Πολλοί ισχυρίστηκαν ότι με τα σύγχρονα ηλεκτρονικά μέσα επικοινωνίας, το βιβλίο θα υποχωρήσει και θα αντικατασταθεί με απλά ηλεκτρονικά μηνύματα, όπως απαιτεί μια εποχή που κυριαρχεί η εικόνα και η ταχύτητα.
Κάτι αντίστοιχο πίστευαν σχετικά με τη ζωγραφική, όταν ανακαλύφθηκε η φωτογραφία και με το θέατρο, όταν ήρθε ο κινηματογράφος. Φυσικά, αυτό δεν συνέβη.
Απλώς άλλαξε η λειτουργία τους ή τροποποιήθηκε και ίσως εμπλουτίστηκε η τέχνη τους. Δεν έχουμε παρά να δούμε πόσοι εκδοτικοί οίκοι λειτουργούν στη χώρα μας, πόσο έχει βελτιωθεί η ποιότητα των εκδόσεων και οι μεταφράσεις. Η απώλεια, ίσως, είναι μόνο η κατάργηση της επιστολογραφίας.
Επιβεβαίωση αυτών είναι και δύο θεσμοί που προωθούν το βιβλίο, αλλά και κάποιες βιβλιοκρισίες και καθημερινά έντυπα και τα λίγα περιοδικά που απομένουν. Οι λέσχες φιλαναγνωσίας και οι παρουσιάσεις βιβλίων.
Στις παρουσιάσεις νέων βιβλίων, συνήθως τα σχόλια είναι επαινετικά και ενδιαφέρει ο διάλογος με τους συγγραφείς. Ακόμα, όμως, πιο σημαντικές είναι οι λέσχες ανάγνωσης, όπου λίγα πρόσωπα, συνήθως φίλοι, συγκεντρώνονται έχοντας διαβάσει ένα βιβλίο και συζητούν μεταξύ τους.
Μια τέτοια αγαπημένη παρέα είχαμε με συντονίστρια την αξέχαστη Εύα Πετρουγάκη, λαμπρή φιλόλογο, που δυστυχώς έφυγε νωρίς και άδικα. Έκτοτε, η παρέα μας έπαψε να συναντιέται, κρατώντας στη μνήμη τις ώρες που περάσαμε μαζί. Πρόσφατα έμαθα τυχαία ότι μια αντίστοιχη ομάδα λειτουργεί στις Αρχάνες.
Ψυχή της η Αργυρώ Κωνσταντάκη, με λαμπρές σπουδές και σημαντική προσφορά στην τοπική πολιτιστική ζωή.
Η έκπληξή μου και η χαρά μου ήταν μεγάλη τις δύο φορές που βρεθήκαμε στο σπίτι της, σε έναν υπέροχο χώρο γεμάτο λουλούδια και ομορφιά. Ελπίζω ότι θα ακολουθήσουν κι άλλες εξίσου όμορφες συναντήσεις, γιατί μετέχουν πρόσωπα με ιδιαίτερη ευαισθησία και μορφωτική επάρκεια.
Στην πρώτη συζητήσαμε για ένα βιβλίο με τον παράξενο τίτλο: «Η κομψότητα του Σκαντζόχοιρου», από τις εκδόσεις Πατάκη. Συγγραφέας του η Μυριέλ Μπαρμπερύ από το Μαρόκο, σε μετάφραση του Μηνά Πατεράκη-Γαρέφη.
Είναι καλογραμμένο μυθιστόρημα, όπου εναλλάσσονται οι φωνές μιας θυρωρού και ενός μικρού κοριτσιού που εντυπωσιάζει με την παντογνωσία της, την απόφασή της να φύγει από τη ζωή μια ορισμένη ημερομηνία και τη θλίψη της από έναν κόσμο που δεν εμπνέει.
