Σε μια χώρα που συχνά σε κάνει να νιώθεις πως όσα σου έμαθαν μικρός δεν ισχύουν στην πράξη, χιλιάδες παιδιά συνεχίζουν κάθε χρόνο να δίνουν τη δική τους μάχη για μια θέση στο πανεπιστήμιο. Και ίσως αυτή η μάχη να είναι πολύ μεγαλύτερη από μερικές εξετάσεις ή έναν βαθμό σε ένα χαρτί.
Γιατί αυτά τα παιδιά δεν κουβαλούν μόνο σχολικές τσάντες και βιβλία. Κουβαλούν άγχος, πίεση, φόβο, προσδοκίες. Κουβαλούν την αγωνία μιας οικογένειας που παλεύει να τα στηρίξει οικονομικά και ψυχολογικά. Κουβαλούν την ανάγκη να αποδείξουν πως αξίζουν κάτι καλύτερο. Πως μπορούν να ξεφύγουν από μια καθημερινότητα που πολλές φορές μοιάζει να τιμωρεί την προσπάθεια αντί να την επιβραβεύει.
Μεγαλώνουν, πιστεύοντας ότι η γνώση, η δουλειά, η επιμονή και η αξιοκρατία είναι οι δρόμοι που οδηγούν μπροστά. Κι όμως, όσο μεγαλώνουν, βλέπουν γύρω τους μια πραγματικότητα που συχνά τους διαψεύδει με σκληρό τρόπο.
Βλέπουν ανθρώπους χωρίς ιδιαίτερες ικανότητες να βρίσκονται σε θέσεις εξουσίας, επειδή είχαν τις σωστές γνωριμίες. Βλέπουν παιδιά που προσπαθούν πραγματικά να μένουν πίσω από άλλους που είχαν έτοιμες «άκρες».
Βλέπουν μια κοινωνία που λατρεύει να μιλά για αριστεία, αλλά πολλές φορές δεν στηρίζει τους πραγματικά άριστους. Στηρίζει τους «άριστους». Εκείνους που ξέρουν το σύστημα, που έχουν πλάτες, που έμαθαν να επιβιώνουν μέσα από δημόσιες σχέσεις και μηχανισμούς.
Και κάπου εκεί γεννιέται η απογοήτευση. Εκείνο το δύσκολο ερώτημα που βασανίζει πολλούς νέους ανθρώπους: «Αξίζει τελικά όλη αυτή η προσπάθεια;» Να φτάνεις στα όριά σου, όταν βλέπεις γύρω σου ανθρώπους να προχωρούν όχι επειδή αξίζουν περισσότερο, αλλά επειδή βρέθηκαν στο σωστό περιβάλλον ή γνώρισαν τους σωστούς ανθρώπους;
Κι όμως, παρ’ όλη αυτή την πίκρα, χιλιάδες παιδιά συνεχίζουν να προσπαθούν. Και αυτό ίσως είναι το πιο ελπιδοφόρο στοιχείο αυτής της κοινωνίας.
Γιατί η πραγματική δύναμη δεν βρίσκεται μόνο στην επιτυχία. Βρίσκεται στην απόφαση να μην τα παρατήσεις. Να συνεχίσεις να προσπαθείς ακόμη κι όταν νιώθεις ότι το παιχνίδι δεν παίζεται με ίσους όρους. Να συνεχίσεις επειδή δεν θέλεις να γίνεις ίδιος με όσα σε απογοητεύουν.
Ίσως το μεγαλύτερο λάθος που κάνουμε ως κοινωνία είναι ότι έχουμε «φορτώσει» τα παιδιά με την αίσθηση πως η αξία τους κρίνεται από μερικές εξετάσεις. Πως αν πετύχουν είναι σημαντικοί, ενώ αν αποτύχουν δεν αξίζουν αρκετά. Αυτό είναι άδικο και επικίνδυνο.
Αυτό που χρειάζονται σήμερα οι νέοι δεν είναι άλλα μεγάλα λόγια για επιτυχία. Χρειάζονται ειλικρίνεια. Να τους πούμε την αλήθεια: ότι η χώρα πολλές φορές θα τους απογοητεύσει. Ότι θα συναντήσουν αδικίες. Ότι θα δουν ανθρώπους λιγότερο ικανούς να προχωρούν πιο εύκολα. Ότι συχνά δεν επιβραβεύονται οι άριστοι, αλλά οι «άριστοι».
Αλλά ταυτόχρονα χρειάζεται να τους πούμε και κάτι ακόμη. Ότι η γνώση δεν πάει ποτέ χαμένη. Ότι η επιμονή και η αξιοπρέπεια είναι πράγματα που κανένα σύστημα δεν μπορεί πραγματικά να τους αφαιρέσει. Και πως, ακόμη κι αν η κοινωνία αργεί να ανταμείψει τους σωστούς ανθρώπους, η ουσιαστική αξία φαίνεται πάντα στο τέλος.
Ίσως, λοιπόν, το μεγαλύτερο στοίχημα των Πανελλαδικών είναι να καταφέρουν αυτά τα παιδιά να μεγαλώσουν χωρίς να χάσουν την πίστη στον εαυτό τους.
Να μη μάθουν να λειτουργούν με πονηριά επειδή έτσι «βολεύει». Να μη θεωρήσουν φυσιολογική την αδικία. Να μη γίνουν ίδιοι με το σύστημα που σήμερα τους απογοητεύει.
Γιατί η χώρα αυτή δεν θα αλλάξει από εκείνους που έμαθαν να επιβιώνουν μέσα από τα κυκλώματα και τις γνωριμίες. Θα αλλάξει μόνο αν κάποια στιγμή μείνουν όρθιοι εκείνοι που επιμένουν να παλεύουν τίμια.
Και αυτό, στις μέρες μας, ίσως είναι η πιο δύσκολη αλλά και η πιο σπουδαία μορφή αριστείας.