Αγαπητοί αναγνώστες,
Η καθημερινότητα όλων μας είναι γεμάτη σκέψεις, συναισθήματα, δυσκολίες, αλλά και αναζητήσεις. Συχνά έχουμε ερωτήματα που αφορούν τις σχέσεις μας, την οικογένεια, τα παιδιά, το άγχος, την αυτοεκτίμηση ή τις προκλήσεις της σύγχρονης ζωής.
Μέσα από αυτή τη στήλη θα έχουμε την ευκαιρία να συζητούμε μαζί, με εχεμύθεια, σεβασμό και επιστημονική τεκμηρίωση, θέματα που μας απασχολούν. Στόχος δεν είναι να δώσουμε «έτοιμες λύσεις», αλλά να προσφέρουμε κατανόηση, γνώση και χρήσιμες κατευθύνσεις που μπορούν να βοηθήσουν στην προσωπική μας πορεία. Επίσης, εννοείται ότι η αλληλεπίδραση αυτή δεν μπορεί κι ούτε έχει ως σκοπό να αντικαταστήσει ή υποκαταστήσει μια ολοκληρωμένη ψυχοθεραπεία.
Σας προσκαλούμε να μοιραστείτε τις σκέψεις και τους προβληματισμούς σας. Κάθε ερώτημα αξίζει προσοχής, γιατί πίσω από κάθε ερώτηση υπάρχει ένας άνθρωπος.
Όποιος επιθυμεί, μπορεί να του στέλνει στο mail του, [email protected], ερωτήματα (αναφέροντας σαν «Θέμα» του mail: Ερώτηση για «Πατρίδα»). Με τις ερωτήσεις-απαντήσεις να δημοσιεύονται στην επόμενη κυκλοφορία της εφημερίδας. Εννοείται υπάρχει σεβασμός στο απόρρητο και θα διατηρείται η ανωνυμία τού κάθε ατόμου.
Αυτή τη βδομάδα, είχαμε χαρά να δεχθούμε ερωτήσεις από ένα Κ.Α.Π.Η. του Ηρακλείου, το οποίο κι ευχαριστούμε για το ενδιαφέρον και τη συμμετοχή. Δεν μπορέσαμε να τις καλύψουμε όλες, καθότι αρκετές, καλύψαμε εντούτοις ένα μεγάλο και αντιπροσωπευτικό κομμάτι τους.
- «Πότε η στενοχώρια γίνεται κατάθλιψη και πρέπει να ζητήσω βοήθεια;»
Καλησπέρα σας. Η στενοχώρια είναι ένα φυσιολογικό κομμάτι της ζωής μας. Μπορεί να εμφανιστεί μετά από μια απώλεια, μια αποτυχία, μια απογοήτευση ή ακόμη και χωρίς να μπορούμε να προσδιορίσουμε ακριβώς την αιτία της. Το να νιώθουμε θλίψη, βέβαια, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχουμε κατάθλιψη. Το σημαντικό είναι να παρατηρήσουμε πόσο διαρκεί αυτό που αισθανόμαστε, πόσο έντονο είναι και πώς επηρεάζει την καθημερινότητά μας.
Όταν η θλίψη επιμένει για εβδομάδες, συνοδεύεται από απώλεια ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης για πράγματα που παλαιότερα μας έδιναν χαρά και επηρεάζει τον ύπνο, την όρεξη, την ενέργεια ή τη συγκέντρωσή μας, αξίζει να διερευνήσουμε αν πρόκειται για κατάθλιψη. Μπορεί, επίσης, να εμφανιστούν συναισθήματα αναξιότητας, ενοχής ή απελπισίας. Συνήθως, στην κατάθλιψη δεν δυσκολευόμαστε μόνο να νιώσουμε χαρά, αλλά και να ανταποκριθούμε σε απλές καθημερινές δραστηριότητες.
Ιδιαίτερα σε περιόδους της ζωής που συνοδεύονται από απώλειες, αλλαγές στην υγεία ή απομάκρυνση από οικεία πρόσωπα, είναι σημαντικό να δίνουμε χώρο στα συναισθήματά μας, χωρίς να θεωρούμε ότι πρέπει απλώς να τα ξεπεράσουμε. Κάθε άνθρωπος βιώνει αυτές τις εμπειρίες με τον δικό του τρόπο.
