Το σημερινό Λονδίνο δεν βιώνεται πλέον ως αγγλική πόλη από μεγάλο μέρος της χώρας. Η υπόλοιπη Αγγλία έχει τόσο αποξενωθεί από αυτό, ώστε το αντιμετωπίζει σαν κάτι ξένο, άλλη χώρα.
Τελευταία, όλο και περισσότεροι υποστηρίζουν ότι υφίσταται βαθιά ρήξη ανάμεσα σε αυτό και την υπόλοιπη Αγγλία. Το Λονδίνο παρουσιάζεται ως παγκόσμια μητρόπολη, αλλά όχι ως εθνική πρωτεύουσα, γιατί πολιτισμικά και δημογραφικά είναι διαφορετικό, πολιτικά απομακρυσμένο από τις προτιμήσεις των Άγγλων της επαρχίας, ενώ συμπεριφέρεται σχεδόν σαν πόλη‑κράτος. Αυτή η απόσταση έχει οδηγήσει πολλούς Άγγλους να νιώθουν ότι δεν τους εκπροσωπεί και στερείται αγγλικής ταυτότητας.
Οι βασικοί λόγοι γι’ αυτή τη διαπίστωση, είναι πολλοί. Το Λονδίνο θεωρείται μη αγγλικό λόγω πολιτισμικής και δημογραφικής απόκλισης, με μεγάλο ποσοστό κατοίκων που γεννήθηκαν εκτός Ηνωμένου Βασιλείου.
Αυτό δημιουργεί την εικόνα πόλης που δεν έχει ενιαία «αγγλική» ταυτότητα, είναι πιο διεθνής παρά εθνική και λειτουργεί με δικούς της κανόνες και ρυθμούς. Για πολλούς Άγγλους, αυτό το κάνει απρόσιτο και ξένο.
Ύστερα, ψηφίζει συστηματικά διαφορετικά από την υπόλοιπη Αγγλία. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Brexit, το οποίο ενώ υιοθετούσε η υπόλοιπη Αγγλία, το Λονδίνο τάσσεται περισσότερο υπέρ της διαμονής στην Ε.Ε., γεγονός που ενισχύει την αίσθηση ότι δεν συμμερίζεται τις ανησυχίες της υπόλοιπης χώρας.
Έχει δικό του δήμαρχο, διοίκηση και τεράστια οικονομική ισχύ. Συχνά αντιμετωπίζεται σαν οικονομικό κέντρο της Ευρώπης, κόμβος παγκόσμιων επιχειρήσεων, πόλη που ζει σε άλλη πραγματικότητα.
Πολλές δηλώσεις πολιτών από άλλες περιοχές νιώθουν ανεπιθύμητοι στο Λονδίνο, ξένοι μέσα στην ίδια τους την πρωτεύουσα και κουρασμένοι από την πολιτική και πολιτισμική κυριαρχία της πόλης. Αυτή η αποξένωση δεν είναι μόνο συναισθηματική, αλλά και κοινωνική. Πολλοί θεωρούν ότι το Λονδίνο απορροφά πόρους, συγκεντρώνει εξουσία και αγνοεί προκλητικά τις ανάγκες της περιφέρειας.
Πριν δέκα μέρες περίπου, όσοι βρέθηκαν στην Πλατεία Τραφάλγκαρ, βίωσαν την αποτυχημένη γιορτή την ημέρα του Αγίου Γεωργίου (St George’s Day) στο Λονδίνο. Η γιορτή παρουσιάστηκε χωρίς παλμό και αυθεντικό πατριωτικό συναίσθημα.
Το τελικό συμπέρασμα όσων παραβρέθηκαν εκεί, είναι πως το Λονδίνο είναι αγγλικό μόνο στον χάρτη, μια παγκόσμια πόλη που έχει απομακρυνθεί από την αγγλική ταυτότητα.
Η Ημέρα του Αγίου Γεωργίου που γιορτάζεται παραδοσιακά στις 23 Απριλίου, είναι εθνική ημέρα της Αγγλίας, καθώς ο Άγιος Γεώργιος είναι προστάτης της χώρας. Φέτος, σε μια γωνιά της πλατείας Τραφάλγκαρ, στο κέντρο του Λονδίνου, κάτω από τη Στήλη του Νέλσον, μια ομάδα τουριστών παρακολουθούσε διάφορες εκδηλώσεις, τις οποίες ο νυν δήμαρχος του Λονδίνου, Σαντίκ Καν, παρουσίαζε ως την τυπική αγγλικότητα, ενώ δεν έλειπαν οι απεικονίσεις του συγκεκριμένου Αγίου ως προστάτη της διαφορετικότητας.
