Ένα πρωτοφανές πολεοδομικό αλαλούμ έχει διαμορφωθεί στην Κρήτη γύρω από την εκτός σχεδίου δόμηση, με μηχανικούς και ιδιοκτήτες να βρίσκονται αντιμέτωποι με διαφορετικές πρακτικές από Υπηρεσία Δόμησης σε Υπηρεσία Δόμησης, την ώρα που εξακολουθεί να απουσιάζει μια ξεκάθαρη νομοθετική λύση από το αρμόδιο Υπουργείο.
Στο επίκεντρο βρίσκονται κυρίως ακίνητα άνω των τεσσάρων στρεμμάτων και το ζήτημα του προσώπου τους σε νομίμως υφιστάμενο κοινόχρηστο δρόμο, μετά την απόφαση 176/2023 του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Τρία χρόνια αργότερα, αντί το τοπίο να έχει ξεκαθαρίσει, η κατάσταση εμφανίζεται ακόμη πιο περίπλοκη. Στην ίδια Περιφέρεια, με το ίδιο νομοθετικό πλαίσιο και υπό την ίδια Αποκεντρωμένη Διοίκηση, διαφορετικές ΥΔΟΜ έχουν φτάσει να ακολουθούν διαφορετικές πρακτικές.
«Πάγωμα» σε Χανιά και Ρέθυμνο
Το πρόβλημα βρίσκεται πλέον σε πρώτο πλάνο στη δυτική Κρήτη.
Με πρωτοβουλία του προέδρου του ΤΕΕ – Τμήματος Δυτικής Κρήτης, Δημήτρη Κοντεζάκη, πραγματοποιήθηκε ευρεία σύσκεψη με τη συμμετοχή της Διοικούσας Επιτροπής του ΤΕΕ-ΤΔΚ, της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης, βουλευτών, εκπροσώπων της Αυτοδιοίκησης, των πολεοδομικών υπηρεσιών Χανίων και Ρεθύμνου, καθώς και μηχανικών.
Αφορμή αποτέλεσε η αναστάτωση που έχει προκαλέσει το ουσιαστικό «πάγωμα» υποθέσεων εκτός σχεδίου δόμησης, δημιουργώντας σοβαρές συνέπειες τόσο για ιδιοκτήτες όσο και για τον τεχνικό και κατασκευαστικό κλάδο.
Ο κ. Κοντεζάκης εντοπίζει την αφετηρία του προβλήματος στην απόφαση 176/2023 του ΣτΕ, επιρρίπτοντας ευθύνες στο αρμόδιο Υπουργείο επειδή, όπως υποστηρίζει, επί τρία χρόνια δεν προχώρησε σε σαφή νομοθετική ρύθμιση.
Κατά τον ίδιο, τα πράγματα περιπλέχθηκαν ακόμη περισσότερο μετά την Κωδικοποίηση της Πολεοδομικής Νομοθεσίας, που ψηφίστηκε στις 8 Ιουνίου 2026.
Πρόκειται, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, για ένα νομοθέτημα περίπου 700 σελίδων το οποίο, αντί να ξεκαθαρίσει την κατάσταση, άφησε τις Υπηρεσίες Δόμησης να «βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά κατά βούληση».
Η παρέμβαση της Αποκεντρωμένης
Ιδιαίτερη σημασία στη σύσκεψη της δυτικής Κρήτης είχε η τοποθέτηση της γραμματέως της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης, Μαρίας Κοζυράκη, αλλά και της Νομικής Υπηρεσίας.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο του ΤΕΕ-ΤΔΚ, οριοθετήθηκε με επίσημο τρόπο η θέση της Αποκεντρωμένης σχετικά με την επιρροή των αποφάσεων του ΣτΕ, όταν δεν έχει ακολουθήσει αντίστοιχη νομοθετική ρύθμιση.
Ωστόσο, από τη σύσκεψη δεν προέκυψε οριστική απόφαση για επανεκκίνηση της έκδοσης των επίμαχων αδειών.
«Από εδώ και πέρα ο κάθε εκλεγμένος και ο κάθε δημόσιος λειτουργός που εμπλέκεται με αυτό το ζήτημα θα πρέπει να αναλάβει την ευθύνη που του αναλογεί», τονίζει ο κ. Κοντεζάκης, προειδοποιώντας για «ανυπολόγιστη καταστροφή σε πολλαπλά επίπεδα σε Χανιά και Ρέθυμνο, εάν δεν υπάρξει λύση.
