Στην πορεία της ζωής μας πολλά καθορίζονται από τη γονιδιακή μας σύσταση και τα μιμίδια, που είναι τα στοιχεία των κοινωνικών και πολιτισμικών συνθηκών μέσα στις οποίες ζούμε. Έχουμε, όμως, αρκετά περιθώρια επιλογών που προσδιορίζουν καθοριστικά τη διαμόρφωσή μας.
Οι επιλογές βέβαια αυτές, ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, συχνά είναι των γονιών μας ή του φιλικού περιβάλλοντος και των προτύπων που μας επηρεάζουν.
Κάνοντας αναδρομή στην προσωπική μου ζωή σκέφτομαι πόσο καθοριστική ήταν η επιμονή της μητέρας μου να πάω στο Γυμνάσιο αντί να γίνω μαραγκός, όπως ήθελε η αδελφή της που με είχε υιοθετήσει. Έτσι, το 1953 πήγα στο πιο κοντινό Γυμνάσιο, που ήταν στο Καστέλλι Πεδιάδος. Μεγάλος σταθμός για μένα, όμως, ήταν η ίδρυση του διτάξιου κοινοτικού Γυμνασίου Αρκαλοχωρίου το σχολικό έτος 1954-5.
Κάποιοι προοδευτικοί κάτοικοι πήραν την πρωτοβουλία για την ίδρυσή του. Θα αναφέρω μόνο τον τότε πρόεδρο της κοινότητας Βαγγέλη Πλεύρη, τον γιατρό Κουτεντάκη, τον Μπιτζαράκη και τον Γιώργο Ψαράκη. Μια απόφαση, βέβαια, που στην πορεία δικαιώθηκε και μετέτρεψε το Αρκαλοχώρι από εμπορικό κέντρο σε κοιτίδα πολιτισμού και μόρφωσης.
Είχα την τύχη να έρθει ο φιλόλογος Δημήτρης Πλάκας, ένας μάγος δάσκαλος, αλλά και η Νότα Μαθιανάκη, γυμνάστρια και καθηγήτρια γαλλικών. Τυχαία με ξεχώρισαν και παρακίνησαν το φιλότιμό μου για τα γράμματα και την απόφασή μου από τότε να γίνω φιλόλογος, μια επιλογή για την οποία δεν μετάνιωσα ποτέ.
Ο Δημήτρης γνώρισε τη Μαρίνα Λαμπράκη που είχε διακόψει το σχολείο και ήταν πωλήτρια στο εμπορικό του Στέλιου Χρηστάκη. Εκείνη τού ομολόγησε την επιθυμία της να συνεχίσει τις σπουδές, παντρεύτηκαν το καλοκαίρι και την επόμενη χρονιά ήρθε η Μαρίνα μαζί μου στην Γ΄ Τάξη.
Ο Δημήτρης διορίστηκε στα Ανώγεια, αλλά η παρουσία του και η βιβλιοθήκη του ήταν στη διάθεσή μας. Καθόμασταν στο ίδιο θρανίο αποφασισμένοι και οι δύο να σπουδάσουμε φιλόλογοι.
Στην τάξη ήμασταν 15 παιδιά και δυστυχώς σχεδόν όλοι σήμερα βρίσκονται εκεί που πάει η μουσική όταν δεν την ακούμε πια. Όλα τα παιδιά ήμασταν δεμένοι με στενή φιλία και όλοι σπουδάσαμε.
Θα αναφερθώ μόνο σε κάποιες στιγμές που διατηρούνται στη μνήμη. Με τη Μαρίνα, την ώρα του μαθήματος, συχνά διαβάζαμε κάποια λογοτεχνικά βιβλία. Έτσι, όταν μια μέρα μάς έκανε μάθημα ο θεολόγος Λογοθέτης, εμείς διαβάζαμε ένα αστείο μυθιστόρημα, «Ο καλός στρατιώτης Σβέικ» και γελούσαμε. Εκείνος, νομίζοντας ότι τον κοροϊδεύουμε, μας απέβαλε από την τάξη.
Βγήκαμε, αλλά όταν περνούσαμε από το παράθυρο, όλα τα παιδιά πετάγονταν έξω, γιατί είχε γίνει σεισμός. Το Γυμνάσιο στεγαζόταν τότε στο κτήριο του Γιώργου Αλεξάκη και σώζεται ακόμη ως ερείπιο μετά τον σεισμό. Ήταν απέναντι από τον φούρνο του Μαραγκάκη στη νότια άκρη του χωριού.
Με λύπη και έκπληξη πήραμε τους βαθμούς του Α΄ τριμήνου. Ο μεγαλύτερος ήταν 12 και των περισσότερων συμμαθητών μας κάτω από τη βάση. Βρεθήκαμε και αποφασίσαμε την επομένη να μην πάμε στο σχολείο. Ίσως ήταν η πρώτη απεργία μαθητών. Το πρωί μαζευτήκαμε στην Καβαλαρά, ένα λοφίσκο βόρεια του χωριού, όπου φυτρώνουν πράσινες παπαρούνες.
Παίζαμε μπάλα και αισθανόμασταν περήφανοι για την πράξη μας. Την επομένη όμως ο τότε διευθυντής, Κούτσικος, κάποιος φυσιογνώστης από τη Λειβαδιά, μας καλούσε έναν έναν στο γραφείο του, μας όρκιζε στο Ευαγγέλιο, προσπαθώντας να μαρτυρήσουμε ποιος μας παρακίνησε.
Μας τιμώρησαν με οκταήμερη αποβολή. Η αναστάτωση στο χωριό ήταν μεγάλη και ανάγκασαν τον Σύλλογο να αναιρέσει την απόφασή του και φυσικά την επόμενη χρονιά δεν ανανεώθηκε η σύμβαση του διευθυντή.
Η Μαρίνα βέβαια από τότε έγραφε ποιήματα. Σε ένα κενό είχαμε πάει λίγο μακριά, καθίσαμε σε ένα κορμό δέντρου και μιλούσαμε. Κάποια στιγμή εκείνη μού είπε να μη μιλώ και έγραψε ένα ποίημα που μου χάρισε. Την επόμενη χρονιά εξέδωσε την πρώτη της συλλογή «Γυρεύω την καρδιά μου», από όπου βρήκε το ποίημα ο Γιάννης Σπανός και το μελοποίησε. Σας το παραθέτω και επιφυλάσσομαι να συνεχίσω.
Είναι ν’ απορείς
Είναι ν’ απορείς που χάθηκε τόσο φως
Όλο σ’ ένα δίσκο στον ήλιο
Είναι ν’ απορείς που βρέθηκε τόσο χρυσάφι
Όλο σ’ ένα ξανθό κεφάλι στο φεγγάρι
Είναι ν’ απορείς που βρέθηκε τόση αγάπη
Όλη σ’ ένα στενό σάκο στην καρδιά μου
Είναι ν’ απορείς που βρέθηκε τόση απουσία
Όλη σε ένα βλέμμα στα μάτια σου.
*Ο Ζαχαρίας Καραταράκης είναι φιλόλογος