- Μιλάει για την πρώτη του μαντινάδα, το «ηφαίστειο» μέσα του, την οικογένειά του, την αγάπη, τον έρωτα, τον σεβντά, τον χωρισμό, τον θάνατο… αλλά και για τα 80 χρόνια της εφημερίδας «ΠΑΤΡΙΣ»
Μια από τις πιο ανατρεπτικές μαντινάδες που έχει παρουσιάσει ποτέ ο έντυπος Τύπος φιλοξενείται σήμερα στην «Π» με πρωταγωνιστή τον Γιαλάφτη, τον κορυφαίο μαντιναδολόγο και κατά κόσμο Αριστείδη Χαιρέτη από τα Ανώγεια. Τον ευρηματικό λαϊκό ποιητή, που μάλλον θα ήταν σε άλλη ζωή -για όποιον πιστεύει σε αυτά- τροβαδούρος του Μεσαίωνα ή πρωτοχορευτής σε πολεμικούς χορούς που με τον αυτοσχεδιασμό και την κίνηση εκφράζει όλη την ψυχοσυναισθηματική κατάσταση που διαμορφώνεται μέσα του αναλόγως το γεγονός που ζει.
Ο Γιαλάφτης, λοιπόν, μιλά στην «Π» αναφερόμενος σε όλα. Στο «ηφαίστειο» της ποίησης που έκρυβε μέσα του ως τα 25 και ξαφνικά, παίρνοντας την απόλυση από τον στρατό, αρχίζει και συνθέτει το μυαλό και λέει η γλώσσα. Σχεδόν αυτόματα… Μας μιλάει για την οικογένεια, την αγάπη, τον έρωτα, τον σεβντά (αυτά τα δύο τα διαχωρίζει), τον χωρισμό, τον θάνατο αλλά και για πολλά, άλλα όχι με λόγο πεζό, προφορικό, αλλά με κρητικά τετράστιχα, δηλαδή με μαντινάδες.
Μαντινάδες που κρύβουν μέσα σε λίγες λέξεις όλα τα βιώματα της ανθρώπινης ψυχής. Στο τέλος, όμως, κρύβει και την έκπληξη: μια μαντινάδα για την εφημερίδα «Πατρίς» που πρόσφατα έκλεισε 80 χρόνια κυκλοφορίας! Καλή ανάγνωση λοιπόν σε μια από τις πιο απολαυστικές συνεντεύξεις του έντυπου Τύπου.
• Αριστείδη, τι είναι για σένα μαντινάδα;
-Η μαντινάδα είναι η ποιητική γλώσσα της Κρήτης, είναι έκφραση ψυχής! Η γη όπου πατώ, το μέρος όπου ζω και ο αέρας που αναπνέω!
«Τις μαντινάδες που ‘βγαλα τις έχω σαν παιδιά μου,
γιατί είναι όλες μια γραφή μέσα από την καρδιά μου»
• Θέλω να μου περιγράψεις τη μαντινάδα με ποιητικό τρόπο.
-Την κάθε μαντινάδα που γεννώ, τη φέρνω στη χέρα μου, την κρατώ για λίγο, τη χαϊδεύω και μετά την αφήνω να πετάξει στον ουρανό. Αυτή θα βρει τις άλλες μαντινάδες και θα σχηματίσουν μαζί μια ομπρέλα. Η ομπρέλα αυτή με προστατεύει ώστε το χειμώνα να μην βρέχομαι και το καλοκαίρι να μην λιάζομαι.
