Κάθε χρόνο, λίγο πριν από την έναρξη των Πανελλαδικών Εξετάσεων, χιλιάδες σπίτια σε όλη την Ελλάδα μπαίνουν σε μια ιδιότυπη κατάσταση πίεσης, αγωνίας και ψυχολογικής φόρτισης. Το διάβασμα γίνεται ατελείωτο, οι ώρες ξεκούρασης λιγοστεύουν και οι μαθητές καλούνται -στα 17 ή στα 18 τους χρόνια- να διαχειριστούν ένα βάρος που πολλές φορές ξεπερνά τις πραγματικές αντοχές τους.
Οι Πανελλαδικές, όσο σημαντικές κι αν είναι, έχουν μετατραπεί εδώ και χρόνια σε μια διαδικασία που αρκετά παιδιά βιώνουν σαν «τελική κρίση» για ολόκληρη τη ζωή τους.
Το άγχος της επιτυχίας, ο φόβος της αποτυχίας, η αγωνία να μην απογοητεύσουν τους γονείς τους, η συνεχής σύγκριση με άλλους μαθητές και η αβεβαιότητα για το μέλλον δημιουργούν ένα εκρηκτικό ψυχολογικό περιβάλλον.
Πολλοί μαθητές νιώθουν πως αν δεν πετύχουν τον στόχο τους, θα έχουν αποτύχει συνολικά ως άνθρωποι. Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα που έχει δημιουργήσει διαχρονικά το εκπαιδευτικό σύστημα και η κοινωνική νοοτροπία γύρω από τις εξετάσεις.
Η πραγματικότητα όμως είναι διαφορετική.
Καμία εξέταση δεν μπορεί να καθορίσει την αξία ενός παιδιού. Καμία σχολή, κανένα μόριο και κανένας βαθμός δεν είναι ικανός να περιγράψει τον χαρακτήρα, τις δυνατότητες ή την πορεία ενός ανθρώπου στη ζωή.
Κι όμως, αυτή την περίοδο, πολλά παιδιά ζουν με την αίσθηση ότι βρίσκονται διαρκώς υπό αξιολόγηση.
Ξυπνούν και κοιμούνται με το άγχος. Μετρούν ώρες διαβάσματος, επαναλήψεις, διαγωνίσματα, κεφάλαια και επιδόσεις. Στερούνται ύπνο, ξεκούραση, κοινωνική ζωή και πολλές φορές ακόμη και βασικές στιγμές ηρεμίας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος των γονιών γίνεται καθοριστικός.
Οι γονείς δεν χρειάζεται να λειτουργούν ως «επιτηρητές» ή ως επιπλέον πηγή πίεσης. Δεν χρειάζονται καθημερινές υπενθυμίσεις για το πόσο σημαντικές είναι οι εξετάσεις, ούτε συγκρίσεις με άλλα παιδιά, αδέλφια ή «παραδείγματα επιτυχίας».
Αυτό που χρειάζονται πραγματικά οι μαθητές είναι στήριξη και συναισθηματική ασφάλεια.
Χρειάζονται να ξέρουν ότι, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, οι άνθρωποί τους θα είναι δίπλα τους. Ότι δεν θα αγαπηθούν λιγότερο αν αποτύχουν. Ότι δεν θα θεωρηθούν «τεμπέληδες» ή «ανίκανοι» αν δεν γράψουν όσο περίμεναν.
Οι γονείς οφείλουν αυτές τις ημέρες να παρατηρούν τα παιδιά τους πιο προσεκτικά από ποτέ. Έντονα ξεσπάσματα, απομόνωση, νεύρα, κλάματα, αϋπνία, υπερβολικό άγχος ή πλήρης παραίτηση δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως «υπερβολές της ηλικίας». Είναι σημάδια πίεσης που χρειάζονται προσοχή, συζήτηση και, όταν απαιτείται, βοήθεια από ειδικούς.
Εξίσου σημαντικό είναι να υπάρχει ισορροπία μέσα στο σπίτι. Ένα παιδί που δίνει Πανελλαδικές δεν χρειάζεται ένα περιβάλλον γεμάτο ένταση και υπερβολικές απαιτήσεις. Χρειάζεται ηρεμία, πρόγραμμα, σωστή διατροφή, λίγες στιγμές ξεκούρασης και ανθρώπους που θα το βοηθήσουν να διαχειριστεί το άγχος του χωρίς πανικό.
Οι Πανελλαδικές είναι μία σημαντική δοκιμασία, αλλά δεν είναι ούτε η μοναδική ευκαιρία, ούτε το τέλος της διαδρομής. Η ζωή δίνει συνεχώς δεύτερες ευκαιρίες, νέες κατευθύνσεις και διαφορετικούς δρόμους.
Αυτό που δεν πρέπει ποτέ να χαθεί μέσα σε αυτή τη διαδικασία είναι η ψυχική υγεία των παιδιών.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, πάνω από βαθμούς, σχολές και επιτυχίες, προέχει να έχουμε παιδιά υγιή, δυνατά και ψυχικά ασφαλή.