Δεν είναι απαραίτητο, βέβαια, να περιμένετε να περάσει ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα για να ζητήσετε βοήθεια. Αν η στενοχώρια σάς δυσκολεύει ή αισθάνεστε ότι δεν μπορείτε να διαχειριστείτε όσα βιώνετε, η συζήτηση με έναν ειδικό ψυχικής υγείας μπορεί να σας βοηθήσει να κατανοήσετε καλύτερα την κατάστασή σας και να βρείτε τρόπους ανακούφισης. Η αναζήτηση βοήθειας, σε όλα τα επίπεδα, είναι τελικά μια πράξη φροντίδας προς τον εαυτό μας.
- «Όταν “κοιτάζω” τη ζωή μου πίσω, πώς μπορώ να βρω γαλήνη για όσα έγιναν και όσα δεν έγιναν;»
Καλησπέρα. Καθώς περνούν τα χρόνια, είναι φυσικό να «κοιτάζουμε» πίσω τη ζωή μας και να αναρωτιόμαστε για τις επιλογές που κάναμε, τις ευκαιρίες που αξιοποιήσαμε, αλλά και εκείνες που αφήσαμε να περάσουν. Μπορεί να θυμόμαστε στιγμές χαράς και περηφάνειας, αλλά και να νιώθουμε λύπη για όσα δεν καταφέραμε, για σχέσεις που χάθηκαν ή για δρόμους που δεν ακολουθήσαμε. Όλα αυτά αποτελούν μέρος της προσωπικής μας ιστορίας και αξίζουν να αντιμετωπιστούν με κατανόηση, όχι με κριτική.
Ένας τρόπος να βρει κανείς περισσότερη γαλήνη είναι να αναλογιστεί ότι οι αποφάσεις του/της πάρθηκαν μέσα σε συγκεκριμένες συνθήκες, με τις γνώσεις, τις δυνατότητες και τα συναισθήματα που είχε τότε. Σήμερα, με την εμπειρία και τη γνώση των ετών που μεσολάβησαν, ίσως τα πράγματα φαίνονται διαφορετικά. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τότε μπορούσε να γνωρίζει όσα γνωρίζει και τώρα. Οπότε, είναι σημαντικό τελικά να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας και να μαθαίνουμε, βέβαια, από αυτά, χωρίς όμως να καταδικάζουμε συνολικά τον εαυτό μας.
Παράλληλα, έχει αξία να στρέφουμε την προσοχή μας όχι μόνο σε όσα έμειναν ανεκπλήρωτα, αλλά και σε όσα προσφέραμε, στις σχέσεις που δημιουργήσαμε, στις δυσκολίες που ξεπεράσαμε και στις μικρές ή μεγάλες στιγμές που έδωσαν νόημα στη ζωή μας. Ακόμη κι αν ορισμένες επιθυμίες δεν πραγματοποιήθηκαν, αυτό δεν ακυρώνει την αξία της διαδρομής μας.
Η γαλήνη δεν σημαίνει απαραίτητα ότι συμφιλιωνόμαστε με τα πάντα ή ότι παύουμε να λυπόμαστε. Μπορεί να σημαίνει ότι μαθαίνουμε να χωράμε μέσα μας και τις χαρές και τις απογοητεύσεις μας, αναγνωρίζοντας ότι όλα συνέβαλαν στη μοναδική ιστορία της ζωής μας. Και, ανεξάρτητα από όσα έχουν προηγηθεί, εξακολουθούμε να έχουμε τη δυνατότητα να δημιουργούμε στιγμές σύνδεσης, χαράς και νοήματος στο παρόν.
