Την Κυριακή, 26 Απριλίου 2026, ο Δήμος Αρχανών-Αστερουσίων και ο Πολιτιστικός Σύλλογος Πατσίδων πραγματοποίησαν τελετή τιμής και μνήμης για τα 82 χρόνια από την απαγωγή του Στρατηγού Χάινριχ Κράιπε. Η τελετή έγινε στις 11 ηώρα το πρωί στον τόπο της απαγωγής (διακλάδωση δρόμου Αρχανών-Καστελλίου) και χοροστάτησε στην επιμνημόσυνη δέηση ο Αρχιεπίσκοπος Κρήτης κ.κ. Ευγένιος.
Για τα γεγονότα μίλησε ο δρ Γεώργιος Α. Καλογεράκης, λέγοντας στην ομιλία του τα εξής:
«Την Τετάρτη το βράδυ της 26ης Απριλίου 1944, έντεκα Κρητικοί και δύο Βρετανοί αξιωματικοί προχώρησαν σε μία παράτολμη πολεμική ενέργεια στην Κρήτη. Επιχείρησαν και πέτυχαν να απαγάγουν τον Γερμανό διοικητή των κατοχικών δυνάμεων του νομού Ηρακλείου και Λασιθίου, τον στρατηγό Χάινριχ Κράιπε.
Η απαγωγή σχεδιάστηκε από τον επικεφαλής της ομάδας, Βρετανό Πάτρικ Λη Φέρμορ και τον αρχηγό της Εθνικής Οργάνωσης Δολιοφθοράς Πληροφοριών Ηρακλείου – Λασιθίου ΕΟΔΠ, Μιχάλη Ακουμιανάκη. Το συμμαχικό Στρατηγείο γνώριζε την επιχείρηση και ανέμενε το αποτέλεσμά της.
Οι άντρες της ομάδας απαγωγής ήταν οι: Πάτρικ Λη Φέρμορ, Στάνλεϋ Μος, Μανόλης Πατεράκης, Γιώργης Τυράκης, Γρηγόρης Χναράκης, Στρατής Σαβιολής, Αντώνης Ζωιδάκης, Νίκος Αθανασάκης, Μιχάλης Ακουμιανάκης, Παύλος Ζωγραφιστός, Νίκος Κόμης, Δημήτρης Τζατζάς και Αντώνης Παπαλεωνίδας.
Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ είχε ζητήσει από τον Βρετανό αξιωματικό Σύνδεσμο Τομ Ταμπάμπιν ή Ιωάννη (επικεφαλής της βρετανικής αποστολής στην Κρήτη, όπου ο σταθμός ασυρμάτου του Τομ βρίσκονταν στον Ψηλορείτη), να του στείλει τον Αντώνη Ζωιδάκη που ήταν τότε στη φρουρά του ασυρμάτου και ένα παλικάρι από την Ανεξάρτητη Ομάδα Ανωγείων, στην τοποθεσία «Καλόγερος», στη μάντρα του Σηφογιάννη στα ορεινά της Κασταμονίτσας που είχε καταλύσει η ομάδα της απαγωγής. Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ ήθελε τη βοήθεια του Ανωγειανού αντάρτη στην πορεία του στρατηγού και των απαγωγέων από το Γενή Γκαβέ στα Πετροδολάκια του Ψηλορείτη, σύμφωνα με τον σχεδιασμό.
Ο Τομ Ταμπάμπιν έστειλε σημείωμα στον αρχηγό της Ανεξάρτητης Ομάδας Ανωγείων, Χριστομιχάλη Ξυλούρη, με τον Αντώνη Ζωιδάκη. Στο σημείωμά του προς τον Χριστομιχάλη, ο Τομ έγραψε: “Αγαπητέ Μιχάλη, θέλω να μας βοηθήσετε στο εξής. Να στείλετε μαζί με τον Αντώνη ένα καλό παιδί να τον βοηθήση σε μιαν δουλειά που θέλει ο κ. Μανώλης.
Το παιδί πρέπει να είναι ψύχραιμος και πολύ εχέμυθος. Ένας από τους δυο Κώστηδες θα κάνη. Ήλθαμε καλά. Δεν είδα ακόμα τ’ άλλα παιδιά. Με αγάπη, Ιωάννης”.
