκε στο ιστορικό Ολύμπια, Δημοτικό Μουσικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας», το Σάββατο στις 14 Μαρτίου 2026 και ώρα 19:00 με ελεύθερη είσοδο.

Στην εκδήλωση συμμετείχαν οι Βασίλης Λέκκας, Ρίτα Αντωνοπούλου, Λάκης Χαλκιάς, καθώς και οι Νίκος Μποφίλιος, Μάνος Παπαδάκης, Άγγελος Θεοδωράκης, Σταύρος Ξένος, Λήδα – Καλλιόπη Αγγέλου, Νατάσα Παπαδοπούλου – Τζαβέλλα και το Μουσικό Σύνολο «Ρωμιοσύνη», υπό τη διεύθυνση του Τέο Λαζάρου ενώ ιδιαίτερη σημασία είχε η συμμετοχή της διασχολικής χορωδίας του 5ου Γυμνασίου και του 5ου Λυκείου Λάρισας.

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης παρουσιάστηκε και ένα υπέροχο θεατρικό δρώμενο για τα Μαρτυρικά Χωριά της Ελλάδας, με τη συμμετοχή των μαθητών του Διασχολικού Προγράμματος «Δημοκρατία και Εκπαίδευση» του 5ου Γυμνασίου και του 5ου Λυκείου Λάρισας, εκπέμποντας ένα ισχυρό μήνυμα ιστορικής συνέχειας, συλλογικής μνήμης και αγώνα για δικαιοσύνη στις νεότερες γενιές.

Την εκδήλωση παρουσίασε η Ισμήνη Σακελλαροπούλου, εκπαιδευτικός, σκηνοθέτης και Δρ. Θεατρικών Σπουδών ΕΚΠΑ, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα και της Ένωσης Θυμάτων Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης διανεμήθηκε δωρεάν το βιβλίο του Δημητρίου Ι. Μαγκριώτη «Θυσίαι της Ελλάδος και Εγκλήματα Κατοχής 1941-1944»,  Εκδόσεις Φόρμιγξ, 1996 (Φωτολιθογραφική επανέκδοση της Α΄ έκδοσης του 1949). Πρόκειται για ένα σπάνιο ιστορικό ντοκουμέντο, που διατέθηκε ως ευγενική χορηγία των εκδόσεων Φόρμιγξ, σε συνεργασία με το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα.

Για τον συγγραφέα του παραπάνω βιβλίου, διαβάζουμε στην εσωτερική σελίδα του εξωφύλλου τα εξής :  Ο Δημήτριος Ι. Μαγκριώτης γεννήθηκε στις Σαράντα Εκκλησίες της Ανατολικής Θράκης  το 1897 και πέθανε το 1974. Τελείωσε τη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και αργότερα αναγορεύτηκε Διδάκτωρ.

Το εξώφυλλο του βιβλίου του Δημητρίου Ι. Μαγκριώτη, Θυσίαι της Ελλάδος και εγκλήματα κατοχής 1941 – 1944, (ά έκδοση 1949)

Εργάστηκε σαν υπάλληλος στο Υπουργείο Οικονομικών, ανέβηκε όλους τους βαθμούς της ιεραρχίας και αναδείχτηκε Σύμβουλος του Ελεγκτικού Συνεδρίου.  Έγραψε πολλά βιβλία νομικού, φορολογικού, θρησκευτικού και κοινωνικού περιεχομένου. Το βιβλίο του “Θυσίαι της Ελλάδος και Εγκλήματα Κατοχής” τιμήθηκε με το χρυσό βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών.