- «Πώς μπορώ να κοιμάμαι καλύτερα όταν με απασχολούν σκέψεις και ανησυχίες;»
Χαίρετε! Είναι πολύ ανθρώπινο να δυσκολευόμαστε να κοιμηθούμε όταν το μυαλό μας είναι γεμάτο σκέψεις και ανησυχίες! Ένα αρκετά συχνό φαινόμενο είναι, μόλις ξαπλώσουμε και σταματήσουν οι δραστηριότητες της ημέρας, οι προβληματισμοί που αφήσαμε στην άκρη να επιστρέφουν πιο έντονα. Μπορεί να σκεφτόμαστε όσα συνέβησαν, να ανησυχούμε για το αύριο ή να ανατρέχουμε σε καταστάσεις του παρελθόντος. Όσο περισσότερο προσπαθούμε να διώξουμε αυτές τις σκέψεις ή πιέζουμε τον εαυτό μας να κοιμηθεί, τόσο περισσότερο μπορεί να δυσκολευόμαστε να χαλαρώσουμε.
Ένα πρώτο βήμα είναι να δημιουργήσουμε μια ήρεμη και σταθερή βραδινή ρουτίνα. Να περιορίσουμε την έκθεση σε οθόνες πριν από τον ύπνο, να αποφεύγουμε τον καφέ τις απογευματινές ώρες και να διατηρούμε, όσο είναι δυνατόν, σταθερές ώρες ύπνου-αφύπνισης. Μπορεί επίσης να βοηθήσει να αφιερώσουμε λίγα λεπτά μέσα στην ημέρα για να καταγράψουμε όσα μας απασχολούν. Έτσι, δεν χρειάζεται να προσπαθούμε να τα επεξεργαστούμε όλα την ώρα που θέλουμε να κοιμηθούμε.
Κάτι που μπορεί επίσης να είναι σημαντικό είναι να αντιμετωπίζουμε τις σκέψεις μας με κατανόηση, αντί να τις κρίνουμε ή να κατηγορούμε τον εαυτό μας επειδή ανησυχεί. Μερικές αργές αναπνοές, μια χαλαρωτική δραστηριότητα ή η ανάγνωση ενός βιβλίου μπορούν να μας βοηθήσουν να ηρεμήσουμε. Αν δεν μας παίρνει ο ύπνος, είναι προτιμότερο να σηκωθούμε για λίγο και να ασχοληθούμε με κάτι ήρεμο, επιστρέφοντας στο κρεβάτι όταν τελικά νυστάξουμε.
Αν οι δυσκολίες επιμένουν και επηρεάζουν την καθημερινότητά μας, τότε ίσως αξίζει να αναζητήσουμε και τη βοήθεια ενός ειδικού. Μιας και, μερικές φορές, πίσω από την αϋπνία υπάρχουν τελικά ανησυχίες που χρειάζονται χρόνο και χώρο για να εκφραστούν.
- «Πώς μπορούμε να βελτιώσουμε τις σχέσεις μας με τα παιδιά και τα εγγόνια μας χωρίς συγκρούσεις;»
Γεια σας! Οι σχέσεις με τα παιδιά και τα εγγόνια αποτελούν συχνά μια πολύτιμη πηγή χαράς, αγάπης και συναισθηματικής στήριξης. Ωστόσο, ακόμη και στις πιο στενές οικογενειακές σχέσεις, συχνά μπορεί να προκύψουν διαφωνίες, παρεξηγήσεις ή αποστάσεις. Οι διαφορετικές εμπειρίες, οι αντιλήψεις και οι προσδοκίες κάθε γενιάς είναι φυσικό να οδηγούν κάποιες φορές σε συγκρούσεις. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η αγάπη έχει μειωθεί, αλλά ότι οι άνθρωποι δυσκολεύονται να κατανοήσουν ο ένας την οπτική του άλλου.
Ένα σημαντικό βήμα για τη βελτίωση των σχέσεων είναι η ουσιαστική επικοινωνία. Το να ακούει κανείς τον άλλον με ενδιαφέρον, χωρίς να βιάζεται να τον διορθώσει ή να κρίνει τις επιλογές του, μπορεί να δημιουργήσει ένα κλίμα μεγαλύτερης εμπιστοσύνης. Παράλληλα, η έκφραση των προσωπικών αναγκών και συναισθημάτων με ήρεμο τρόπο, χωρίς κατηγορίες, βοηθά ώστε να αποφεύγονται οι περιττές εντάσεις. Για παράδειγμα, το «μου λείπει να περνάμε περισσότερο χρόνο μαζί» μπορεί να εκφράσει μια ανάγκη πιο ουσιαστικά (και λιγότερο επικριτικά) από το «ποτέ δεν βρίσκετε χρόνο για μένα».
