1946 — 2026
το ΧΘΕΣ
80
Συναντά το ΑΥΡΙΟ
80 ΧΡΟΝΙΑ ΠΑΤΡΙΣ · Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ
ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΔΕΙΣ →
Tα απομνημονεύματα του Λευτέρη Αλεξίου κυκλοφορούν 66 χρόνια μετά
Όλο το έργο το διατρέχει ένας φιλειρηνισμός και μια πίστη στις καλές δυνάμεις του ανθρώπινου γένους

Ένα σημαντικό ντοκουμέντο της νεότερης κρητικής Ιστορίας, που παρέμενε ανέκδοτο επί 66 χρόνια, έρχεται στο φως μέσα από μια νέα εκδοτική πρωτοβουλία της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης Ηρακλείου, συμβάλλοντας στη διάσωση και ανάδειξη της ιστορικής μνήμης.

Πρόκειται για τα απομνημονεύματα του Ηρακλειώτη ποιητή, φιλολόγου και μουσικού Λευτέρη Αλεξίου (1890-1964), με τίτλο «Κρητικό Χρονικό των πολέμων και των Κατοχών», το οποίο μόλις κυκλοφόρησε στο πλαίσιο της σειράς «Αρχειακές Ανακαλύψεις».

Το πολύτιμο αυτό αυτόγραφο χειρόγραφο, που φυλάσσεται στο αρχείο της Βικελαίας, προέρχεται από τη δωρεά του Μενέλαου Παρλαμά. Η εκ νέου ανακάλυψή του στα αρχειακά τεκμήρια της Βιβλιοθήκης οφείλεται στον Γιώργο Τζωράκη, ο οποίος το εντόπισε λίγα χρόνια πριν, ανοίγοντας τον δρόμο για την αξιοποίηση και την έκδοσή του.

Την εισαγωγή, την επιμέλεια του κειμένου, τον σχολιασμό και το γλωσσάριο ανέλαβε η αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Φιλολογίας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου, Τασούλα Μ. Μαρκομιχελάκη, στην οποία αξίζουν -όπως τονίζει η ΒΔΒ- ιδιαίτερες ευχαριστίες για την επιστημονική εργασία και την προσπάθεια που κατέβαλε, ώστε ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορικής και πνευματικής μνήμης του τόπου να γίνει προσιτό στο σημερινό αναγνωστικό κοινό.

Η κυρία Μαρκομιχελάκη

«Ο Λευτέρης Αλεξίου -αναφέρει η κα Τασούλα Μ. Μαρκομιχελάκη στον προσωπικό της λογαριασμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης- υπήρξε ένας μεσοπολεμικός λόγιος του Ηρακλείου, ποιητής, φιλόλογος και μουσικός, με ισχυρές πνευματικές καταβολές από την οικογένειά του: οι αδελφές του, Γαλάτεια Καζαντζάκη και Έλλη Αλεξίου, κατέχουν τη δική τους θέση στη Νεοελληνική Λογοτεχνία και ο πατέρας του, Στυλιανός, διατηρούσε στην πόλη μεγάλο τυπογραφείο, όπου εκδόθηκε και η πρώτη κριτική έκδοση του «Ερωτόκριτου», από τον Στ. Ξανθουδίδη. Ο γιος του Λευτέρη, Στέλιος, είναι ο γνωστός αρχαιολόγος και φιλόλογος, καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης και εκδότης σημαντικών κειμένων της Γραμματείας μας.

Και η μεγάλη χαρά που μου επιφύλαξε σήμερα η μέρα είναι η κυκλοφορία αυτής της έκδοσης, που τη δούλευα από τις αρχές του 2023, όταν ο Δημήτρης Σάββας και η Στεφανία Τερζάκη (πρώην και νυν προϊστάμενος/η της Βικελαίας Βιβλιοθήκης) με εμπιστεύτηκαν για να την εκπονήσω, αρκετό καιρό πριν η εμπιστοσύνη της Ρένας Παπαδάκη Σκαλίδη -αντιδημάρχου Πολιτισμού- με τοποθετήσει στην Επιτροπή Εποπτείας της Βιβλιοθήκης που ανέθρεψε πνευματικά τη γενιά μου στο Ηράκλειο».

