Η λέξη «καρκίνος» προκαλεί φόβο. Και, σύμφωνα με μία νέα αμερικανική μελέτη, αυτός ο φόβος ίσως οδηγεί χιλιάδες άνδρες σε περιττές θεραπείες για μια μορφή καρκίνου του προστάτη που έχει εξαιρετικά χαμηλό κίνδυνο εξέλιξης. Οι ερευνητές προτείνουν ότι η χαμηλότερου κινδύνου μορφή της νόσου δεν θα έπρεπε πλέον να χαρακτηρίζεται ως «καρκίνος», αλλά ως προκαρκινική κατάσταση, εκτιμώντας ότι μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να μειώσει τόσο την υπερθεραπεία όσο και τους θανάτους από τις πιο επιθετικές μορφές της νόσου.
Η μελέτη, με επικεφαλής ερευνητές του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Λος Άντζελες (UCLA) και δημοσιευμένη στο JAMA Oncology, επικεντρώθηκε στην κατηγορία Grade Group 1 (GG1), την πιο πρώιμη και χαμηλού κινδύνου μορφή καρκίνου του προστάτη. Πρόκειται για όγκους που, σύμφωνα με τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, δεν προκαλούν συμπτώματα ούτε δίνουν μεταστάσεις. Για τον λόγο αυτό, οι διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν στους περισσότερους ασθενείς ενεργό παρακολούθηση με τακτικές μετρήσεις PSA, μαγνητική τομογραφία και περιοδικές βιοψίες, αντί για άμεση θεραπεία.
Παρ’ όλα αυτά, έως και το 40% των ασθενών στις Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να υποβάλλονται σε χειρουργική επέμβαση ή ακτινοθεραπεία. Οι θεραπείες αυτές μπορεί να προκαλέσουν μόνιμες επιπλοκές, όπως ακράτεια ούρων, διαταραχές του εντέρου και προβλήματα στη σεξουαλική λειτουργία, ενώ η διάγνωση του «καρκίνου» μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τη δυνατότητα πρόσβασης σε ασφαλιστική κάλυψη ζωής.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι η ίδια η ονομασία της νόσου ενισχύει την υπερθεραπεία, καθώς πολλοί άνδρες θεωρούν ότι οποιαδήποτε μορφή καρκίνου απαιτεί άμεση και επιθετική αντιμετώπιση. Παράλληλα, ο φόβος της υπερδιάγνωσης και της περιττής θεραπείας αποθαρρύνει αρκετούς από το να υποβληθούν σε έλεγχο με PSA.
Καρκίνος προστάτη: Νέα θεραπεία μειώνει κατά 52% τον κίνδυνο υποτροπής
Για να αξιολογήσουν τα πιθανά οφέλη και τους κινδύνους μιας αλλαγής στην ορολογία, οι επιστήμονες δημιούργησαν ένα μαθηματικό μοντέλο βασισμένο σε δεδομένα του αμερικανικού πληθυσμού. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις τους, περίπου 100.000 άνδρες διαγιγνώσκονται κάθε χρόνο με GG1. Το μοντέλο εξέτασε δύο πιθανά σενάρια: αφενός, ότι κάποιοι ασθενείς ίσως χαλάρωναν την παρακολούθησή τους εάν η πάθηση δεν χαρακτηριζόταν πλέον ως καρκίνος, αφετέρου, ότι περισσότεροι άνδρες θα αποφάσιζαν να υποβληθούν σε προληπτικό έλεγχο, επειδή θα μειωνόταν ο φόβος της υπερδιάγνωσης.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τα οφέλη υπερτερούν των πιθανών κινδύνων. Η αλλαγή της ονομασίας εκτιμάται ότι θα μπορούσε να αποτρέψει περίπου 2.835 θανάτους από καρκίνο του προστάτη κάθε χρόνο χάρη στην αύξηση του προληπτικού ελέγχου, ενώ ενδέχεται να οδηγήσει σε περίπου 452 επιπλέον θανάτους ετησίως, εφόσον κάποιοι ασθενείς εγκαταλείψουν την ενεργό παρακολούθηση. Συνολικά, το ισοζύγιο παραμένει θετικό, με σχεδόν 2.400 λιγότερους θανάτους από καρκίνο του προστάτη ετησίως.
Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η αλλαγή της ονομασίας δεν σημαίνει εγκατάλειψη της παρακολούθησης. Αντίθετα, υπογραμμίζουν ότι η βιολογική συμπεριφορά των όγκων αυτών διαφέρει σημαντικά από εκείνη των επιθετικών μορφών καρκίνου του προστάτη και ότι η ορολογία θα πρέπει να αντανακλά με μεγαλύτερη ακρίβεια τον πραγματικό κίνδυνο για τον ασθενή.
Ωστόσο, δεν συμφωνούν όλοι οι ειδικοί. Ορισμένοι εκφράζουν την ανησυχία ότι, εάν αφαιρεθεί ο όρος «καρκίνος», κάποιοι ασθενείς μπορεί να υποτιμήσουν τη σημασία της τακτικής παρακολούθησης, με αποτέλεσμα να καθυστερήσει η διάγνωση μιας πιθανής εξέλιξης της νόσου σε πιο επιθετική μορφή.
Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι τα συμπεράσματα βασίζονται σε μαθηματικό μοντέλο και όχι σε μακροχρόνια παρακολούθηση ασθενών. Όπως σημειώνουν, θα χρειαστούν μελλοντικές μελέτες για να διαπιστωθεί πώς μια τέτοια αλλαγή στην ορολογία θα επηρεάσει στην πράξη τη συμπεριφορά των ασθενών, τις αποφάσεις των γιατρών και τα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.