Οι δύο Κώστηδες που ζητούσε ο Τομ, ήταν ο Κώστας Κεφαλογιάννης ή Κουντόκωστας και ο Κώστας Πασπαράκης ή Πετρόκωστας. Επειδή ο Κουντόκωστας και ο Πετρόκωστας δεν ήταν στο λημέρι εκείνες τις ημέρες, αλλά σε αποστολή, ο Χριστομιχάλης Ξυλούρης έστειλε ένα άλλο παλικάρι, τον Γιάννη Βιτώρο.
Λίγες ημέρες πριν την απαγωγή, ο Βιτώρος αρρώστησε και δεν πήρε μέρος στην επιχείρηση. Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ, στο σημείωμά του Τομ, αναφέρεται ως κύριος Μανώλης.
Η πορεία των αντρών ήταν από την παραλία Δέρματος στο χωριό Σκινιάς (5/4), στην Κασταμονίτσα (από 7 ως 14 Απριλίου), στη μάντρα του Σηφογιάννη, στα ορεινά της Κασταμονίτσας (Μεγάλη Παρασκευή 14/4), στο χωριό Κασταμονίτσα για την Ανάσταση (τα μεσάνυχτα της 15ης Απριλίου), στη μάντρα και πάλι την Κυριακή του Πάσχα το απόγευμα (16 ως 20 Απριλίου), στις Πατσίδες (21/4).
Το βράδυ της Τετάρτης 26 Απριλίου 1944, το εγχείρημα της απαγωγής στέφθηκε με επιτυχία. Ο Στρατηγός Κράιπε ήταν στα χέρια των απαγωγέων.
Στη συνέχεια, ο στρατηγός οδηγήθηκε στον Ψηλορείτη (27 Απριλίου-5 Μαΐου 1944), στη «Βορινή Τρύπα» της Νίθαυρης Αμαρίου στις 6 Μαΐου, στο χωριό Πατσός Αμαρίου δια μέσου του χωριού Αγίας Παρασκευής (από 7 ως 9 Μαΐου 1944), στη συνέχεια, μέσω των χωριών Φωτεινού και Βιλανδρέδο, κατέληξαν στην παραλία “Περιστερέ” του Ροδάκινου Χανίων.
Ξημερώματα της 15ης Μαΐου 1944, ο Κράιπε επιβιβάζεται σε σκάφος επιφανείας, με κυβερνήτη τον Μπράιαν Κόλεμαν, και μεταφέρεται με μέλη της ομάδας απαγωγέων στη Μάσα Ματρούχ της Αιγύπτου, το απόγευμα της ίδιας ημέρας.
Από την Τετάρτη 26 Απριλίου ως το πρωινό της Δευτέρας 15 Μαΐου 1944 που επιβιβάστηκαν οι απαγωγείς μαζί με τον Κράιπε σε σκάφος επιφανείας για τη Μέση Ανατολή, πολλά γεγονότα εκτυλίχτηκαν στα βουνά και τα λαγκάδια της Κρήτης.
Το εγχείρημα αιφνιδίασε τους Γερμανούς και καταρράκωσε το ηθικό τους. Σε έναν τόπο που οι ίδιοι αποκαλούσαν «Φρούριο Κρήτη», με χιλιάδες στρατιώτες και άφθονο πολεμικό υλικό, με δεκάδες ομαδικές εκτελέσεις και απίστευτη βαρβαρότητα απέναντι στους Κρητικούς, δεν μπορούσαν να πιστέψουν ότι κάποιοι τόλμησαν να απαγάγουν έναν Γερμανό στρατηγό, τον επικεφαλής των κατοχικών δυνάμεων των νομών Ηρακλείου και Λασιθίου, Κράιπε.
Η απαγωγή έγινε στη διακλάδωση των Αρχανών προς τις Πατσίδες και το Καστέλλι, στην καθημερινή διαδρομή του στρατηγού από την έδρα του στις Αρχάνες ως στον τόπο διαμονής του, τη βίλα Αριάδνη, στην Κνωσό.
Η συμμετοχή των Κρητών στην ομάδα απαγωγής, αλλά και η βοήθεια που προσέφερε ο πληθυσμός στην απόκρυψη, στον εφοδιασμό και στη διαφυγή των απαγωγέων και του Στρατηγού Κράιπε από την παραλία “Περιστερέ” του Ροδακίνου στη Μέση Ανατολή, αποτελεί μεγάλο ύμνο και τιμή στο έπος της Κρητικής Αντίστασης.