Όπως γράφτηκε και τις επόμενες μέρες στον Τύπο, κανένας από τους ελάχιστους Άγγλους που πέρασαν τυχαία από εκεί δεν ήταν ενθουσιασμένος με το όραμα του δημάρχου για την «αγγλικότητα» της πόλης.
Το μικρό πλήθος στην πλατεία αποτελούνταν σχεδόν εξ ολοκλήρου από τουρίστες, φίλους και συγγενείς των καλλιτεχνών. Όσο για εκείνους που είχαν έρθει για να γιορτάσουν την ημέρα, ήλπιζαν σε κάτι εντελώς διαφορετικό. Εκπλήσσει το γεγονός που δεν υπάρχουν περισσότεροι Άγγλοι εδώ, είπε μια απογοητευμένη γυναίκα που είχε ταξιδέψει με τον σύζυγό της από την επαρχία.
Παρατήρησε, μάλιστα, ότι την προηγούμενη μέρα, που είχε πραγματοποιηθεί μια γιορτή των Σιχ στην ίδια πλατεία, ήταν πλημμυρισμένη με κόσμο. Ακόμα ότι σε ένα προηγούμενο ταξίδι της, είχαν πέσει πάνω σε πορεία για την Παλαιστίνη, όπου ένας από τους διαδηλωτές τους είχε πει ότι δεν είναι ευπρόσδεκτοι, μόλις κατάλαβε ότι ήταν Άγγλοι.
Ένας άλλος άντρας, έδωσε παρόμοια αφήγηση για τις διαμαρτυρίες που γίνονται κάθε εβδομάδα, λόγω των πολέμων στο Ιράν, στο Ισραήλ-Παλαιστίνη, χωρίς λόγο. «Αλλά σήμερα, όμως, είναι μέρα για τους Βρεττανούς, για τους Άγγλους», κατέληξε.
Άλλος πιο εκδηλωτικός, όταν ρωτήθηκε για την κατάσταση στην πρωτεύουσα, είπε πως οι πολιτικοί εργάζονται μόνο για τον εαυτό τους, κι έπειτα, ψιθυριστά, «Νομίζω ότι ήρθε η ώρα οι Βρεττανοί να αντεπιτεθούν»!
Αυτή η ιδιόμορφη εκδήλωση στην πλατεία Τραφάλγκαρ και η δυσαρέσκεια στα περιθώριά της, καταδεικνύουν σημαντικές πραγματικότητες, που ήδη τονίστηκαν. Το Λονδίνο δεν είναι πλέον με καμία έννοια αγγλική πόλη, κι έτσι όταν ο Καν, ο σημερινός της δήμαρχος -πακιστανικής καταγωγής- την αποκαλεί «παγκόσμια πόλη», μάλλον έχει δίκιο.
Η οικονομία της βασίζεται εδώ και καιρό στο εμπόριο με τον υπόλοιπο κόσμο, όχι με την Αγγλία. Στο σύντομο βίντεο του Καν που θίγει το ερώτημα: «Τι σημαίνει να είσαι Άγγλος;», προχωρά σε ένα μωσαϊκό φτιαγμένο από διαφορετικούς πολιτισμούς, θρησκείες, ιστορίες και ιδέες, υφασμένα μαζί για να πουν μια ιστορία, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι το να είσαι Άγγλος σημαίνει να «υπερασπίζεσαι αυτό που πιστεύεις»!
Η εκδήλωση στην πλατεία Τραφάλγκαρ υπαινισσόταν ότι θεωρεί την αγγλικότητα ως ανεξέλεγκτη ποικιλομορφία, όπου κάθε ομάδα μπορεί να υψώνει τις σημαίες και τα σύμβολά της και εκτελώντας τις όποιες τελετουργίες της σε δημόσιο χώρο, αντικατοπτρίζοντας την καινούργια πραγματικότητα της πόλης.
Αλλά το άλλο σημείο που υπαινίχθηκε η παραπάνω εκδήλωση είναι ότι, ακόμη και εκείνοι που ήταν πρόθυμοι να γιορτάσουν, ήταν Άγγλοι που ήθελαν να αντιδράσουν σε άλλες ομάδες που καταλάμβαναν δημόσιους χώρους, για την πλήρη αποτυχία της Κυβέρνησης να ελέγξει τη μετανάστευση, καθώς και στη γενικότερη εντύπωση ότι η πόλη βυθιζόταν στο χάος.