Το βιβλίο αποτελείται από 400 σελίδες, είναι γραμμένο στην καθαρεύουσα και κοσμείται από 65 φωτογραφίες και 25 πίνακες. Στην εισαγωγή του ο συγγραφέας αναφέρει ότι το βιβλίο του επικεντρώνεται στα εγκλήματα της κατοχής στην Ελλάδα τα χρόνια 1941 -1944 και τα κατατάσσει σε 39 κατηγορίες – σύμφωνα με το θεσπισμένο δίκαιο της Ελλάδας που ίσχυσε μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Τα εγκλήματα αυτά είναι, (σελ. 23 του βιβλίου), τα εξής :

  1. Φόνοι.
  2. Συστηματική τρομοκρατία.
  3. Υποβολή πολιτών εις βασάνους.
  4. Εσκεμμένη εγκατάλειψις πολιτών εις τον εξ ασιτίας θάνατον.
  5. Εκτόπισις πολιτών άνευ αποχρώντος λόγου στρατιωτικής ασφαλείας ή μεταγωγής αυτών εκτός του Ελληνικού εδάφους.
  6. Εγκάθειρξις πολιτών άνευ αποχρώντος λόγου στρατιωτικής ασφαλείας ή υπό συνθήκας απανθρώπους.
  7. Εξαναγκασμός πολιτών προς εργασίαν σχετιζομένην με τας στρατιωτικάς επιχειρήσεις του εχθρού.
  8. Καταναγκαστική επιστράτευσις των κατοίκων ή δι’οιουδήποτε πιεστικού τρόπου μεταγωγή εκτός της χώρας πολιτών προς χρησιμοποίησιν αυτών εις οιασδήποτε φύσεως εργασίαν εξυπηρετούσαν τας ανάγκας του εχθρού.
  9. Προσπάθεια εκριζώσεως του εθνικού φρονήματος ή αλλοιώσεως της εθνικής συνθέσεως των κατεχομένων εδαφών.
  10. Δήμευσις ή οιαδήποτε δολία ή βιαία αφαίρεσις ιδιωτικής περιουσίας.
  11. Υποτίμησις του νομίσματος ή έκδοσις πλαστών νομισμάτων.
  12. Επιβολή αθεμίτων και υπερόγκων εισφορών ή επιτάξεων.
  13. Σφετερισμός των κυριαρχικών δικαιωμάτων της κατεχόμενης χώρας.
  14. Θανάτωσις ομήρων.
  15. Θανάτωσις πολιτών ως οιονεί αντίποινα δια πράξεις τρίτων.
  16. Επιβολή συλλογικών ποινών.
  17. Λεηλασία ή διαρπαγή.
  18. Βιασμός.
  19. Πρόσληψις δι’οιουδήποτε δολίου ή εξαναγκαστικού μέσου κορασίων ή γυναικών επί σκοπώ αναγκαστικής πορνείας.
  20. Βομβαρδισμός ανυπερασπίστων θέσεων.
  21. Κακόβουλος καταστροφή ιδιοκτησίας.
  22. Κακόβουλος καταστροφή θρησκευτικών, ευαγών, εκπαιδευτικών ή ιστορικών κτιρίων και μνημείων.
  23. Αφαίρεσις και εξαγωγή εκτός του Ελληνικού εδάφους πραγμάτων επιστημονικών, καλλιτεχνικών ή ιστορικής σημασίας ή οιωνδήποτε άλλων πολυτίμων αντικειμένων.
  24. Καταστροφή εμπορικών ή επιβατικών πλοίων άνευ προειδοποιήσεως και άνευ λήψεως μέτρων προς διάσωσιν του πληρώματος και των επιβατών.
  25. Καταστροφή πλοίων αλιευτικών ή ναυτικής αρωγής.
  26. Βομβαρδισμός νοσοκομείων ή καταστροφή αυτών.
  27. Επίθεσις κατά πλωτών νοσοκομείων ή νοσοκομειακών αεροσκαφών ή καταστροφή αυτών.
  28. Αθέμιτος κατάληψις ή κατακράτησις πλωτού νοσοκομείου ή νοσοκομειακού αεροσκάφους.
  29. Οιαδήποτε άλλη παράβασις των σχετικών με τον Ερυθρόν Σταυρόν κανόνων.
  30. Χρήσεις δηλητηριωδών ή ασφυξιογόνων αερίων.
  31. Δηλητηρίασις πηγών φρεατίων δεξαμενών κλπ.
  32. Μετάδοσις μολυσματικής νόσου δια χρήσεως μικροβίων.
  33. Χρήσις εκρηκτικών ή διαπλατυνομένων σφαιρών και άλλων απανθρώπων μέσων πολέμου.
  34. Διακήρυξις ότι δεν χαρίζεται η ζωή εις παραδιδομένους πολέμους.
  35. Προσβολαί κατά του προσώπου των τραυματιών και αιχμαλώτων πολέμου ή οιασδήποτε άλλη κακομεταχείρησις αυτών.
  36. Χρησιμοποίησις αιχμαλώτων πολέμου εις μη επιτρεπομένας εργασίας.
  37. Αθέμιτος χρήσις σημαιών εκεχειρίας.
  38. Η υπό των αρχών κατοχής απειλή ή κατάγνωσις ποινής υπερβαλλόντως δυσαναλόγου προς την σημασίαν της τιμωρουμένης πράξεως.
  39. Παραβίασις της ουδετερότητας.