Όλοι, αλλά και όσοι από τους συμμετέχοντες της απαγωγής έγραψαν ή αναφέρθηκαν σ’ αυτήν, συμφωνούν ότι χωρίς τη βοήθεια των Κρητών, η επιχείρηση Κράιπε δεν θα είχε επιτυχία. Ήταν μια απαγωγή που έγινε ύμνος και τραγούδι στα στόματα των Κρητικών.
Ο θρύλος της απαγωγής απλώθηκε σ’ όλο το νησί, έτσι ώστε δεν υπήρχε Κρητικός που να μην έλαβε μέρος με τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Όποιο κι αν ρωτούσες θα σου έλεγε: «…ήμουν κι εγώ εκεί…».
Στον στρατηγό Κράιπε, ο Πάτρικ Λη Φέρμορ και οι άντρες της Κρητικής Αντίστασης έδωσαν το συνθηματικό όνομα “ΘΕΟΦΙΛΟΣ”.
Για όλα αυτά που έγιναν πριν την απαγωγή, κατά τη διάρκειά της, αλλά και όσα ακολούθησαν από τον βάρβαρο κατοχικό στρατό με το «αφήγημα» των αντιποίνων, η απαγωγή του Γερμανού στρατηγού, στις 26 Απριλίου 1944, θεωρείται αναμφίβολα η μεγαλύτερη αντιστασιακή πράξη που έγινε στη διάρκεια της τετράχρονης Κατοχής 1941-1945 στην Κρήτη. Οι λόγοι που την κατατάσσουν στην κορυφή της πυραμίδας είναι :
α) Στην επιχείρηση της απαγωγής, αλλά και της μεταφοράς και απομάκρυνσης του στρατηγού από το Ροδάκινο στη Μέση Ανατολή, πήραν μέρος άνδρες από τις ανταρτικές ομάδες του Καπετάν Μανόλη Μπαντουβά, του Καπετάν Πετρακογιώργη, της Ανεξάρτητης Ομάδος Ανωγείων του Καπετάν Χριστομιχάλη, της Εθνικής Οργάνωσης Δολιοφθοράς Πληροφοριών του Μιχάλη Ακουμιανάκη και του Καπετάν Πέτρου Παπαδοπετράκη ή Πέτρακα.
β) Κατέδειξε στους αξιωματούχους των κατακτητών ότι κανείς τους πλέον δεν ήταν ασφαλής, καταρράκωσε το ηθικό τους και έκανε υπερήφανους τους Κρητικούς.
γ) Η επιχείρηση (πριν και μετά) ξεδιπλώθηκε και στους τέσσερις νομούς της Κρήτης. Στον νομό Λασιθίου, που “ρίχτηκε” με αλεξίπτωτο ο Πάτρικ Λη Φέρμορ, τον νομό Ηρακλείου, που έγινε η απαγωγή, τον νομό Ρεθύμνου, τόπο απόκρυψης των απαγωγέων στον Ψηλορείτη και τα χωριά του και τον νομό Χανίων, τελικό τόπο διαφυγής με σκάφος επιφανείας του στρατηγού και των απαγωγέων του.
δ) Για την ενημέρωση του Συμμαχικού Στρατηγείου πήραν μέρος όλοι οι σταθμοί ασυρμάτου της Κρήτης, του Τομ Ταμπάμπιν στον Ψηλορείτη, του Άλεξ Ρέντελ στα βουνά της Δίκτης, του Ντένη Τσικλητήρα στην Ασή Γωνιά των Λευκών Ορέων και του Ραλφ Στόκμπριτζ στο χωριό Δρυγιαδέ Ρεθύμνου, που έδωσε τελικά το σήμα και ενημέρωσε για την απαγωγή.
ε) Το πλήθος της συμμετοχής των Κρητικών στην απόκρυψη, τροφοδοσία και διαφυγή του Κράιπε.
