Σε λίγους μήνες κλείνουν εξήντα χρόνια από την επιβολή της δικτατορίας.
Οι ευκαιρίες που δόθηκαν στη Μεταπολίτευση, και κατά καιρούς προβλήθηκαν ως φάσεις μεγαλουργίας της χώρας, δεν τη βοήθησαν ποτέ να ορθοποδήσει. Ουραγός των Βαλκανίων, τώρα, είναι απλός θεατής κοσμογονικών διεθνών εξελίξεων.
Ο Ελληνισμός αντιμετωπίζει κίνδυνο απόλυτης συρρίκνωσης, στη χειρότερη φάση της νεώτερης ιστορίας του. Στο σκηνικό αυτό που έχει ως πηγή κακού τη Δικτατορία, εξακολουθούν να παραπλανούν για τον ρόλο της δυνάμεις που παραμένουν ενεργές, με σκοπό να διαιωνίσουν τους μηχανισμούς εκτροφής της. Υπάρχει χάσμα ανάμεσα στην πραγματικότητα και την εικόνα που διοχετεύεται στην κοινή γνώμη με τις διαδόσεις. Η χούντα του Παπαδόπουλου δεν ήταν άλλη από εκείνη του Ιωαννίδη.
Η Τουρκική Εισβολή στην Κύπρο, που βρήκε διαλυμένο τον ελληνικό στρατό επί Ιωαννίδη, ήταν μέρος του ίδιου σχεδίου, που τον Δεκέμβρη 1967 απέσυρε την ελληνική μεραρχία από το νησί. Όσοι βίωσαν το καθεστώς της χούντας, θυμούνται πως μιλούσαν για εθνικά σωτήριες προθέσεις. Η ιστορία διαψεύδει το αφήγημα, φωτίζοντας πώς στην πραγματικότητα μείωσαν την ισχύ και αφαίρεσαν σημαντικά εθνικά ερείσματα.
Μια από τις πιο σοβαρές επιπτώσεις, με μακροχρόνιο αντίκτυπο στη χώρα, ήταν η ανατροπή της κοινωνικής δομής με πρόταξη της συνωμοτικής δράσης αντί της θεσμικής λειτουργίας: Ότι οι χαμηλόβαθμοι αξιωματικοί μπορούσαν να ανατρέψουν κατά τα γούστα τους την ιεραρχία.
Ήταν ένα υπόδειγμα που κυριάρχησε σε πολλούς θεσμούς της κοινωνικής μας οργάνωσης. Επιδιώχθηκε από την Εκκλησία μέχρι την σφαίρα της οικονομικής ζωής. Ο Παπαδόπουλος, με βάση την αρχή του ενός, έδιδε διαλέξεις νουθεσίας από την Ακαδημία και τις συνελεύσεις οργάνων καθηγητών ως τους εκπροσώπους των παραγωγικών τάξεων. Αλλά όταν έφτασε η ώρα της Εισβολής στην Κύπρο, δεν υπήρχαν θεσμικά όργανα για τη λήψη αναγκαίων αποφάσεων.
Οι ξένοι τα εμφάνισαν αυτά σαν ιστορική παθογένεια, που δικαιολογούσε εξωτερικές επεμβάσεις.
Η φήμη για την ύπαρξη χούντας στρατηγών είναι μύθευμα. Η Δικτατορία έγινε γιατί η τότε πολιτική ηγεσία και ο Κωνσταντίνος, σε ομοφωνία με τα δημοσιογραφικά συγκροτήματα και τη στρατιωτική ηγεσία είχαν προτάξει την εξομάλυνση στον τόπο, με εφαρμογή της αρχής της λαϊκής κυριαρχίας.
Αυτό υπηρέτησαν οι Κυβερνήσεις Παρασκευόπουλου και ΕΡΕ υπό τον Κανελλόπουλο και η προκήρυξη των εκλογών του 1967, που ήταν κοινής αποδοχής. Όταν τον Δεκέμβρη 1967 έκαμε ο Κωνσταντίνος το δικό του κίνημα κατά της Δικτατορίας, η υποτιθέμενη μεγάλη χούντα τον ακολούθησε χωρίς επιτυχία. Η στρατιωτική μηχανή υπάκουσε στη φωνή του κυρίου της, που τότε -όπως και σήμερα- ελέγχεται από την ξένη δύναμη.