• Θυμάσαι την πρώτη σου μαντινάδα;
-Το «ηφαίστειο» ξέσπασε όταν απολύθηκα από τον στρατό. Τότε κατάλαβα ότι είχα κάτι μέσα μου και θα έπρεπε να βγει προς τα έξω ο ποιητικός μου κόσμος. Ήμουνα είκοσι πέντε χρονών και ήτανε η εξής:
«Ε-ξέφτισε η αγάπη σου σαν τον παλιό ασβέστη
κι από τον τοίχο της καρδιάς έβαλε αρχή και πέφτει»
• Χορεύεις παραστατικά, με πρωτότυπο τρόπο, θα έλεγα. Τι ρόλο παίζει ο χορός για σένα;
-Όλοι λένε ότι ο χορός είναι η έκφραση του σώματος, αλλά για μένα είναι ακόμα πιο δυνατό. Είναι η στιγμή που ζω πραγματικά. Θα σου πω ένα περιστατικό. Όταν έχασα τον αδελφό μου τον Μανώλη, χόρεψα μετά από μια εβδομάδα και πάνω στον χορό, μου βγήκε αυθόρμητα η μαντινάδα:
«Ο πόνος είναι μερακλής και με μεγάλο πάθος
κι άμα χορεύω αδελφέ, μην το χρεώσεις λάθος»
• Λένε ότι στον χορό φαίνεται ο χαρακτήρας του ανθρώπου. Τι πιστεύεις;
-Ο χορός είναι έκφραση ψυχής και φανερώνει στιγμές αλήθειας του χορευτή. Είναι σαν τον καθρέπτη που δεν λέει ψέματα ακόμα και να θες να κρυφτείς, δεν μπορείς. Ακόμα κι αν θολώσει και θαμπώσει ο καθρέπτης, πάντα κάτι ξεχωρίζεις. Για μένα ο μεγαλύτερος μερακλής είναι αυτός που ενώ δεν ξέρει να χορεύει καλά, προσπαθεί. Για να πηγαίνει κάποιος στον χορό, ενώ δεν ξέρει, σημαίνει ότι κάτι βαθύ έχει μέσα του που τον τραβάει να εκφραστεί χορευτικά!
• Τι ρόλο έπαιξαν και παίζουν στη ζωή σου ο έρωτας και η αγάπη;
-Ο έρωτας με την αγάπη έχουν μια κοινή μάνα, αλλά δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους στον τρόπο που εκφράζονται. Είναι διαφορετικά πράγματα, όπως είναι ο άνδρας με τη γυναίκα! Ίσως η αγάπη γεννήθηκε πρώτα και μετά ο έρωτας. Για τον έρωτα θα πω:
«Παρόλο που νικήθηκα στου έρωτα την πάλη,
τη δέχομαι την ήττα μου και φίλος μου είναι πάλι»
• Αν μπορούσες να έβλεπες προσωποποιημένο τον έρωτα, τι θα του έλεγες;
-«Πέρασε μέσα έρωτα να σε φιλοξενήσω,
παρόλο που δεν έπρεπε να σου ξαναμιλήσω»
• Πόσο δύσκολα μπορεί κάποιος να «πατήσει» την κορυφή του έρωτα;
-«Εις την κορυφή του έρωτα δεν βγαίνεις με την πρώτη,
ρωτήστε εμένα που έφαγα στο δρόμο του τη νιότη»
• Άρα, η αγάπη και ο έρωτας δεν μπορούν να πάνε χέρι-χέρι για μια ολόκληρη ζωή.
-Όχι, βέβαια! Είναι δυο εντελώς διαφορετικά πράγματα και πολλοί τα μπερδεύουν.
«Η αγάπη με τον έρωτα ποτέ δεν συμφωνούνε,
γιατί είναι άκρα αντίθετα που δεν μπορά τα βρούνε»
«Η αγάπη με τον έρωτα, ε-τσακωστήκαν πάλι,
ποιος από τους δυο την ε-ζημιά, την κάνει πιο μεγάλη»
Ο έρωτας φυσικά, που ναι μεν είναι απαραίτητος, αλλά είναι και ζημιογόνος. Η αγάπη είναι αγνή, άδολη και ανιδιοτελής!