Η θυρωρός είναι μια τραγική μορφή με κρυφή ομορφιά. Ζει διακριτικά στο υπόγειό της και όταν ένας νέος ενοικιαστής έρχεται, ανοίγεται μπροστά της μια ελπίδα ζωής. Είναι ένας Ιάπωνας που την καλεί στο ανακαινισμένο διαμέρισμά του και της φέρεται με ευγένεια. Το έργο θα κλείσει με ανατροπές και εκρήξεις, αφήνοντάς μας μια στυφή γεύση.
Το δεύτερο μυθιστόρημα που συζητήσαμε έχει εξίσου παράξενο τίτλο: «Οδήγησε το αλέτρι σου πάνω από τα οστά των νεκρών», από τις εκδόσεις Καστανιώτη, σε μετάφραση της Αναστασίας Χατζηγιαννίδη. Συγγραφέας του η Πολωνέζα Όλγκα Τοκαρτσούκ, που έχει τιμηθεί με το Βραβείο Νόμπελ για το συνολικό της έργο.
Είναι μια πρωτοπρόσωπη αφήγηση με κάποια στοιχεία αστυνομικής πλοκής. Στα δεκαεπτά κεφάλαιά του, προτάσσεται κάποια φράση του Ουίλιαμ Μπλέικ, που στο βάθος αποτελεί ένα σημείο αναφοράς με ειρωνικό βλέμμα. Η αφηγήτριά μας είναι μηχανικός με αρκετά έργα, διδάσκει αγγλικά και απομονώνεται σε ένα οροπέδιο μακριά από τον κόσμο. Κυριαρχεί το χιόνι, το δάσος και κάποια άγρια ζώα.
Εκείνη πληγώνεται από την αγριότητα των κυνηγών, αγωνίζεται μάταια να επικοινωνήσει με τις Αρχές και οργίζεται με την αδιαφορία των αστυνομικών οργάνων. Η εμμονική της προσκόλληση σε ένα παρθένο κόσμο την πληγώνει καθημερινά. Ενσωματώνονται ενδιαφέρουσες σκέψεις και φιλοσοφικές αναφορές.
Η ανάγνωσή του είναι ευχάριστη και ερεθίζει τη σκέψη μας για να οραματιστούμε ένα κόσμο διαφορετικό, όπου θα ξαναβρούμε τη χαμένη αθωότητα μιας παραδείσιας κατάστασης που χάσαμε. Παραθέτω δύο αποσπάσματα:
«Στις πατούσες κρύβεται όλη η γνώση για τον άνθρωπο. Εκεί κυλάει από το σώμα το βαθύ νόημα του ποιοι πραγματικά είμαστε και ποια η σχέση μας με τη γη. Στο άγγιγμα της γης, εκεί που εφάπτεται με το σώμα, βρίσκεται όλο το μυστικό -ότι είμαστε χτισμένοι από στοιχεία ύλης και συνάμα ξένοι προς αυτή, διαχωρισμένοι. Οι πατούσες είναι τα βύσματα που μας συνδέουν με αυτήν».
«Το μοναδικό χοντροκομμένο και πρωτόγονο εργαλείο που μας χαρίστηκε είναι ο πόνος. Οι άγγελοι αν υπάρχουν ξελιγώνονται στα γέλια μαζί μας. Να λαμβάνεις ένα σώμα και να μην γνωρίζεις τίποτε γι’ αυτό. Χωρίς οδηγίες χρήσεως».
Είναι αλήθεια ότι κάθε βιβλίο είναι ένας ολόκληρος κόσμος και μετά την ανάγνωσή του δεν παραμένουμε ίδιοι, αλλά με εμπλουτισμένη την εμπειρία μας. Μένω με την προσδοκία της επόμενης συνάντησής μας με την ομάδα φιλαναγνωσίας, στην τόσο φιλόξενη στέγη της Αργυρώς Κωνσταντάκη.
Ο Ζαχαρίας Καραταράκης είναι φιλόλογος