Από τα τέλη του περασμένου αιώνα, εκδηλώθηκε στον τόπο μας μία περίεργη περιφρόνηση προς τον αρχαίο κόσμο. Όχι ανάμεσα στα λαϊκά στρώματα που δεν είχαν τη δυνατότητα να τον γνωρίσουν, αλλά ανάμεσα στους «προοδευτικούς» μορφωμένους, που αποτελούσαν την «παρέκβασιν» (η λέξη με την Αριστοτελική σημασία) του Δημοτικισμού.
Ο Κωστής Παλαμάς, αρχαιολάτρης εύγλωττος, βραβευμένος μάλιστα γι’ αυτή την αρχαιολογική ποιητική ευγλωττία (για την ποιητική συλλογή «Ο ύμνος της Αθήνας»), αλλά και συχνότατα αντιφατικός, θα διακηρύξει τον θάνατο των αρχαίων μνημείων: «Τρανοί κι αν είναι οι τάφοι, τάφοι θα είναι»!
Τί κρύβουν όμως μέσα τους αυτοί οι τάφοι, τι έχουν διαφυλάξει, αλλά και τι έχουν υποστεί; Σίγουρα τα ανασκαφικά κατάλοιπα μπορούν και πρέπει ν’ αποτελέσουν μία κύρια πηγή πληροφοριών για τους κοινωνικούς ιστορικούς. Ηράκλειο 31η Ιουλίου 1932, ημέρα Κυριακή!
Οι υπογεγραμμένοι Ανδρέας Παπαδόπουλος, δήμαρχος Ηρακλείου, Εμμ. Ξανθάκης, Ιωάννης Λιναρδάκης, Αριστείδης Ανδρουλάκης, δημοτικοί σύμβουλοι αφενός, και αφετέρου οι Νικόλαος Καρέλλης (πατέρας του αείμνηστου δημάρχου Εμμ. Καρέλλη), ενοριακός επίτροπος Αγίου Μηνά και ο π. Εμμανουήλ Σπυριδάκης υπέγραψαν πρωτόκολλο παράδοσης και παραλαβής του Χριστιανικού Νεκροταφείου.
Το έγγραφο αναφέρεται σε δύο χώρους. Ο πρώτος αφορά «τον περιτοιχισμένο χώρο, γνωστό με το όνομα Παλαιό Χριστιανικό Νεκροταφείο, στη θέση Ανεμόμυλους της περιφέρειας Τοπ-Αλτί, συνορεύον με το παρακείμενο Αρμενικό Νεκροταφείο». Πρόκειται για την περιοχή όπου βρίσκεται το γήπεδο του ΟΦΗ σήμερα.
Ο δεύτερος χώρος αφορά το σημερινό Νεκροταφείο στη λεωφόρο Κνωσού, γνωστό υπό το όνομα Νεκροταφείο Αγίου Κωνσταντίνου, αφού εντός του χώρου αυτού βρίσκεται ο Ενοριακός Ναός του Αγίου Κωνσταντίνου.
Στον ίδιο χώρο νοτιοανατολικά, κάποιος χώρος περιστοιχισμένος χρησιμοποιούνταν και ως Αγγλικό Κοιμητήριο. Τη φροντίδα αυτού του χώρου την είχε αποκλειστικά η αγγλική Κυβέρνηση. Αναφορά για το Νέο Χριστιανικό Νεκροταφείο γίνεται και από τον Νικόστρατο Καλομενόπουλο το 1894. Θεωρείται σίγουρο ότι ο θεμέλιος λίθος του Ιερού Μητροπολιτικού Ναού Αγίου Κωνσταντίνου ετέθη την 25η Μαΐου 1895 από τον τότε Μητροπολίτη Κρήτης, τον Τιμόθεο Καστρινογιαννάκη.
Είναι το πρώτο συγκροτημένο Κοιμητήριο που ιδρύθηκε στην πόλη μας και επειδή η πόλη μας αυξανόταν πληθυσμιακά, ανάλογη ήταν και η επέκτασή του. Οι τάφοι του Λυσίμαχου Καλοκαιρινού, του Αντωνίου Εμμ. Περίδη και των Άγγλων σφαγιασθέντων την 25η Αυγούστου 1898, πιστοποιούν την ύπαρξή του.
Και επειδή αναφερθήκαμε σε οικογενειακούς τάφους, ας δούμε σε ποιες οικογένειες του Ηρακλείου είχε παραχωρηθεί συγκεκριμένος χώρος για τον ενταφιασμό τους!