• Τελικά τι είναι αγάπη;
-Έλα, ντε… Εδώ σε θέλω…
«Τι είναι η αγάπη τελικά, τη σκέψη μου κουράζω,
εσύ να πίνεις το νερό κι εγώ να ξεδιψάζω»
«Δώσε στον άλλο που διψά απ’ το νερό που πίνεις,
δεν είναι αγάπη να ζητάς, αγάπη είναι να δίνεις»
«Αγάπη είναι, τελικά, απ’ το σπίτι να πορίζω
και να γυρίζω γρήγορα γιατί σε λαχταρίζω»
• Μέχρι πού μπορεί να σε πάει η αγάπη;
-«Δεν έχει η αγάπη σύνορα κι αυτός που θα της βάλει,
την πεισματώνει πιο πολύ και γίνεται μεγάλη»
• Την αγάπη τη φαντάζεσαι να είναι μια γυναίκα που ξέρει πολλά γράμματα;
-«Η αγάπη από γράμματα δεν ξέρει ούτε ένα,
μ’ αυτή έχει τα προβλήματα τα δύσκολα λυμένα»
• Υπάρχει σήμερα αληθινή αγάπη;
-«Αγάπη που ‘ναι αληθινή βάσανα δεν φοβάται,
μόνο τα στρώνει πάπλωμα και πέφτει και κοιμάται»
• Ποια ήταν η μεγαλύτερη χαρά σου, η άτυπη γιορτή σου, ας το πούμε έτσι;
-«Τη μέρα που αγάπησα είναι κι εμέ η γιορτή μου,
γιατί ‘ναι μέρος της χαράς που άλλαξε τη ζωή μου»
• Ο σεβντάς σε έκανε να είσαι πάντα σε εγρήγορση; Τον επικαλείσαι αρκετές φορές με ποιητικό τρόπο;
-Ναι, βέβαια… Ο σεβντάς έχει πάθη, καημούς και βάσανα:
«Ω, τον παντέρμο τον σεβντά να μην με πιάσει πάλι,
απ’ την μονότονη ζωή που είμαι, να με βγάλει»
«Ε-μπήκα μέσα στο σεβντά για να τόνε γνωρίσω
και δα δε βρίσκω, ο δυστυχής, την πόρτα να πορίσω»
• Για τους πολλούς χωρισμούς των ζευγαριών, ποια είναι η γνώμη σου;
-«Αυτοί που αγαπηθήκανε κι ύστερα χωριστήκαν,
άστρα στο σύμπαν ήτανε, χυθήκαν και χαθήκαν»
Για να χωρίσουν σημαίνει ότι δεν αγαπήθηκαν ποτέ αληθινά. Όλα τα ζευγάρια τα οποία χωρίσανε, έβαλαν τα προβλήματά τους και τις διαφορές τους πάνω από την αγάπη!
• Πολλές φορές, όμως, ο χωρισμός είναι αναγκαίο κακό!
-«Αν έλειπε ο χωρισμός δεν θα λα σε περιμένω
άρα κι αυτός χρειάζεται, πουλί μου αγαπημένο»
«Ψηλή κορυφή με χαμηλή, πιάσετε να τα βρείτε,
στη φύση που σας έκανε να παραπονεθείτε»
• Ο θάνατος σε φοβίζει Αριστείδη;
-«Δεν με φοβίζει ο θάνατος, άλλα είναι τα σπουδαία,
το να αγαπάς να μην μπορείς να αλλάξεις την ιδέα»
«Λένε πως είναι σκοτεινά, σαν κατεβείς στον Άδη,
απ’ αγαπά και έχασε, εκεί να δεις σκοτάδι»
«Όλοι προσωρινοί είμαστε σε του τούσες τους τόπους,
τι πιο ωραίο να ‘σαι απλός και να αγαπάς τσ’ ανθρώπους»
• Ο Νίκος Καζαντζάκης λέει «Μια αστραπή είναι η ζωή μα προλαβαίνουμε». Εσένα ποια είναι η δική σου τοποθέτηση;
-«Μιαν αστραπή είναι η ζωή και στο άναμμα που κάνει
κι ό,τι προλάβει ο άνθρωπος, τα υπόλοιπα τα χάνει»
• Η ματιά πόσο ισχυρή μπορεί να είναι, ώστε να σε εμπνεύσει ποιητικά;
-Τα μάτια έχουν μαγνήτη…
«Λιγότερο από μια στιγμή, μάτια να κοιταχτούνε,
μπορεί να φύγει μια ζωή να μη λησμονηθούνε»
• Τα παιδιά σου, ο Στέφανος και ο Βασίλης, έχουν πάρει κι αυτά τον δρόμο της μουσικής και της παράδοσης. Το γονίδιο υπάρχει και μεταδίδεται, Αριστείδη;
-Όταν ο πρώτος γιος μου ο Στέφανος πέτυχε και πέρασε στη Μουσική Σχολή της Άρτας και λίγο πριν φύγει για να πάει να φοιτήσει εκεί, του είπα βουρκωμένος την εξής στιχουργική παραγγελιά:
«Το μόνο που μπορώ να πω, γιε μου, καλοστραθιά σου
και να μυρίζω όπου κι αν πας την κάθε πατουχιά σου»
Για τον άλλο μου γιο τον Βασίλη, όταν πήρε το πτυχίο του:
«Στην κάθε μέρα που περνά κι ένα σκαλί πιο πάνω
και να πετώ τη χέρα μου, γιε μου να μη σε φτάνω»
-Άρη, είσαι αγαπητός στον πολύ κόσμο διότι -μεταξύ των άλλων- είσαι πολύ απλός, ζεις απλά, δεν είσαι υπερόπτης και έχεις φιλοσοφήσει με ρεαλισμό και με ποιητικό τρόπο τη ζωή!
