Όπως έχω προαναφέρει σε προηγούμενο άρθρο, η μέχρι τώρα υδρολογική εξέλιξη του τρέχοντος υδρολογικού έτους 2026-27 πιθανολογείται να χαρακτηριστεί αυτή η χρονιά ως υγρό έτος.
Προφανώς αυτό το γεγονός έχει προκαλέσει πλήρη αδράνεια στον προγραμματισμό για την αντιμετώπιση πιθανής μελλοντικής λειψυδρίας -όποτε αυτή προκύψει- παρά το ότι είναι πολύ πρόσφατα τα σοβαρά προβλήματα υδροδότησης και άρδευσης στην Κρήτη στα υδρολογικά έτη τα ξηρά έτη 2022-23, 2023-24 και 2024-25, εξαιτίας της έντονης λειψυδρίας επί τρία συνεχή έτη.
Δυστυχώς, αυτά τα προβλήματα δεν μπορούν να επιλυθούν επιτυχώς με πυροσβεστικά μέσα. Απαιτούν μακροχρόνιο στρατηγικό σχεδιασμό και μελέτη σε περιόδους επάρκειας νερού, και βέβαια ικανό χρόνο για κατασκευή ποιοτικών έργων με μακρά βιωσιμότητα, ανθεκτικότητα και προοπτική σε ακραία καιρικά φαινόμενα.
Δεν θα κουραστώ να επαναλαμβάνω ότι όταν μια περιοχή βρίσκεται ήδη σε περίοδο παρατεταμένης ανομβρίας, τα περιθώρια αντίδρασης είναι περιορισμένα και συνήθως περιορίζονται σε μέτρα έκτακτης ανάγκης όπως ο περιορισμός στην κατανάλωση, οι διακοπές στην υδροδότηση, η μεταφορά νερού με υδροφόρες και άλλα, τα οποία έχουν υψηλό κόστος και δεν προσφέρουν μόνιμη λύση. Έτσι, η ad hoc αντιμετώπιση προβλημάτων έλλειψης νερού σε περιόδους ξηρασίας αποτυγχάνει, γιατί:
(α) Δεν υπάρχει αρκετός χρόνος για την κατασκευή σοβαρών και αποτελεσματικών υποδομών, όπως είναι τα δίκτυα μεταφοράς, τα φράγματα, οι μονάδες αφαλάτωσης ή τα έργα επαναχρησιμοποίησης/ανακύκλωσης νερού, που απαιτούν ικανό χρόνο για τη μελέτη, χρηματοδότηση και υλοποίησή τους.
(β) Τα διαθέσιμα υδατικά αποθέματα μειώνονται επικίνδυνα, οι υδροφόροι ορίζοντες και οι ταμιευτήρες καταπονούνται και η όποια λήψη μέτρων απλώς καθυστερεί την εξάντλησή τους, αλλά δεν την αποτρέπει.
(γ) Το οικονομικό και κοινωνικό κόστος επιδεινώνει δραματικά το πρόβλημα. Τα έκτακτα μέτρα επιβαρύνουν την οικονομία, ιδιαίτερα τον πρωτογενή τομέα και τον τουρισμό και προκαλούν κοινωνική αναστάτωση.
Με δεδομένα τα παραπάνω, απαιτείται επαγρύπνηση και έγκαιρος προγραμματισμός σε περιόδους υγρών ετών, προκειμένου η διαχρονική επάρκεια νερού να διασφαλίζεται με ορθές πρακτικές, βασιζόμενες στην πρόληψη, την ανθεκτικότητα και την προοπτική.
Ενδεικτικά, απαιτούνται: (α) Σημαντική μείωση των απωλειών με έγκαιρο εκσυγχρονισμό των δικτύων ύδρευσης και άρδευσης για την εξάλειψη των διαρροών, οι οποίες συχνά υπερβαίνουν το 75 %, ιδιαίτερα στα δίκτυα άρδευσης.
(β) Υποδομές για αποθήκευση του πλεονάζοντος νερού κατά τις περιόδους υγρών ετών, κυρίως με τεχνητό εμπλουτισμό υπόγειων υδροφορέων και με μικρά ή μεγάλα φράγματα.
(γ) Εκσυγχρονισμός των μονάδων βιολογικού καθαρισμού υγρών αποβλήτων για ευρεία επαναχρησιμοποίηση των επεξεργασμένων εκροών για διάφορες χρήσεις, ώστε να εξοικονομείται νερό.
(δ) Έγκαιρη κατασκευή μονάδων αφαλάτωσης, με μονάδες που χρησιμοποιούν κυρίως πράσινη ενέργεια ιδιαίτερα στις νησιωτικές και παραθαλάσσιες περιοχές και αξιοποίηση των υφάλμυρων πηγών, όπου υπάρχουν αντί του θαλάσσιου νερού.
(ε) Έξυπνες/καινοτόμες δράσεις, όπως χρήση καλλιεργειών λιγότερο υδροβόρων, διάδοση των συστημάτων στάγδην άρδευσης, παρακολούθηση της εδαφικής υγρασίας και άλλες.
(στ) Τέλος, ιδιαίτερα για το Ηράκλειο θα πρέπει να εκσυγχρονιστεί έγκαιρα ο αγωγός από την πηγή του Αλμυρού, που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 9 χλμ. δυτικά της πόλης του Ηρακλείου. Έτσι, για τουλάχιστον δυο μήνες, που το νερό της πηγής σχεδόν πληροί τα ποιοτικά κριτήρια του πόσιμου νερού, η πόλη θα μπορούσε να υδροδοτείται από την πηγή του Αλμυρού με το φθηνότερο νερό.
Τελικά, όπως έχει αναφερθεί κατ’ επανάληψη, το νερό θα πρέπει να διαχειρίζεται ως «Ένα νερό» με θεσμοθέτηση μιας αρχής νερού, που θα δρα με γνώση, επιστημοσύνη, συνέπεια και φειδώ, αξιοποιώντας τις προσφερόμενες σχετικές καινοτόμες τεχνολογίες και ορθές πρακτικές έγκυρα και έγκαιρα (Kourgialas et al., 2026).
Βιβλιογραφία
Kourgialas, Ν. Ν., Angelakis, Α. Ν. and Tchobanoglous, G. (2025).
Implementing the One Water Concept in Greece: Interdisciplinary Insights and Challenges. Water 2025, 17(24), 3525; https://doi.org/10.3390/w17243525.
Ο Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι επίτιμο µέλος και διακεκριμένο fellow του Παγκόσμιου Οργανισμού Νερού (IWA)