………………….

Τη Δευτέρα 9 Αυγούστου 1943, οι Γερμανοί εκτελούν με απαγχονισμό 15 Έλληνες πατριώτες στην Κλαδοράχη Φλώρινας, με το «αφήγημα» των αντιποίνων για τη δράση ανταρτών της περιοχής

Ένα από τα σημαντικά κεφάλαια του βιβλίου είναι το πέμπτο (Ε΄) που αναφέρεται στα εγκλήματα του κατοχικού, ναζιστικού και φασιστικού στρατού στην Κρήτη. Το κεφάλαιο απλώνεται σε 27 σελίδες. Ο συγγραφέας στη σελίδα 135 σημειώνει :

«…είναι τόσης ευρείας εκτάσεως τα διαπραχθέντα εις την Κρήτην εγκλήματα υπό των νεοβαρβάρων επιδρομέων και τόσον μεγάλος ο κύκλος των εγκληματισάντων εναντίον του πληθυσμού της νήσου, ώστε τόμοι ολόκληροι θα έπρεπε να γραφούν δια να γίνη περιγραφή αυτών. Ω

ς εκ τούτου θ’αρκεσθώμεν να σημειώσωμεν εις το τεύχος τούτο μερικά μόνον από τα χαρακτηριστικώτερα εγκλήματα των Γερμανών, που διεπράχθησαν εναντίον του αμάχου πληθυσμού της Κρήτης, δια να λάβη ο αναγνώστης έστω και αμυδράν ιδέαν των ανατριχιαστικών τούτων γεγονότων, που θα παραμείνουν δια παντός ανεξάλειπτον στίγμα κατά του πολιτισμού του αιώνος μας…».

Ο συγγραφέας Δημήτριος Μαγκριώτης, αναφέρει ότι τα κυριότερα εγκλήματα των Γερμανών στην Κρήτη ήταν :

  1. Χρησιμοποίησις υπό των Γερμανών των γυναιακοπαίδων ως ζωντανών ασπίδων.
  2. Βομβαρδισμός χωρίων εις τα οποία υψώθησαν λευκαί σημαίαι.
  3. Λεηλασίαι αλεξιπτωτιστών.
  4. Αι αγριότητες των Γερμανών εις το Κυρτομάδο (Κυδωνιών).
  5. Η σφαγή των κατοίκων του Σκηνέ και άλλων χωρίων.
  6. Η ισοπέδωσις της Καντάνου.
  7. Αγριότητες των Γερμανών εις την περιφέρειαν Βιάννου.
  8. Καταστροφή του χωρίου Γδόχια.
  9. Αι ομαδικαί σφαγαί του Ηρακλείου.
  10. Τα μαρτύρια των γυναικών του Ροδακίνου.
  11. Η καταστροφή της Σούγιας.
  12. Η απαγωγή του Στρατηγού Φον Κράιπε και αι αιματηραί της συνέπειαι.
  13. Η τραγωδία των Σκουρβούλων.
  14. Η καταστροφή των Ανωγείων.
  15. Η τραγωδία της Μαλαθύρου και της Αγυιάς.
  16. Ο βομβαρδισμός του Συρικάρι (Κισσάμου).
  17. Το δράμα των Ισραηλιτών της Κρήτης. Ο προμελετημένος τραγικός πνιγμός των.

Παρατήρηση : Επειδή το βιβλίο γράφτηκε το 1949, ασφαλώς και ξέφυγαν από την έρευνα του συγγραφέα και άλλα αποτρόπαια εγκλήματα της Βέρμαχτ στην Κρήτη, καθώς και ο ακριβής αριθμός του συνόλου των ομαδικών εκτελέσεων και το σύνολο των πυρπολημένων χωριών και οικισμών της Κρήτης.

