«Το θέμα δεν είναι να περιμένεις κάτι. Ούτε και να προσπαθείς να μην πεθάνεις απασχολημένος.
Το θέμα δεν είναι ούτε καν η μνήμη του ποιήματος, ούτε καν η αποχή από την αλήθεια των πολλών. Το θέμα είναι να δαγκώνεις τον έρωτα, να ψέλνεις στον ήλιο τα χρυσαφικά της».
Το 1799, ο Σίλερ, στο ποίημά του «Ο Θάνατος του Βάλλενσταϊν», γράφει: «Είμαι πνεύμα αιώνων: η επιθυμία μ’ έρριξε στη Γη». Ένας στίχος γεμάτος ελπίδα και ομορφιά, ένας στίχος που εμπεριέχει την ιδέα του απείρου. Γιατί, αν σκεφτούμε ότι αυτό που λέμε «ψυχή», δεν είναι παρά μια ενσώματη κατάσταση του απείρου μέσα μας, τότε, απλώς συνεχίζουμε μετά το γεγονός του θανάτου μας, το μεγάλο ταξίδι.
Άλλωστε, ένας από τους κλασικούς της κοινωνιολογίας, ο Εμίλ Ντυρκέμ, γράφει κάπου «εφόσον το πιστεύει αυτό κάποιος, τότε είναι και αληθινό». Αληθινό όμως για «αυτόν τον κάποιον», που έχει δεχτεί, έχει αποδεχτεί μια κοινοτική αλήθεια στη ζωή του: αυτήν της πίστης.
Μια αλήθεια «επιβεβλημένη, ζωντανή και βαρυσήμαντη», κατά τα λεγόμενα τού πραγματιστή φιλοσόφου Γουίλιαμ Τζέημς.
Φυσικά, υπάρχουν πάντα δύο δρόμοι, δύο περιθώρια: είτε να ζήσει κανείς με αυτή την αλήθεια, είτε να ζήσει χωρίς αυτήν. Κι αυτό ιδιαίτερα στην εποχή μας είναι θέμα, ζήτημα επιλογών.
Πολλοί πιστεύουν ότι μετά τον θάνατο απλούστατα δεν υπάρχει τίποτε: δεν υπάρχει κόσμος. «Δηλαδή θα τα βλέπω όλα μαύρα-άσπρα; τι θα βλέπω;» -ρώτησε εναγωνίως κάποιος φίλος μου ένα παλιό παπαδοπαίδι- από εκείνα που κρατούν τα εξαπτέρυγα στις πομπές. Κι αυτό το παιδί, άντρας πια και μετά από σπουδές Θεολογίας, του απάντησε: «Τίποτα, τίποτα -ούτε μαύρα, ούτε άσπρα. Απλώς δεν θα υπάρχεις».
Επανερχόμαστε: σ’ ένα μικρό βιβλιαράκι του Στέλιου Ράμφου, που τιτλοφορείται «Η Καλή Ψυχή και το Άλλο της» (εκδ. Κέδρος, 1978) και που συνιστά ένα «Υπόμνημα στον Φαίδρο του Πλάτωνα», διαβάζουμε: «Εάν μόνο αυτό που κινεί τον εαυτό του είναι ψυχή, τότε κατ’ ανάγκην η ψυχή θα είναι αγέννητη και αθάνατη» (σελ. 17). Γιατί, αθάνατο «αποδεικνύεται εκείνο που κινεί τον εαυτό του». (σελ. 17).
Ενώ, η μοίρα κάθε ανθρώπου είναι ζήτημα δικής του εκλογής (Πολιτεία, 617de). To […] βίωμα [όμως] του απείρου από την περατότητα του κόσμου, αποτελεί συμφορά της ψυχής: δεν συμβιβάζεται η βασιλεία του κόσμου με την ευτυχία (σελ. 72).
Οι φιλοσοφίες του υπαρξισμού μας διδάσκουν κυρίως αυτό: ότι το γεγονός του θανάτου μας, αφορά τον καθένα από μας τελείως ξεχωριστά, τον καθένα μας σαν ατομικότητα.
Όμως στην εποχή μας, ένα δεύτερο και παραπλήσιο πρόβλημα έχει αναδυθεί: αυτό της μοναξιάς. Δεν αρκεί να περισπάμε τον εαυτό μας με παρέες, εκδρομές, ψώνια και εργασίες.
Το θέμα είναι αν «είμαστε καλή παρέα για τον εαυτό μας» όταν μένουμε μόνοι. Γιατί πολύ συχνά εμφανίζεται ένα αίσθημα έλλειψης ικανοποίησης από την εργασία που διαιωνίζει τη μοναξιά.
Αλλά αυτό είναι η πληρότητα η εσωτερική απέναντι στη μοναξιά: «να φοβάσαι τον Θεό και να γεμίζει η ψυχή σου…» (Μητροπολίτου Νικολάου, Μεσογαίας και Λαυρεωτικής, «Από το καθ’ ημέραν στο καθ’ ομοίωσιν», εκδ. Εν πλω, 2008, σελ. 105). Αυτό είναι η ευφροσύνη, σαν αντίπολος της μοναξιάς. Και η ευγνωμοσύνη για το δώρο της ζωής…
Γιατί, θαύματα γίνονται. Και η πίστη είναι η απάντηση…
Ο Μπάμπης Λάσκαρις είναι κοινωνικός ανθρωπολόγος, μέλος της Ελληνικής Φιλοσοφικής Εταιρείας