«Η ψυχολογία του μεταπολεμικού ανθρώπου»

«Το κυριότερο που μου έκανε εντύπωση -τόνισε μιλώντας συγκινημένη στην «Π» η κα Μαρκομιχελάκη- είναι η σκέψη και η ψυχολογία του μεταπολεμικού ανθρώπου (η γενιά του Λευτέρη Αλεξίου έζησε απανωτούς πολέμους από το τέλος του 19ου αι. και μετά…), του ανθρώπου που ελπίζει σε έναν καλύτερο κόσμο από αυτόν που άφησαν πίσω του οι Παγκόσμιοι Πόλεμοι. Όλο το έργο το διατρέχει ένας φιλειρηνισμός και μια πίστη στις καλές δυνάμεις του ανθρώπινου γένους».

Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου φανερώνονται ακόμα συμπεριφορές ανθρώπων που αναδεικνύουν την αξία της «μικροϊστορίας απέναντι στην επίσημη Ιστορία.

«Στο εκτενές αυτό πεζογράφημα -υπογραμμίζει η κα Μαρχομιχελάκη- μαθαίνουμε και πράγματα που τα γνωρίζαμε αλλιώς: π.χ. παιδαριώδεις συμπεριφορές αξιωματικών που δεν θα τις φανταζόμασταν σε μεγάλες ιστορικές στιγμές. Δεν αλλάζουν όσα ξέραμε για τα μεγάλα γεγονότα, αλλά για τα γεγονότα πίσω από τα μεγάλα».

«Μικρές ιστορίες των ανθρώπων»

Καταλήγοντας η ίδια, επισημαίνει ότι δουλεύοντας το βιβλίο έμαθε μικρές λεπτομέρειες, μικρές ιστορίες των ανθρώπων από τις διάφορες πολεμικές συρράξεις που εξιστορούνται. «Ιστορίες οικογενειών -λέει χαρακτηριστικά- εμπορικών επιχειρήσεων, ιστορίες στρατιωτών στο μέτωπο και στα μετόπισθεν, ιστορίες του κατοχικού Ηρακλείου. Μπορεί να γνωρίζουμε τα ιστορικά γεγονότα σε γενικές γραμμές, αλλά τα απομνημονεύματα, ως είδος, μας δίνουν και λεπτομέρειες για το πώς τα μεγάλα γεγονότα επηρεάζουν την καθημερινή ζωή των πολιτών».

Μαρτυρίες μιας ταραγμένης εποχής

Στα τέλη της δεκαετίας του 1950, καθώς πλησίαζε στο τέλος της ζωής του, ο Λευτέρης Αλεξίου αποφάσισε να καταγράψει τις προσωπικές του αναμνήσεις, με την προσδοκία ότι αυτές θα μπορούσαν να αποτελέσουν πολύτιμη παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές, να «μιλούνε και να δασκαλεύουν την καινούργιαν ανθρωπότητα».

Στις σελίδες του πολυσέλιδου έργου του ξεδιπλώνεται ένα συναρπαστικό ιστορικό ταξίδι στην Κρήτη και στην Ελλάδα μέσα από τα βιώματα ενός ανθρώπου που έζησε από κοντά μεγάλες και οδυνηρές ιστορικές περιόδους.

Ο συγγραφέας ανατρέχει στα παιδικά του χρόνια και στις τελευταίες πολεμικές συγκρούσεις της Τουρκοκρατούμενης Κρήτης, αφηγείται τις εμπειρίες του από τη συμμετοχή του στους Βαλκανικούς Πολέμους και τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και καταγράφει τις τραυματικές στιγμές της γερμανικής Κατοχής στο Ηράκλειο.

Πρόκειται για μια προσωπική μαρτυρία με ιδιαίτερη ιστορική αξία, καθώς μέσα από τη μνήμη και την αφήγηση του Αλεξίου αναδεικνύονται όχι μόνο τα μεγάλα γεγονότα, αλλά και οι ανθρώπινες εμπειρίες, οι δυσκολίες και οι περιπέτειες μιας ολόκληρης εποχής.