Είναι επίσης σημαντικό να αναγνωρίζεται ότι τα παιδιά και τα εγγόνια έχουν τη δική τους προσωπικότητα, τις δικές τους προτεραιότητες και το δικαίωμα να κάνουν διαφορετικές επιλογές. Ο σεβασμός στην αυτονομία τους δεν σημαίνει ότι χρειάζεται να συμφωνεί κανείς με όλα όσα κάνουν. Αντίστοιχα, είναι θεμιτό να εκφράζει τις δικές του απόψεις και να θέτει όρια όταν κάτι τον πληγώνει.
Τέλος, δεν είναι απαραίτητο να λύνονται όλες οι διαφωνίες. Μερικές φορές, η αποδοχή ότι δύο άνθρωποι μπορεί να βλέπουν διαφορετικά τα πράγματα είναι αρκετή για να διατηρηθεί η σχέση. Στόχος δεν είναι να μην υπάρχουν ποτέ συγκρούσεις, αλλά να αντιμετωπίζονται με σεβασμό, κατανόηση και διάθεση επικοινωνίας. Οι σχέσεις δυναμώνουν όχι επειδή είναι πάντα αρμονικές, αλλά επειδή υπάρχει χώρος για αμοιβαία αποδοχή και επανασύνδεση.
- «Τι μπορούμε να κάνουμε για να αντιμετωπίσουμε την απώλεια ενός συντρόφου ή αγαπημένων προσώπων;»
Καλησπέρα! Η απώλεια ενός συντρόφου ή ενός αγαπημένου προσώπου είναι σίγουρα μια από τις πιο δύσκολες εμπειρίες που μπορεί να βιώσει ένας άνθρωπος. Όταν χάνουμε κάποιον με τον οποίο έχουμε μοιραστεί στιγμές, συνήθειες, σκέψεις και ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής μας γενικότερα, δεν χάνουμε μόνο την παρουσία του. Συχνά χρειάζεται να προσαρμοστούμε και σε μια καθημερινότητα που φαντάζει πια τελείως διαφορετική. Είναι φυσικό να αισθανόμαστε θλίψη, θυμό, μοναξιά. Δεν υπάρχει ένας σωστός τρόπος να πενθήσουμε ούτε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο πρέπει να έχουμε ξεπεράσει την απώλεια.
Ένα πρώτο βήμα είναι να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να αισθανθεί όσα βιώνει, χωρίς να τον πιέζουμε να είναι δυνατός ή να προχωρήσει γρήγορα. Η έκφραση των συναισθημάτων, μέσα από μια συζήτηση, τη γραφή ή την ανάκληση αναμνήσεων, μπορεί να βοηθήσει. Εξίσου σημαντικό είναι να διατηρούμε επαφή με ανθρώπους που μας κάνουν να νιώθουμε ασφάλεια και οικειότητα. Ακόμη κι όταν δεν έχουμε διάθεση να μιλήσουμε, η παρουσία ενός άλλου ανθρώπου μπορεί να μας ανακουφίσει.
Σε αρκετές περιπτώσεις, επίσης, βοηθάει να διατηρήσουμε μικρές καθημερινές συνήθειες και να βρούμε προσωπικούς τρόπους να τιμούμε τη μνήμη εκείνου που χάσαμε. Η συνέχιση της ζωής μας δεν σημαίνει ότι ξεχνάμε τον άνθρωπό μας ή ότι μειώνεται η σημασία του δεσμού μας μαζί του.
Σε περιπτώσεις που η θλίψη γίνεται δυσβάσταχτη, η μοναξιά εντείνεται ή δυσκολευόμαστε για μεγάλο διάστημα να ανταποκριθούμε στην καθημερινότητα, ίσως είναι χρήσιμο να αναζητήσουμε και κάποια πιο εξειδικευμένη υποστήριξη, από κάποιον ψυχολόγο.