στ) Η αντίδραση των κατακτητών, κατά το διάστημα της εξερεύνησης της Κρήτης, τις ημέρες πριν τη διαφυγή του Κράιπε (από 26 Απριλίου ως 15 Μαΐου 1944), αλλά και τις προφάσεις τους για τα αίτια των πυρπολήσεων δεκάδων χωριών και τις εκτελέσεις εκατοντάδων πατριωτών την περίοδο που σχεδίαζαν την απόσυρσή τους στην «Οχυρά Θέση Χανίων» και
ζ) Τα εγκλήματα πολέμου των Γερμανών αξιωματούχων -επικαλέστηκαν την απαγωγή του Κράιπε και τη συνδρομή του πληθυσμού της Κρήτης για να πυρπολήσουν χωριά και να εκτελέσουν κατοίκους- δεν είχαν προηγούμενο.
……………
Ο διορισμένος από τις Αρχές Κατοχής νομάρχης Ηρακλείου, Εμμανουήλ Ξανθάκης, τρεις ημέρες μετά την απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Κράιπε, απευθύνεται με έγγραφό του στον φρούραρχο Ηρακλείου. Με το έγγραφο εκφράζει την “αγανάκτησή” του για την απαγωγή, ένα γεγονός που σύμφωνα με τον νομάρχη “…μπορεί να διαταράξει την αρμονικήν συνεργασίαν μεταξύ πληθυσμού και στρατού…”.
Προτρέπει τους πολίτες του νομού Ηρακλείου, αλλά και της Κρήτης γενικότερα, να γίνουν προδότες της πατρίδας τους, αποκαλύπτοντας στις Αρχές Κατοχής οτιδήποτε υποπέσει στην αντίληψή τους σχετικά με την απαγωγή του στρατηγού. Με τον τρόπο αυτό, κατά τον νομάρχη Εμμανουήλ Ξανθάκη, “…διασφαλίζεται πλήρως η συμφιλιωτική προσπάθεια την οποίαν ανέλαβε ο κ. Διοικητής του Φρουρίου Κρήτης…”, εγκληματίας πολέμου και καταδικασμένος σε θάνατο μετά την Κατοχή Μπρούνο Μπρόγερ.
Συστήνει επιτροπές οι οποίες θα περιοδεύσουν με γερμανικά αυτοκίνητα τα χωριά της υπαίθρου του νομού Ηρακλείου, προπαγανδίζοντας την αποκάλυψη των δραστών της απαγωγής.
Ο νομάρχης Ηρακλείου, Εμμανουήλ Ξανθάκης, ξεχνά την πριν από έξι μήνες, (Σεπτέμβρης 1943) καταστροφή των χωριών της Βιάννου και την εκτέλεση των κατοίκων.
Ξεχνά τους βασανισμούς, τις αποστολές Κρητών πατριωτών στη Γερμανία και τον εγκλεισμό τους σε στρατόπεδα συγκεντρώσεως, τις αρπαγές και τις λεηλασίες των κατακτητών κατά του πληθυσμού της Κρήτης, τις πυρπολήσεις δεκάδων χωριών. Αντίθετα, στο έγγραφό του διαβλέπει “…την παγιωθείσαν αρμονικήν συνεργασίαν στρατού και πληθυσμού…”.
Η σύνταξη και αποστολή του παραπάνω εγγράφου, που βρίσκεται στο Αρχείο της Γερμανικής Στρατιωτικής Διοικήσεως Κρήτης, υπερβαίνει τις αρμοδιότητες του νομάρχη Ηρακλείου και, βέβαια, σε καμιά περίπτωση δεν εκφράζει το κοινό αίσθημα του Κρητικού λαού που αναπτερώθηκε με την απαγωγή του στρατηγού Κράιπε, ένα κατόρθωμα των ανδρών της Κρητικής Αντίστασης και των Βρετανών Πάτρικ Λη Φέρμορ και Στάνλεϋ Μος και όχι βέβαια, όπως γράφει ο νομάρχης, ότι ο κρητικός λαός “…υπερβαλόντως ελυπήθη από την κακούργον ενέργειαν αυτήν…”.
Κυρίες και κύριοι,
Στις μέρες μας καταναλώνεται πολύς χρόνος συζήτησης και ξοδεύεται σε κείμενα πολύ μελάνι από τους σύγχρονους αναθεωρητές της ιστορίας, σε μία απέλπιδα προσπάθεια να πείσουν ότι η απαγωγή του Κράιπε ήταν μία περιττή ενέργεια. Κι αυτό γιατί η απαγωγή από τους 11 Κρητικούς και τους 2 Βρετανούς αξιωματικούς απέδειξε με έναν εκκωφαντικό τρόπο τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας από έναν βάρβαρο κατοχικό και ναζιστικό στρατό.
