Τον συνάντησα, εντελώς τυχαία, ένα απόγευμα στο πάρκινγκ της πολυκατοικίας, εκεί όπου συναντιούνται συνήθως μόνο οι σκιές και οι εξατμίσεις των αυτοκινήτων και οι άνθρωποι βιάζονται να ανέβουν στα διαμερίσματά τους, κι έμεινα για λίγο να τον κοιτάζω γιατί κάτι επάνω του μού φάνηκε διαφορετικό, όχι μόνο τα ρούχα του, ούτε ο τρόπος που στεκόταν, ήταν περισσότερο το καινούργιο του ομολογουμένως παρουσιαστικό, εκείνη η παράξενη ηρεμία που αποκτούν οι άνθρωποι όταν αφήνουν πίσω τους έναν τόπο που τους πλήγωσε βαθιά και συναντούν σε κάποιον άλλο μια στοιχειώδη συμφιλίωση με τον εαυτό τους, κι έτσι τον ρώτησα διστακτικά στην αρχή πού χάθηκε τόσο καιρό, κι εκείνος χαμογέλασε με τον τρόπο που χαμογελούν οι άνθρωποι όταν πρόκειται να σου εξομολογηθούν πως η ζωή τους άλλαξε χωρίς εν τω μεταξύ εσύ να το συνειδητοποιήσεις, κι ύστερα ανέφερε πως ζει στη νότια Ιταλία, σε μια όμορφη πόλη κοντά στη θάλασσα, πως εργάζεται εκεί με καλές συνθήκες, και δεν σκέφτεται να επιστρέψει σύντομα, κι ενώ τον άκουγα ένιωσα να περνούν από μπροστά μου πρόσωπα γνωστά, σαν φθινοπωρινά φύλλα που τα σπρώχνει ο άνεμος στους δρόμους, η άλλη κοπέλα του πάνω ορόφου που ζει χρόνια τώρα στη Γενεύη, ο Μιχάλης του συναδέλφου μου στη Ζυρίχη, τα παιδιά φίλων που βρέθηκαν στη Γερμανία, στην Ολλανδία, στο Βέλγιο, στην Ιρλανδία και την Αμερική, άνθρωποι που κάποτε πλημύριζαν με την παρουσία τους τα καφέ, τις πλατείες και τα οικογενειακά κυριακάτικα τραπέζια και τώρα υπάρχουν μόνο σε σμίκρυνση μέσα σε βιντεοκλήσεις από οθόνες κινητών, μέσα από τηλεφωνήματα και φωτογραφίες όπου ποζάρουν και χαμογελούν μπροστά σε λίμνες, βουνά και βαρύγδουπες ξένες πόλεις, ωσάν να μεταβλήθηκαν αίφνης σε μετανάστες μιας καινούργιας εποχής που δεν χρειάζονται τα παλιά εκείνα υπερωκεάνεια αλλά μόνο μια ειλημμένη απόφαση και μια κάρτα επιβίβασης γιατί κάποτε, τον προηγούμενο αιώνα, οι παππούδες μας έφευγαν για την Αμερική, το Βέλγιο, τη Γερμανία, ή τη μακρυνή Αυστραλία κουβαλώντας σε μια βαλίτσα λίγα ρούχα, ένα εικόνισμα, τον καημό και την άσβεστη ελπίδα της επιστροφής κάποια στιγμή, ενώ σήμερα τα παιδιά μας αναχωρούν έχοντας μαζί τους τρανταχτά πτυχία, μεταπτυχιακούς τίτλους σπουδών, διδακτορικές διατριβές, ξένες γλώσσες και πλουσιότατα βιογραφικά σημειώματα, κι όμως ο αποχωρισμός μοιάζει ίδιος, το ίδιο κενό μένει πίσω, η ίδια σιωπή στα σπίτια των γονιών τους, η ίδια αίσθηση πως ένα σοβαρό τμήμα της χώρας κατευθύνεται και οδεύει κάθε μέρα σε κάποιο αεροδρόμιο του εξωτερικού χωρίς δυστυχώς να έχει εμφανή τάση επιστροφής, και καθώς περνούν τα χρόνια, με κατατρύχει ολοένα και πιο επίμονα η εντύπωση πως η Ελλάδα μοιάζει όλο και περισσότερο με ένα παλιό οικογενειακό σπίτι που κάθε χρόνο αδειάζει από ενοίκους, τα δωμάτια φωτίζονται ακόμη, οι τοίχοι στέκουν όρθιοι, οι αυλές σκουπίζονται κάθε πρωί, αλλά οι φωνές λιγοστεύουν, τα παράθυρα μένουν περισσότερο χρόνο κλειστά και οι καρέκλες γύρω από το τραπέζι περισσεύουν, γιατί πρόσφατα διάβασα και για εκατοντάδες μαγείρους του