- «Πώς αντιμετωπίζεται ο φόβος για την υγεία, την ασθένεια, την εξάρτηση από άλλα άτομα ή και τον θάνατο;»
Καλησπέρα. Αρχικά, είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε και να δεχθούμε ότι ο φόβος για όλα αυτά είναι ένα βαθιά ανθρώπινο συναίσθημα. Καθώς περνούν τα χρόνια, είναι σίγουρα πιθανό κάποιος να έρθει πιο έντονα αντιμέτωπος με τη σκέψη της σωματικής φθοράς, της απώλειας της αυτονομίας ή της αβεβαιότητας για το μέλλον. Τέτοιες σκέψεις μπορεί να προκαλούν ανησυχία, θλίψη ή ακόμη και την ανάγκη να αποφεύγει κανείς ορισμένες συζητήσεις και καταστάσεις. Η παρουσία αυτών των φόβων δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά συχνά συνδέεται με την επιθυμία να διατηρήσει κανείς την αξιοπρέπεια, την ανεξαρτησία και την ποιότητα της ζωής του.
Ένα πρώτο βήμα για την αντιμετώπισή τους είναι να αναγνωρίσει κανείς τι ακριβώς τον φοβίζει. Για παράδειγμα, πίσω από τον φόβο της ασθένειας μπορεί να βρίσκεται η ανησυχία για τον πόνο, ενώ πίσω από τον φόβο της εξάρτησης μπορεί να υπάρχει η ανάγκη διατήρησης του ελέγχου και της προσωπικής ελευθερίας. Η αναγνώριση αυτών των αναγκών βοηθά στην αναζήτηση πιο συγκεκριμένων τρόπων αντιμετώπισης. Η συζήτηση με αγαπημένα πρόσωπα και επαγγελματίες υγείας μπορεί επίσης να περιορίσει την αβεβαιότητα και να προσφέρει αίσθημα ασφάλειας.
Είναι σημαντικό, παράλληλα, να διατηρεί κανείς την προσοχή του σε όσα εξακολουθούν να δίνουν νόημα στην καθημερινότητά του: στις σχέσεις, στις προσωπικές επιλογές, στις μικρές απολαύσεις και στις δραστηριότητες που προσφέρουν ικανοποίηση. Ακόμη κι όταν ορισμένες δυνατότητες αλλάζουν, παραμένουν σημαντικοί τομείς στους οποίους μπορεί να διατηρηθεί η αυτονομία και η συμμετοχή.
Όσο για τον φόβο του θανάτου, είναι σίγουρα ο βασικότερος ανθρώπινος. Το θετικό είναι ότι δεν χρειάζεται τελικά να εξαφανιστεί για να μπορέσει κάποιος να ζήσει με περισσότερη γαλήνη. Μερικές φορές, η αποδοχή ότι η ζωή μας έχει ένα τέλος, μας βοηθά να εκτιμήσουμε το παρόν, να προσπαθήσουμε να το ζήσουμε περισσότερο και να δούμε την κάθε μέρα σαν ένα ξεχωριστό δώρο που μπορούμε να αξιοποιήσουμε.
- «Πώς διατηρούμε την ψυχική μας υγεία και την αισιοδοξία μας όσο μεγαλώνουμε;»
Γεια σας! Το να μεγαλώνει κανείς φέρνει σίγουρα αλλαγές σε πολλούς τομείς της ζωής του. Μπορεί να αλλάζουν οι καθημερινές συνήθειες, οι σχέσεις, οι σωματικές δυνατότητες ή ο τρόπος με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του/της και το μέλλον. Κάποιες από αυτές τις αλλαγές μπορεί να είναι δύσκολες, καθώς βέβαια κι άλλες να προσφέρουν την ευκαιρία για νέες εμπειρίες και διαφορετικές πηγές ικανοποίησης. Η διατήρηση της ψυχικής υγείας δεν σημαίνει ότι κάποιος πρέπει να είναι πάντα χαρούμενος ή αισιόδοξος, αλλά ότι μπορεί να αναγνωρίζει τα συναισθήματά του και να βρίσκει τρόπους να διαχειρίζεται τις δυσκολίες.