-Κάποτε ήρθε εδώ στα Ανώγεια ένας άνθρωπος και κάτσαμε σε μια παρέα. Όλη η κουβέντα αυτού του ανθρώπου ήτανε να μου λέει ότι έχει καράβια, πλούτη, σπίτια, αμάξια κι άλλα. Κάποια στιγμή με πήρε ο ύπνος και όταν ξύπνησα, είπα στον εαυτό μου τις εξής μαντινάδες:
«Αέρας είμαι και περνώ απ’ τη ζωή ετούτη
κι ο άλλος μου ‘φαγε τα αυτιά να μου μιλά για πλούτη»
«Ο άνθρωπος εις τη ζωή όσο ψηλά κι αν βγαίνει,
ο τάφος είναι χαμηλά και τόνε περιμένει»
«Φεύγει η ζωή και χάνεται και δεν γυρίζει, φως μου
και συ θαρρείς πως θα γενείς κατακτητής του κόσμου»
«Αυτός που βγαίνει στην κορφή να τόνε δούνε οι άλλοι,
φαίνεται, ακόμα, πιο μικρός απ’ απόσταση μεγάλη»
Εγώ ξέρω ότι αν δεν είναι πλούτος ο εαυτός σου, σου λείπουν όλα. Για να πάρεις αγάπη, πρέπει πρώτα να δώσεις αγάπη. Η αγάπη δεν αγοράζεται, ούτε δανείζεται, πρέπει να την έχεις μέσα σου! Με το σκεπτικό που έχει ο καθένας μέσα του, ευτυχεί και δυστυχεί.
• Νιώθεις ευτυχής με τον εαυτό σου;
-«Εγώ κι αν είμαι ευτυχής, μ’ έχει το σκεπτικό μου
και δεν χρωστάω κανενός, μόνο στον εαυτό μου»
• Από πού αντλείς και παίρνεις δύναμη στη ζωή;
-Αν έλειπαν οι μαντινάδες, ο χορός και οι γυναίκες από τη ζωή, δεν θα ήθελα να είχα γεννηθεί! Πρώτα-πρώτα, μας γέννησε γυναίκα και αυτό ήταν η πρώτη αιτία που βγάζω μαντινάδες.
Η πρώτη ύλη, ο «πηλός» που χρησιμοποιώ για να φτιάξω μια μαντινάδα είναι η γυναίκα, γιατί στη γυναίκα χρωστούμε τη ζωή μας και είναι η πηγή της ζωής. Τα άλλα υλικά που βάνω για να γράψω ένα στίχο, είναι η αγάπη, ο πόνος, ο έρωτας, ο σεβντάς, τα πάθη και τα πολλά δάκρυα.
«Αν μάζευα τα δάκρυα από μικρός που κλαίω,
θα ‘ χα δική μου θάλασσα στα κύματα να πλέω»
«Ποιος ποταμός ξεράθηκε, αγάπη μου μεγάλη,
να πάω να κλάψω δίπλα του να ξανατρέξει πάλι»
• Γεννήθηκες σε έναν τόπο με ακούσματα από πολλούς και εξαιρετικούς μουσικούς και λυράρηδες. Ξεχωρίζεις κάποιον ή κάποιους;
-Επειδή έχω μέσα μου τη δικιά μου μουσική, όλοι για μένα είναι καλοί. Αν για κάποια στιγμή κάτι δεν μου αρέσει από αυτούς, βάζω τη δικιά μου μουσική, όπως είπα και έτσι δεν έχω πρόβλημα. Με όλους αυτούς μεγάλωσα και συναναστράφηκα και με όλους γλέντησα, εμπνεύστηκα και διασκέδασα.