Όπως είπε ένας Σκωτσέζος, «Δεν είναι πια τίποτα αγγλικό, αυτή είναι η αλήθεια. Έχουν καταληφθεί όλα. Το σύστημα το επέτρεψε… Όλο το σύστημα έχει αποτύχει. Τα δικαστήρια, η Αστυνομία, η επιτήρηση, οι φυλακές, το σύστημα υγείας.
Όλα έχουν εξαφανιστεί». Παράλληλα, αγγλικές σημαίες έχουν ξανά εμφανιστεί, συχνά μαζί με τις Σημαίες της Ένωσης (Union Jacks), σε διαδηλώσεις έξω από ξενοδοχεία που φιλοξενούνται -με χρήματα των Άγγλων πολιτών- μετανάστες που έλαβαν άσυλο, ως συνέχεια των επεισοδίων του περασμένου καλοκαιριού, στα οποία σημαίες υψώθηκαν σε στύλους φωτισμού και γέφυρες αυτοκινητοδρόμων σε όλη τη χώρα, οι οποίες ερμηνεύτηκαν τόσο ως εκφράσεις πατριωτισμού, αλλά και ως προσπάθειες εκφοβισμού μειονοτήτων.
Τώρα, πολλοί άρχισαν να εκφράζουν δυσαρέσκεια ότι η χώρα τους δεν είχε ποτέ ιδιαίτερα βαθιά προσκόλληση στη λαϊκή της παράδοση. Αλλά στην κρίσιμη περίοδο, με την έναρξη της εκβιομηχάνισης, την περίοδο που πόλεις όπως το Λονδίνο διογκώθηκαν σε μεγαλουπόλεις, οι Άγγλοι δεν έβλεπαν την ανάγκη να ανακαλύψουν τις ρίζες της ή να αποβάλουν ξένες επιρροές και ήταν πρόθυμοι να υιοθετήσουν κάθε τι, από όπου κι αν αυτό προερχόταν.
Ίσως το περιβάλλον που οι περισσότεροι άνθρωποι αναγνωρίζουν ενστικτωδώς ως αγγλικό είναι τώρα η ύπαιθρος, όπου είναι ακόμα δυνατό να δει κανείς πέρα από τις επαύλεις των πλουσίων και τα νεόδμητα κτίσματα και έναν αθώο κόσμο από παμπ και εκκλησίες, παραδοσιακούς φράκτες και σοκάκια.
Κατά τη διάρκεια του εικοστού αιώνα, και ιδιαίτερα από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, το Λονδίνο αναδείχθηκε σε τοποθεσία πληθώρας υπηρεσιών, αλλά υποβάθμισε τις άλλες πόλεις και περιοχές της Αγγλίας ως σκιές του παλιού τους εαυτού, και τώρα όλοι το κατηγορούν ως πολιτικό κέντρο, υπεύθυνο για όλα τα προβλήματα της χώρας, από νοσοκομεία και σχολεία μέχρι λογαριασμούς ενέργειας και ρύπανση των ποταμών, μεταξύ πολλών άλλων.
Και το Λονδίνο, φυσικά, είναι το μέρος όπου οι οικονομικές και πολιτιστικές ελίτ της χώρας συγκεντρώνονται σε συντριπτική πλειοψηφία, εμφανιζόμενες στις επαρχίες μόνο με τη μορφή των τουριστών και των ιδιοκτητών δεύτερης κατοικίας.
Υπάρχει αναμφισβήτητα μια προσπάθεια των διαφόρων κομητειών, πόλεων και περιοχών, οι οποίες πρέπει να αγωνιστούν για να ανακτήσουν την εξουσία από το κέντρο και για μια νέα ταυτότητα.
Ωστόσο, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς αυτές οι διαφορές θα μπορούσαν να γεφυρωθούν χωρίς νέα κατεύθυνση στην αγγλική πολιτική. Αλλά η σκωτσέζικη και ουαλική εμπειρία υποδηλώνει ότι η δημιουργία νέων «πρωτευουσών» πάνω από το Λονδίνο, ίσως καταφέρει να διατηρήσει αποκεντρωμένες κάποιες πολιτικές και πολιτισμικές κουλτούρες!
Ο Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης είναι τέως διευθυντής Χειρουργικής και συγγραφέας