Ένας σημαντικός παράγοντας είναι η διατήρηση ουσιαστικών σχέσεων με άλλους ανθρώπους. Η επικοινωνία με αγαπημένα πρόσωπα, η συμμετοχή σε κοινωνικές δραστηριότητες και η αίσθηση ότι ανήκει κανείς σε μια ομάδα μπορούν να ενισχύσουν το αίσθημα σύνδεσης και να περιορίσουν τη μοναξιά. Παράλληλα, η σωματική δραστηριότητα, η ισορροπημένη διατροφή, ο επαρκής ύπνος και οι δραστηριότητες που προσφέρουν ευχαρίστηση συμβάλλουν στη σωματική και ψυχική ευεξία.
Εξίσου σημαντικό είναι να διατηρεί κανείς τα ενδιαφέροντά του και το ενδιαφέρον του για τη ζωή, τελικά. Ένα βιβλίο, η μουσική, μια δημιουργική απασχόληση ή μια όμορφη συζήτηση μπορούν να προσφέρουν χαρά και αίσθηση νοήματος. Δεν χρειάζεται να πρόκειται για κάτι μεγάλο ή εντυπωσιακό· συχνά, οι μικρές καθημερινές στιγμές έχουν ιδιαίτερη αξία.
Η αισιοδοξία δεν σημαίνει ότι αγνοεί κανείς τις δυσκολίες ή ότι περιμένει πως όλα θα εξελιχθούν όπως επιθυμεί. Σημαίνει ότι μπορεί να αναγνωρίζει τις προκλήσεις, διατηρώντας παράλληλα την ελπίδα και την εμπιστοσύνη στις δυνατότητές του. Και όταν η καθημερινότητα γίνεται πιο δύσκολη, η αναζήτηση υποστήριξης από αγαπημένα πρόσωπα ή κι από έναν ειδικό ψυχικής υγείας αποτελεί μια ουσιαστική πράξη αυτοφροντίδας, σε κάθε ηλικία.
- «Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τη μοναξιά όταν τα παιδιά και τα εγγόνια έχουν τη δική τους ζωή;»
Καλησπέρα! Όταν τα παιδιά και τα εγγόνια αποκτούν τη δική τους καθημερινότητα, με τις υποχρεώσεις, τις οικογένειες και τις προσωπικές τους ανάγκες, είναι σίγουρα φυσικό να δημιουργείται κάποιες φορές ένα αίσθημα κενού. Η απουσία της συχνής επικοινωνίας ή των κοινών στιγμών μπορεί να κάνει ανθρώπους τρίτης ηλικίας να αισθάνονται μόνοι, ακόμη κι όταν γνωρίζουν ότι οι άνθρωποί τους τούς αγαπούν. Ιδιαίτερα όταν η οικογενειακή ζωή αποτελούσε για χρόνια το κέντρο της καθημερινότητάς τους, η προσαρμογή σε αυτές τις αλλαγές μπορεί να είναι συναισθηματικά απαιτητική.
Κάτι πολύ σημαντικό που πρέπει να έχουμε υπ’ όψιν είναι ότι η μοναξιά δεν σημαίνει απαραίτητα πως κάποιος δεν έχει ανθρώπους γύρω του. Συχνά σχετίζεται με την ανάγκη για ουσιαστική επαφή, μοίρασμα και αίσθηση ότι αποτελεί μέρος της ζωής των άλλων. Γι’ αυτό, ένα πρώτο βήμα μπορεί να είναι η ανοιχτή επικοινωνία με τα παιδιά και τα εγγόνια. Η έκφραση της επιθυμίας για περισσότερο χρόνο μαζί, χωρίς κατηγορίες ή ενοχές, μπορεί να βοηθήσει στην αναζήτηση τρόπων επικοινωνίας που να ταιριάζουν στις ανάγκες όλων. Ακόμη και ένα τακτικό τηλεφώνημα ή μια προγραμματισμένη επίσκεψη μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία.
Παράλληλα, αξίζει να αναζητούνται νέες ευκαιρίες για επαφή και συμμετοχή. Μια φιλία, μια ομαδική δραστηριότητα, η μουσική, το διάβασμα ή η ενασχόληση με κάτι δημιουργικό μπορούν να προσφέρουν χαρά και να δημιουργήσουν νέους δεσμούς. Η ανάπτυξη ενδιαφερόντων έξω από την οικογένεια δεν μειώνει τη σημασία των οικογενειακών σχέσεων· αντίθετα, εμπλουτίζει την καθημερινότητα και ενισχύει την αίσθηση προσωπικής πληρότητας.
Τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να πάψει κανείς να έχει ανάγκη τους ανθρώπους που αγαπά, αλλά να ανακαλύψει νέους τρόπους να νιώθει κοντά τους, διατηρώντας παράλληλα μια ζωή με ενδιαφέρον και προσωπικό νόημα. Η ανάγκη για αγάπη, επικοινωνία και συντροφικότητα σίγουρα δε χάνεται με τα χρόνια. Οπότε, αξίζει να θυμάται κανείς ότι, ακόμη κι όταν οι συνθήκες αλλάζουν, υπάρχει πάντα χώρος για νέες σχέσεις, ουσιαστικές στιγμές και συναισθηματική εγγύτητα.
- «Πώς μπορούμε να παραμείνουμε χρήσιμοι και ενεργοί στην κοινωνία μετά τη συνταξιοδότηση;»
Χαίρετε. Η συνταξιοδότηση αποτελεί δεδομένα μια εξαιρετικά σημαντική μετάβαση στη ζωή ενός ανθρώπου. Μετά από πολλά χρόνια εργασίας, η καθημερινότητα αλλάζει, οι υποχρεώσεις μειώνονται και ο χρόνος που κάποτε ήταν αφιερωμένος στην επαγγελματική ζωή γίνεται πλέον διαθέσιμος για άλλες δραστηριότητες. Για ορισμένους ανθρώπους, αυτή η αλλαγή προσφέρει ανακούφιση και ελευθερία. Για άλλους, όμως, μπορεί να συνοδεύεται από ένα αίσθημα κενού, καθώς η εργασία δεν προσφέρει μόνο οικονομική ασφάλεια, αλλά συχνά και κοινωνικές επαφές, καθημερινή δομή και την αίσθηση ότι κάποιος είναι χρήσιμος και απαραίτητος.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε πάντα ότι η αξία του ως ανθρώπου δεν καθορίζεται τελικά από το επάγγελμα ή την παραγωγικότητά του. Η συνταξιοδότηση δεν σημαίνει απαραίτητα το τέλος της προσφοράς, γενικότερα, αλλά μπορεί να αποτελέσει μια νέα ευκαιρία για να εκφραστεί αυτή με νέους τρόπους. Η μετάδοση γνώσεων και εμπειριών στις νεότερες γενιές, η συμμετοχή σε συλλογικές δραστηριότητες, ο εθελοντισμός ή η υποστήριξη άλλων ανθρώπων αποτελούν τρόπους ουσιαστικής συμμετοχής στην κοινωνική ζωή.
Παράλληλα, η ενασχόληση με δραστηριότητες που προσφέρουν ευχαρίστηση, όπως η μουσική, το διάβασμα, η κηπουρική ή η εκμάθηση νέων δεξιοτήτων μπορεί να ενισχύσει την ψυχική ευεξία και να προσφέρει νέους στόχους. Ακόμη και οι μικρές καθημερινές πράξεις, όπως μια συζήτηση, η φροντίδα ενός άλλου ανθρώπου ή η ανταλλαγή εμπειριών, μπορούν να έχουν ουσιαστική σημασία. Δεν σημαίνει ότι επειδή κάποιος δεν μπορεί να κάνει όσα έκανε στα 30 του, χάνεται η δυνατότητα που έχει να είναι παραγωγικός και χρήσιμος στους άλλους.
Τελικά, το να παραμένει κανείς ενεργός δεν σημαίνει απαραίτητα να κάνει πολλά, αλλά να διατηρεί μια σχέση με όσα του δίνουν ενδιαφέρον, χαρά και αίσθηση νοήματος. Η εμπειρία και η γνώση που αποκτώνται μέσα από μια ολόκληρη ζωή εξακολουθούν να έχουν αξία. Κάθε άνθρωπος μπορεί να συνεχίσει να προσφέρει, να συνδέεται με τους άλλους και να ανακαλύπτει νέους τρόπους συμμετοχής στην κοινωνία, ανεξάρτητα από την ηλικία ή την επαγγελματική του ιδιότητα.