Ο Μιχάλης Δαλάκης από το χωριό Καρδουλιανώ Πεδιάδος. Πήρε μέρος στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο με την Πέμπτη Μεραρχία Κρητών. Κατά την επιστροφή του από το μέτωπο προς την Αθήνα και στη συνέχεια στην Κρήτη, έπεσε στα χέρια των Ιταλών και κλείστηκε στο στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Λάρισα τον Αύγουστο του 1941. Ο Μιχάλης Δαλάκης πρόσφερε το αίμα του για την πατρίδα, πεθαίνοντας στην αιχμαλωσία από ασιτία

……………………..

Σημαντικές είναι οι πληροφορίες που δίδει ο συγγραφέας Δημήτριος Ι. Μαγκριώτης για τις απώλειες των Γερμανών κατά τη μάχη της Κρήτης. Και στους τρεις νομούς, (Χανίων, Ρεθύμνου και Ηρακλείου) αναφέρει 22.985 στρατιώτες και τους κατανέμει ως νεκρούς, τραυματίες, αιχμαλώτους και εξαφανισθέντες. Τα γερμανικά αεροπλάνα που καταστράφηκαν, ανέρχονται σε 750.

Για τις καταστροφές από τους αεροπορικούς βομβαρδισμούς, ο συγγραφέας τονίζει ότι η πόλη των Χανίων καταστράφηκε σε ποσοστό 60%, η πόλις του Ρεθύμνου σε ποσοστό 30% και η πόλη του Ηρακλείου σε ποσοστό 20%.

Για τους τουφεκισμούς και τις εκτελέσεις, ομαδικές και μεμονωμένες, ο αριθμός των θυμάτων κατά τον συγγραφέα προσεγγίζει τους 6.000 περίπου, μεταξύ αυτών 238 γυναίκες. Συνολικά, για την Ελλάδα ο αριθμός των εκτελεσμένων από τους Γερμανούς, (από 21 Απριλίου 1941 ως 15 Οκτωβρίου 1944) ανήλθε στους 38.690 πατριώτες.

Για το στρατόπεδο συγκέντρωσης της Λάρισας (όπου είχαν εγκλειστεί 1100 Κρητικοί), ο Δημήτριος Ι. Μαγκριώτης γράφει (σελ. 201 και 202) τα εξής :

«…μη επιθυμούντες οι Ιταλοί κατακτηταί να υστερήσουν των Γερμανών εις εκδηλώσεις… εκπολιτιστικάς κατά την περίοδον της εν Ελλάδι διαμονής των και απομιμούμενοι αυτούς έσπευσαν από του μηνός Αυγούστου του 1941 να εγκαταστήσουν στρατόπεδον συγκεντρώσεως εις Λάρισαν κατά το πρότυπον των Γερμανικών στρατοπέδων συγκεντρώσεως, με απώτερον σκοπόν την βαθμιαίαν  και συστηματικήν εξόντωσιν του Ελληνικού πληθυσμού.

Καμμία πραγματική αιτία, κανένα σοβαρόν γεγονός δεν εδικαιολόγει την τόσον εσπευσμένην  αυτήν ενέργειαν των Ιταλών. Εις τούτο εκρατούντο χιλιάδες Ελλήνων πατριωτών ως και μερικοί Άγγλοι στρατιώται και αξιωματικοί αιχμάλωτοι. Οι κρατούμενοι διεβίουν υπό φρικτάς συνθήκας, τόσον από απόψεως διατροφής και στεγάσεως, όσον και από απόψεως συμπεριφοράς.

Μέσα εις αυτό έζησαν και εμαρτύρησαν χιλιάδες Ελλήνων πατριωτών, οι οποίοι ανήκον εις όλας τας κοινωνικάς τάξεις και εις όλας τας ηλικίας. Επιστήμονες, χειρώνακτες, αγρόται, υπάλληλοι, κληρικοί, γέροντες, άνδρες, γυναίκες, παιδιά. Πλείστοι εξ αυτών απέθανον μέσα εις τους υγρούς και ανήλιους θαλάμους του στρατοπέδου από την απάνθρωπον συμπεριφοράν των δημίων των, και από την εξάντλησιν, ενώ άλλοι εξ αυτών επότισαν με το αίμα των τους γύρω αγρούς. Οι εκτελεσθέντες υπολογίζονται εις 800 περίπου.