Διαφορετική εικόνα στην ανατολική Κρήτη
Το παράδοξο γίνεται ακόμη μεγαλύτερο όταν η συζήτηση μεταφέρεται στην ανατολική Κρήτη.
Σε αντίστοιχη ευρεία σύσκεψη που είχε πραγματοποιηθεί στην Αποκεντρωμένη Διοίκηση Κρήτης με τη συμμετοχή του ΤΕΕ/ΤΑΚ, βουλευτών, αυτοδιοικητικών και εκπροσώπων Υπηρεσιών Δόμησης, τέθηκε το ίδιο ακριβώς ζήτημα.
Εκεί υποστηρίχθηκε ότι εξακολουθούν να βρίσκονται σε ισχύ οι διατάξεις του ν. 3212/2003 και ειδικότερα το πλαίσιο που αφορά ακίνητα τουλάχιστον τεσσάρων στρεμμάτων, τα οποία αποδεικνύεται ότι προϋφίστανται του 2003.
Σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιοποιηθεί από την πρόεδρο του ΤΕΕ Ανατολικής Κρήτης, Μαρία Λυδάκη, η θέση της Αποκεντρωμένης είναι ότι για τις συγκεκριμένες περιπτώσεις εξακολουθεί να εφαρμόζεται το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο.
Στο Ηράκλειο, μάλιστα, η ΥΔΟΜ φέρεται να συνεχίζει την έκδοση αντίστοιχων αδειών, με τον ιδιοκτήτη να υπογράφει υπεύθυνη δήλωση ότι γνωρίζει τη νομολογία του ΣτΕ και αναλαμβάνει τον σχετικό κίνδυνο σε περίπτωση δικαστικής προσβολής και ακύρωσης της άδειας.
Το Λασίθι λέει «όχι»
Διαφορετική είναι η κατάσταση στο Λασίθι.
Υπηρεσίες Δόμησης της περιοχής έχουν σταματήσει να εκδίδουν αντίστοιχες άδειες, θεωρώντας ότι η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας δεν τους παρέχει την απαιτούμενη ασφάλεια για να συνεχίσουν.
Το Επιμελητήριο Λασιθίου έχει επίσης παρέμβει προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος, μεταφέροντας αναφορές ιδιοκτητών και μηχανικών για διακοπή έκδοσης αδειών ακόμη και σε εκτός σχεδίου γήπεδα άνω των 4.000 τετραγωνικών μέτρων.
Πάντως, το Δημοτικό Συμβούλιο Αγίου Νικολάου πήρε ομόφωνη απόφαση με την οποία ουσιαστικά ζητά από την ΥΔΟΜ να ξαναρχίσει να εκδίδει τις άδειες. Η πρόταση προβλέπει μάλιστα οι ιδιοκτήτες να υπογράφουν υπεύθυνη δήλωση ότι γνωρίζουν τη νομική αβεβαιότητα και αναλαμβάνουν τον κίνδυνο σε περίπτωση που μια άδεια ακυρωθεί δικαστικά.
Στον Άγιο Νικόλαο, η έκδοση αδειών για συγκεκριμένες κατηγορίες εκτός σχεδίου ακινήτων είχε ανασταλεί από τον Αύγουστο του 2025.
Ίδιος νόμος, διαφορετική αντιμετώπιση
Το αποτέλεσμα είναι ένα ιδιότυπο πολεοδομικό καθεστώς «πολλών ταχυτήτων» μέσα στην Κρήτη, δημιουργώντας εύλογο ερώτημα: Πώς είναι δυνατόν δύο ιδιοκτήτες στην ίδια Περιφέρεια, με ακίνητα αντίστοιχων πολεοδομικών χαρακτηριστικών και υπό το ίδιο εθνικό νομοθετικό πλαίσιο, να αντιμετωπίζονται διαφορετικά, ανάλογα με το ποια ΥΔΟΜ είναι αρμόδια;
Μέχρι να δοθεί σαφής νομοθετική απάντηση από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, μηχανικοί, δημόσιοι υπάλληλοι και χιλιάδες ιδιοκτήτες παραμένουν εγκλωβισμένοι σε ένα καθεστώς ανασφάλειας και αβεβαιότητας, με περιουσίες μεγάλης αξίας να βρίσκονται ουσιαστικά στον «αέρα», με το αδιέξοδο να φέρνει στην επιφάνεια, όχι ένα τοπικό, αλλά πανελλαδικού επιπέδου ζήτημα.