- 10. «Γιατί ορισμένοι άνθρωποι νιώθουν κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία και πώς μπορούν να βοηθηθούν;»
Γεια σας! Η τρίτη ηλικία είναι μια περίοδος που μπορεί να συνοδεύεται από σημαντικές αλλαγές στη ζωή ενός ανθρώπου. Η απώλεια αγαπημένων προσώπων, η συνταξιοδότηση, οι αλλαγές στην υγεία ή η μειωμένη ανεξαρτησία μπορεί να επηρεάσουν τη διάθεση και την ψυχική του ισορροπία. Σε περιπτώσεις, μάλιστα, που περιορίζονται οι κοινωνικές επαφές ή δημιουργείται η αίσθηση ότι οι άλλοι δεν τον/τη χρειάζονται πια, μπορεί να εμφανιστούν συναισθήματα μοναξιάς, θλίψης και απογοήτευσης. Ωστόσο, η κατάθλιψη δεν αποτελεί αναπόφευκτο μέρος της γήρανσης και δεν πρέπει να θεωρείται κάτι φυσιολογικό που απλώς χρειάζεται να υπομείνει κανείς.
Είναι σημαντικό να διακρίνουμε την προσωρινή στενοχώρια από την κατάθλιψη. Όταν η θλίψη επιμένει, συνοδεύεται από απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες που παλαιότερα προσέφεραν χαρά, διαταραχές στον ύπνο ή την όρεξη, έντονη κόπωση ή αισθήματα αναξιότητας, χρειάζεται να δοθεί προσοχή. Η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα, αλλά είναι μια κατάσταση που μπορεί να αντιμετωπιστεί.
Η υποστήριξη από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον έχει ιδιαίτερη σημασία. Η ουσιαστική επικοινωνία, η συμμετοχή σε δραστηριότητες, η διατήρηση ενδιαφερόντων και η αίσθηση ότι κάποιος εξακολουθεί να έχει επιλογές και να συμμετέχει στις αποφάσεις που τον αφορούν μπορούν να ενισχύσουν την ψυχική του ευεξία. Εξίσου σημαντικό είναι να υπάρχει χώρος για την έκφραση των συναισθημάτων, χωρίς επικρίσεις ή παροτρύνσεις του τύπου «πρέπει να είστε δυνατοί».
Εάν τα συμπτώματα επιμένουν, μάλλον είναι απαραίτητη και μια αξιολόγηση από ειδικό ψυχικής υγείας. Ανάλογα με τις ανάγκες του ανθρώπου, η ψυχοθεραπεία, η ιατρική παρακολούθηση ή, όταν κρίνεται απαραίτητο, η φαρμακευτική αγωγή μπορούν να βοηθήσουν. Η κατάθλιψη στην τρίτη ηλικία δεν είναι ένδειξη αδυναμίας ούτε κάτι που πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνος κανείς. Με την κατάλληλη φροντίδα και υποστήριξη, μπορεί να ανακτήσει σταδιακά το ενδιαφέρον, τη διάθεση και την ποιότητα της ζωής του.
Ο Γεώργιος Σφακιανάκης είναι ψυχολόγος-ψυχοθεραπευτής, πτυχιούχος του Πανεπιστημίου Κρήτης και κάτοχος του μεταπτυχιακού τίτλου «Συνθετική Ψυχοθεραπεία & Συμβουλευτική» από το Mediterranean College. Έχει εμπειρία από ευρεία γκάμα πλαισίων και τα τελευταία τρία χρόνια εργάζεται σαν ψυχοθεραπευτής στο ιδιωτικό του γραφείο, στο κέντρο του Ηρακλείου, ακολουθώντας τη Συνθετική Προσέγγιση (συνδυασμό προσωποκεντρικής, ψυχαναλυτικής & γνωσιακής-συμπεριφοριστικής).
Συνεργάζεται ήδη με την εφημερίδα μας, έχοντας ξεκινήσει μια στήλη όπου απαντάει σε ερωτήματα αναγνωστών μας σχετικά με θέματα ψυχολογίας.