Παιδιά του πολέμου, Πολυθέα Πεδιάδος, 1943. Δύο αδερφάκια ορφανά, στέκονται μπροστά σε καζάνι φαγητού των ανδρών της Βέρμαχτ, περιμένοντας να βάλουν φαγητό στα άδεια ντενεκεδάκια που κρατά το αγόρι. (φωτογραφία : Ρομπέρτο Λέμπολντ)

Οι πρώτοι κρατούμενοι ήσαν 1100 Κρήτες πολεμισταί του Αλβανικού μετώπου οι οποίοι συνελήφθησαν υπό των Ιταλών εις το Στάδιον τον Ιούλιον 1941. Οι πρώην ηττημένοι φασίσται και τότε κακή τη μοίρα κατακτηταί ησθάνοντο σαδιστικήν ικανοποίησιν και σατανικήν ευχαρίστησιν με το να βασανίζουν τους ήρωας του Αλβανικού έπους με απερίγραπτον σκληρότητα.

Η τροφή των ήτο ελαχίστη, ενώ η καταναγκαστική εργασία εις την οποίαν τους υπέβαλον ήτο εξαντλητική. Ό,τι ήτο δυνατόν να εφεύρη μοχθηρά και ύπουλος ψυχή ετίθετο εις εφαρμογήν υπό των δημίων. Εκ των 1100 Κρητών κρατουμένων 350 απέδρασαν, 500 απέθανον εκ των κακουχιών και 250 αφέθησαν το 1942 ελεύθεροι.  Εν τω μεταξύ εις το στρατόπεδον Λαρίσσης μετεφέροντο κρατούμενοι εξ όλων των σημείων της Ελλάδος.

Εκ των φυλακών Αβέρωφ επί παραδείγματι μετεφέρθησαν μόνον μεταξύ Μαΐου και Αυγούστου 1942, 600 κατάδικοι των Ιταλικών Στρατοδικείων.

Οι κρατούμενοι ήσαν στιβαγμένοι κατά δεκάδας εις τελείως ανθυγιεινά παραπήγματα. Η τροφή των ήτο εντελώς ανεπαρκής και αθλίας ποιότητος. Η ιατρική περίθαλψις ήτο υποτυπώδης και σχεδόν ανύπαρκτος.

Εκ της κακής διατροφής οι κρατούμενοι εγίνοντο ανθρώπινα ράκη. Δυσεντερία και άλλαι παρεμφερείς ασθένειαι οφειλόμεναι εις την αθλίαν ποιότητα της τροφής εμάστιζον τους κρατουμένους. Εκ του λόγου δε τούτου ως και εκ του υποσιτισμού ή μάλλον εκ της ασιτίας, οι κρατούμενοι απέθνησκον κατά εκατοντάδας. Την τραγικότητα της καταστάσεως συνεπλήρωσεν η τρομοκρατία καθώς και οι ανήκουστοι βασανισμοί οι οποίοι εγίνοντο εις βάρος των κρατουμένων…

Υπεύθυνοι δια την τοιαύτην απάνθρωπον συμπεριφοράν και την θανάτωσιν Ελλήνων πολιτών εις αντίποινα δια πράξεις τρίτων είναι ο Ιταλός Στρατηγός Μπενέλι, διοικητής της Μεραρχίας Pignerolo και οι Ιταλοί αξιωματικοί Μοντιλιάνι, Νταλέζιο,  Καβάνι, Μοντιάνι, Συλβέστρι και Τζουπάνι, διατελέσαντες κατά καιρούς διοικηταί του Στρατοπέδου συγκεντρώσεως Λαρίσσης (αριθμός κατηγορητηρίου Ε.Ε.Γ.Ε.Π 319/1946)…

Ο Γεώργιος Α. Καλογεράκης είναι Δρ. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου Καστελλίου