Με το αφήγημα των αντιποίνων, ο τακτικός στρατός της Βέρμαχτ με τους αξιωματούχους του λεηλάτησε, κατέστρεψε και πυρπόλησε 14 χωριά, δολοφονώντας συγχρόνως δεκάδες κατοίκους των. Σαχτούρια, Μαγαρικάρι, Ανώγεια, Καμάρες, Λοχριά, Γερακάρι, Γουργούθοι, Καρδάκι, Σμιλές, Βρύσες, Δρυγιές, Άνω Μέρος, Κρύα Βρύση και Κοξαρέ.
Πώς να εξηγηθεί αυτό από τους αναθεωρητές και τους φίλους τους, οπαδούς του ναζισμού;
Ο κρητικός λαός τραγούδησε την περιπέτεια της απαγωγής του Στρατηγού Κράιπε. Έχουν γραφτεί πολλά λαϊκά στιχουργήματα, σε ορισμένους τόπους έχουν γίνει και τραγούδι στα στόματα των Κρητικών. Ένα απ’ αυτά δημιούργησε ο πατέρας της Σταματίας Χατζηδάκη-Μπικάκη, ο δάσκαλος Μανούσος Μπικάκης από το χωριό Νίθαυρη, που τραγουδιέται ακόμη και σήμερα και λέει:
…στσ’εικοσιέξε τ’Απριλιού μια δροσερή βραδούλα
τον Κράιπε εκλέψανε σα να ’τανε νυφούλα.
Μέσα στ’αμάξι του ’τανε μ’ ένα του ιπποκόμο
Άγγλοι κι αντάρτες τον βουτούν στων Αρχανώ το δρόμο.
Ο ένας είν’ο Φιλεντέμ με τον Ζωιδαντώνη
κι ο Τυρογιώργης πήδησε κοντά τους και σιμώνει.
Κι ένα αμάξι έρχεται κι αμέσως ξεσβουράρουν
τα ταχυβόλα πρότειναν πάνω τους να μουντάρουν.
Γερμανικά φωνάζανε τ’αμάξι σταματάνε
και μ’ ένα δυο πηδήματα τον Κράιπε αρπάνε.
Τον Κράιπε φιμώσανε και το σωφέρ χτυπούνε
μέσα στ’αμάξι μπαίνουνε και Άγγλοι τ’ οδηγούνε.
Ολοταχώς σαν αστραπή και σα πουλιά πετούνε
Μεσ’ από το Ηράκλειο οι ήρωες περνούνε.
Σκοποί και τα περίπολα στέκουν και χαιρετούνε
οι Άγγλοι μέσα απ’την καρδιά χαίρουνται και γελούνε.
Φτάνοντας στο Γενή Γκαβέ στα όρη ανεβαίνουν
και στα λημέρια ανταρτών εκεί τόνε πηγαίνουν.
Πετρακογιώργης ’ποδοχή διατάζει να του κάνουν
αντάρτες όλοι ολοταχώς τα δυνατά τους βάνουν.
Ο Κράιπε εθαύμασε την τόση πειθαρχία
οι αντάρτες τόνε δήλωσε έχουν μεγάλη αξία.
Από κειδά εφύγανε πήγαν σ’ ένα μητάτο
τση Νίθαυρης, στο Καλικά εις την κορφή από κάτω.
Πάλι ο Καρουζόκωστας καλά τα καταφέρνει
φλουμάρια και γαλακτερά πολλά τόνε προσφέρει.
Ετρώγανε και πίνανε και γάλα και μυζήθρα
και ό,τι άλλο η όρεξη των ανταρτώ εζήτα…
Ως Κρητικοί αισθανόμαστε δέος και θα τιμούμε πάντοτε εκείνα τα παλικάρια που πήραν μέρος στην απαγωγή του Κράιπε, τονίζοντας προς όλες τις κατευθύνσεις ότι η ιστορία δεν παραγράφεται, δεν αλλοιώνεται, δεν λογοκρίνεται, δεν πλαστογραφείται, αλλά πάντοτε αποκαλύπτεται».
Ο Γεώργιος Α. Καλογεράκης είναι δρ Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και διευθυντής Δημοτικού Σχολείου Καστελλίου