- Οικογένεια Επιμενίδου, 2. Καρούζου, 3. Αρχανιωτάκη, 4. Γαβριλάκη, 5. Σακαλάκη, 6. Ζ. Θειακάκη, 7. Γουναλάκη, 8. Νικολουδάκη, 9. Μ. Μανασάκη, 10. Γ. Μαραγιάννη, 11. Περίδου, 12. Μ. Σαρατσοπούλου, 13. Αλ. Λυρατζάκη, 14. Αδελφών Αρχοντάκη, 15. Λυσ. Βορεάδου, 16. Άννης Σαπουντζάκη, 17. Αναστασάκη, 18. Ν. Γερωνυμάκη, 19. Αδελφών Σιδηράκη, 20. Σ. Λιναρδάκη, 21. Μ. Παλιεράκη, 22. Α. Καλοκαιρινού,23. Μ. Καρτεράκη, 24. Καζακίδου, 25. Λιοπυράκη, 26. Γ. Περάκη, 27. Πατρίδου, 28 Π. Χαλκιαδάκη, 29. Χ. Πετάση, 30. Σ. Φουντουλάκη, 31. Μ. Τσαχάκη, 32. Σ. Τζωρτζάκη, 33. Α. Μιχελιδάκη, 34. Ν. Ξετρύπη 35. Ελ. Κρασάκη, 36. Εμμ. Λασηθιωτάκη, 37. Μ. Σερπετσιδάκη, 38. Μανδαλενάκη, 39. Κ. Ανεράψη, 40. Μ. Καστρινάκη, 41. Λ. Κανακάκη, 42. Ε. Ν. Χαλκιαδάκη, 43. Α. Μαρή, 44. Φ. Φυτάκη, 45. Μιχ. Μακράκη, 46. Π. Ξενάκη, 47. Γ. Κ. Καπνιστού, 48. Μυρ. Μακράκη, 49. Σαρ. Νικολετάκη, 50. Ιωάννη Παπαδάκη, 51. Γ. Στεφανίδου, 52. Αντ. Ανεμογιάννη, 53. Ιωάννη Αργυράκη, 54. Κρασαδάκη, 55. Κ. Μαθιουδάκη, 56. Ν. Μανδαλενάκη, 57, Μαδαριωτάκη, 58. Αδελφών Τζουλάκη, 59. Αδελφών Δημάκη, 60. Απολ. Μελισσείδου, 61. Α. Ζαχαριουδάκη, 62. Ιωάννη Βογιατζάκη, 63. Αριστ. Περβολαράκη, 64. Ιωάννη Θεοδωράκη, 65. Χρηστίδου, 66. Τουπογιάννη, 67. Π. Δ. Ξανθουδίδου, 68. Γ. Μαθιουδάκη, 69. Γ. Οικονομίδου, 70. Αντωνίου Νίβα, 71. Ζ. Ανυφαντάκη, 72. Ι. Ψαρομανώλη, 73. Ε. Τζολάκη, 74. Οικ. Χήρα Γ. Χριστοδουλάκη, 75. Ανδρέα Καστελάκη, 76. Αδελφοί Χάλαρη, 77. Ε. Πολάκη, 78. Ν. Νυστεράκη, 79. Γαλανάκη, 80. Α. Μαστοράκη, 81. Ι. Αδάμη, 82. Α. Τσακίρη, 83. Εμμ. Ανδρεαδάκη, 84. Καλ. Δουλγεράκη, 85. Αδελφοί Βαγιάκη, 86. Ιωάννου Λογιάδου, 87. Ευάγγελου Φωτάκη, 88. Στυλ. Βογιατζάκη, 89. Μιχ. Διακάκη, 90. Τίτου Φακιολάκη, 91. Δημ. Παπαγρηγορίου, 92. Αρ. Ελευθεριάδου, 93. Ελ. Σπινθουράκη, 94. Γ. Αλεξάκη, 95. Ελ. Μαθιανάκη.
Το συγκεκριμένο πρωτόκολλο παράδοσης-παραλαβής συνετάχθη εις τριπλούν και παρεδόθη ένα στον Δήμο Ηρακλείου, ένα στην Ενορία του Αγίου Μηνά και ένα στην Ιερά Αρχιεπισκοπή Κρήτης. Ηράκλειο λίγο πριν από τον πόλεμο…
Η πόλη μας αναπτύσσεται και λόγοι δημόσιας ωφέλειας επιβάλλουν την αναγκαία επέκταση του Δημοτικού Χριστιανικού Νεκροταφείου «Ο Άγιος Κωνσταντίνος»!