«Όταν θα αποθάνω εγώ, λυράρηδες μην κλαίτε,
μόνο με το δοξάρι σας, το «τελευταίο», πέτε»
• Ζεις σε μια κλειστή και απροσπέλαστη κοινωνία με αυστηρούς κώδικες και κανόνες. Αυτό επηρεάζει τις επιλογές σου;
-«Το πώς θα το φάω το φαγητό δεν θα το πούνε οι άλλοι,
δική μου είναι η επιλογή, πιρούνι ή κουτάλι»
• Παρόλο που σε ξέρει όλη η Κρήτη και η μισή Ελλάδα μέσα από τις μαντινάδες, παραμένεις υποδειγματικά σεμνός και ταπεινός!
-Πάντα θεωρούσα τον εαυτό μου μια χαμηλή κορυφή!
«Στην κορυφή μου δεν πατούν, όχι πως δεν μπορούνε,
μόνο δεν καταδέχονται σε χαμηλή να μπούνε»
«Εγώ είμαι χαμηλό βουνό, αλλά την κορυφή μου,
κανείς δεν την ε-πάτησε χωρίς την εντολή μου»
• Τι είναι για σένα η φιλία;
-Θα το πω παραστατικά. Όταν πας σε μια χαρά ενός φίλου σου, πρέπει να είσαι πιο χαρούμενος από αυτό που ζει ο ίδιος ο φίλος σου. Και όταν μάθεις ότι του φίλου σου κάτι άσχημο του συμβαίνει, πρέπει να πονάς περισσότερο από αυτόν που περνάει το πρόβλημα. Αν συμβαίνει αυτό μέσα μας, τότε είναι αληθινή φιλία!
«Δεν σου ζητώ να μ’ αγαπάς, γιατί αν θα σου ζητήσω,
είναι αυτή που σου ‘δώσα, σαν να την θέλω πίσω»
• Μέρες σαν και τούτες που είμαστε σήμερα οι Γερμανοί ισοπέδωσαν τα Ανώγεια ως αντίποινα, αλλά και πιο παλιά οι Τούρκοι τα έκαψαν δυο φορές. Μπορείς να μας πεις μέσα σε δεκαπέντε συλλαβές γι’ αυτά τα τρία περιστατικά;
-«Την ιστορία του χωριού θα πω με λίγα λόγια,
ότι τα κάψαν τρεις φορές και πάλι είναι Ανώγεια»
• Αριστείδη, πριν κλείσουμε αυτή την κουβέντα και πριν σε ευχαριστήσω πολύ για τον χρόνο σου, να σου πω ότι η εφημερίδα, η «ΠΑΤΡΙΣ», που θα φιλοξενήσει τη συνέντευξή σου έκλεισε αισίως ογδόντα χρόνια ζωής. Θέλω την ποιητική σου ευχή.
-«Ογδόντα χρόνια, μια ζωή κι άλλη θα περάσει,
γιατί ο χρόνος, την «ΠΑΤΡΙΣ», δεν θέλει να γεράσει»
• Αριστείδη, σε ευχαριστώ πολύ για την αποδοχή της πρότασης να μιλήσεις για τους αναγνώστες της εφημερίδας «ΠΑΤΡΙΣ» και του patris.gr
-Να ‘σαι καλά, Μανώλη!
Βιογραφικό Αριστείδη Χαιρέτη ή Γιαλάφτη
Ο Αριστείδης Χαιρέτης ή Γιαλάφτης γεννήθηκε στα Ανώγεια το 1946. Είναι παντρεμένος με την καθηγήτρια Δέσποινα Πρίμπου από την Κατερίνη κι έχει δυο γιους, τον Στέφανο και τον Βασίλη που ασχολούνται με τη μουσική. Είναι ένας από τους γνωστότερους σύγχρονους μη λόγιους τεχνίτες της μαντινάδας,
Το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του ήταν στα βουνά ως βοσκός. Πηγαία, με πολλά εξαίσια πετάγματα, η ποίησή του προβάλλει ανάγλυφα τον συσσωρευμένο πλούτο της παραδοσιακής τέχνης που καλλιεργεί, ενώ ταυτόχρονα ξεφεύγει αρκετά συχνά από τους αυστηρούς παραδοσιακούς κανόνες του είδους, αντικατοπτρίζοντας τον αυθορμητισμό ενός λαϊκού δημιουργού ανοιχτού σε επιδράσεις και προσηλωμένου πρωταρχικά στις ανάγκες μιας προσωπικής έκφρασης.
Έχει γράψει πάνω από δέκα χιλιάδες μαντινάδες και πολλές από αυτές έχουν κυκλοφορήσει σε δίσκους και CD κορυφαίων μουσικών και ερμηνευτών της Κρήτης.