Στα μετέπειτα χρόνια της δικτατορίας, η δήθεν χούντα των στρατηγών προσπάθησε να κάμει μέχρι και αντιδικτατορικές οργανώσεις, όπως τους Ελεύθερους Έλληνες.
Παρά τη μακρόχρονη διάρκειά της, γίνεται προσπάθεια να εμπεδωθεί πως η δικτατορία κράτησε λίγο και μόνο προς το τέλος της εκδηλώθηκε λαϊκή αντίδραση, κυρίως με τον φοιτητικό ξεσηκωμό. Λίγο μετά τον Απρίλη 1967, όμως, άρχισαν να οργανώνονται κινήσεις κατά του πραξικοπήματος και της ξενοκίνητης ανατροπής του Συντάγματος.
Χάρη στα στοιχεία βάρβαρης επιβολής που προσκόμισαν στο Δικαστήριο οι αντιστασιακές οργανώσεις για βασανιστήρια και δολοφονίες, που γίνονταν με την ανοχή του πολιτισμένου -υποτίθεται- ξένου παράγοντα, επιτεύχθηκε η καταδίκη της δικτατορίας από το Συμβούλιο της Ευρώπης.
Δύσκολα θα πετύχαινε το πραξικόπημα ή γρήγορα θα ανατρεπόταν, αν τη νύχτα της 21/4/1967 αρνιόταν τελεσίδικα ο Κωνσταντίνος την υπογραφή του Διατάγματος αναστολής της συνταγματικής τάξης. Αλλά και ένα εξουσιοδοτημένο κλιμάκιο της Κυβέρνησης Κανελλόπουλου κοντά σε ραδιοφωνικό σταθμό, τότε στην Αίγινα, με προστασία του Ναυτικού που δεν συμμετείχε στο πραξικόπημα, θα άλλαζε τον ρου των γεγονότων.
Αυτό πέτυχαν ένα χρόνο αργότερα οι Τσεχοσλοβάκοι πατριώτες κατά τη Σοβιετική Εισβολή στη χώρα τους. Κανένα από τα δύο δεν συνέβη σ’ εμάς. Όχι γιατί δεν είχαν πληροφορίες οι αντίστοιχοι αρμόδιοι. Πολλοί γνώριζαν.
Ο λόγος ήταν πως αποδέχονταν τον ρόλο των ΗΠΑ σαν ανώτατου ρυθμιστή, που τότε και τώρα επιμένει να ποδηγετεί τη χώρα.
Ιστορική πτυχή της Δικτατορίας, που μένει άγνωστη στη χώρα, είναι ότι το 1970 δέχτηκαν οι ΗΠΑ με πίεση των σκανδιναβικών Κυβερνήσεων να ανατραπεί η δικτατορία. Υπάρχουν σχετικά επίσημα δημοσιεύματα, κυρίως στο εξωτερικό.
Για τον συγκεκριμένο λόγο ήλθε στην Αθήνα κορυφαίος Σκανδιναβός πολιτικός μεγάλου κύρους, που είχε επαφές με εκπροσώπους του καταργημένου ελληνικού Κοινοβουλίου. Αν η κίνηση εκείνη είχε ευοδωθεί, ίσως να είχε σωθεί η Κύπρος.
Ο επιστημονικός κόσμος με τους ιστορικούς στον κύριο ρόλο, πρέπει να φωτίσουν αυτή την πτυχή της σκοτεινής εκείνης περιόδου. Γενικότερα, θα ήταν θετικό να ασχοληθεί η κοινωνία μας με κρίσιμες φάσεις της ελληνικής ιστορίας, που η επιπόλαιη θεώρησή τους δεν επιτρέπει στη χώρα να συνειδητοποιήσει την πορεία της και να ορθοποδήσει.
Ο Νίκος Λεβεντάκης είναι μηχανικός