Ηρακλείου που εγκαταλείπουν τη χώρα, αναζητώντας αλλού αξιοπρεπείς μισθούς και ανθρώπινες συνθήκες εργασίας, κι αυτή η είδηση δεν μου φάνηκε οικονομική ούτε επαγγελματική, μου φάνηκε βαθιά υπαρξιακή, σχεδόν θλιβερή σαν να ακούμε τα συνήθη νέα για τις μέρες μας, ενός ακόμη απόμακρου νησιού, ή ενός χωριού ψηλά στην ορεινή Πίνδο που αδειάζει ή μιας εκκλησίας που μένει χωρίς εκκλησίασμα και με λίγους ηλικιωμένους, γιατί πίσω από κάθε αριθμό υπάρχει ένας άνθρωπος που πήρε κάποτε τη δύσκολη απόφαση να στριμώξει και να χωρέσει τη ζωή του σε μια βαλίτσα και να δοκιμάσει να ριζώσει κάπου αλλού, κι όλα αυτά τη στιγμή που καθημερινά συνεχίζουμε να ακούμε λόγια μεγαλόστομα για ανάπτυξη και πρόοδο, να βλέπουμε μειλίχιους στις δηλώσεις τους υπουργούς με ακριβά κοστούμια να μιλούν, με εξαιρετικά προκλητικό τρόπο και ανερυθρίαστα, για δείκτες πρωτοφανούς ανάπτυξης και ποσοστά, ωσάν οι κοινωνίες είναι λογιστικά φύλλα και όχι άνθρωποι, λες και η ευημερία μπορεί να μετρηθεί μόνο με αριθμούς και όχι με το αν οι νέοι επιθυμούν να παραμείνουν στον τόπο τους, να τον αγαπήσουν, να κάνουν παιδιά στον τόπο τους, με τρομακτικό σε έκταση και αριθμούς το υφιστάμενο σοβαρό και εθνικής σημασίας δημογραφικό πρόβλημα, να γεράσουν στον τόπο τους και ίσως το πιο λυπηρό να μην είναι ότι ξενιτεύονται αλλά ότι έχουμε συνηθίσει το εν λόγω φαινόμενο, όπως συνηθίζει κανείς τη διάβρωση μιας παλιάς πέτρινης σκάλας που κάθε χρόνο χάνει λίγο ακόμη από το σχήμα της, ενώ παράλληλα κανείς δεν προσέχει τη φθορά την ώρα που συμβαίνει, και μόνο μετά από χρόνια διαπιστώνουμε πως κάτι πολύτιμο έχει εξαφανιστεί, έτσι λοιπόν και η χώρα μας, μοιάζει να χάνει σταδιακά και σταθερά το νεανικό της προσωπείο, σαν φωτογραφία που μένει στον ήλιο και ξεθωριάζει αργά, τόσο αργά που δεν το αντιλαμβάνεσαι παρά μόνον όταν η εικόνα έχει σχεδόν σβήσει, και τότε αναρωτιέμαι, σήμερα, αν το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι οικονομικό ούτε πολιτικό αλλά βαθύτερα ηθικό, αν δηλαδή η μεγαλύτερη φτώχεια της εποχής μας δεν είναι η έλλειψη διαθέσιμων χρημάτων αλλά η αδυναμία ενός τόπου να πείσει τα παιδιά του πως αξίζει να μοιραστούν μαζί του το μέλλον τους, κι έτσι όταν πέφτει το βράδυ και κοιτάζω τα φωτισμένα διαμερίσματα της πολυκατοικίας που μένω εδώ και πολύ καιρό, σκέφτομαι πως πίσω από πολλά παράθυρα λείπει κάποιος, ένας γιος, μια κόρη, ένας φίλος, ένας γείτονας, ένας νέος άνθρωπος που κάποτε περπατούσε στους ίδιους δρόμους με μένα και τώρα ζει κάπου μακρυά, κάτω από έναν άλλο ουρανό, μιλώντας μια άλλη γλώσσα, κι ότι ίσως ο πιο ακριβής ορισμός της σύγχρονης Ελλάδας να μην βρίσκεται στις εκθέσεις των οικονομολόγων ούτε στα ανυπόστατα και παραπλανητικά κυβερνητικά δελτία, αλλά σε αυτή τη σιωπηλή απουσία που απλώνεται κάθε χρόνο όλο και περισσότερο πάνω από τις γειτονιές μας, σαν ένα αόρατο και πολλαπλώς επώδυνο δειλινό που δεν λέει να τελειώσει ποτέ…
Ο Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης είναι τέως διευθυντής Χειρουργικής και συγγραφέας