Στη σιωπηλή συνάντηση του βλέμματος με το έργο, αρχίζει η ψυχολογία της τέχνης. Γιατί η ζωγραφική δεν είναι μόνο χρώμα, γραμμή, σύνθεση και μορφή, είναι ένας διάλογος. Ένας διάλογος ανάμεσα σε εκείνον που δημιουργεί και σε εκείνον που παρατηρεί, ανάμεσα στο συνειδητό και στο ασυνείδητο, ανάμεσα σε όσα γνωρίζουμε για τον εαυτό μας και σε όσα δεν έχουμε ακόμη τολμήσει να ανακαλύψουμε.
Στον γενέθλιο τόπο του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, στο Μουσείο «El Greco» του Φόδελε, η Φιλία Γωνιωτάκη παρουσιάζει την ατομική της έκθεση «Ρέοντα Νερά», μεταφέροντας στον χώρο όχι απλώς έργα ζωγραφικής, αλλά θραύσματα μιας εσωτερικής διαδρομής.
Και ίσως δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η συνάντηση πραγματοποιείται εδώ. Στον τόπο όπου ο Θεοτοκόπουλος έμαθε, πολύ πριν ταξιδέψει προς τη Βενετία, τη Ρώμη και την Ισπανία, να μετατρέπει την εικόνα σε πνευματική εμπειρία. Στον ίδιο τόπο, αιώνες αργότερα, μια σύγχρονη εικαστικός έρχεται να αναμετρηθεί με τη δική της σχέση με την εικόνα, με τον άνθρωπο και με εκείνες τις αθέατες διεργασίες που γεννούν ένα έργο τέχνης.
Γιατί τι είναι, τελικά, ένας πίνακας;
Μήπως είναι μια εξωτερική απεικόνιση ή μήπως είναι ένας εσωτερικός καθρέφτης;
Η Φιλία Γωνιωτάκη μοιάζει να κινείται ακριβώς πάνω σε αυτή τη λεπτή γραμμή. Εκεί όπου η ζωγραφική παύει να είναι απλή αναπαράσταση και γίνεται αποκάλυψη. Ο καμβάς λειτουργεί σαν ένας χώρος εξομολόγησης. Όχι απαραίτητα μιας συγκεκριμένης ιστορίας, αλλά ενός συναισθήματος.
Μιας μνήμης. Μιας αγωνίας. Μιας προσδοκίας. Ενός φόβου ή μιας χαράς που ίσως δεν βρίσκει εύκολα λέξεις και αναζητά στο χρώμα τον δικό της τρόπο να μιλήσει. Η τέχνη, άλλωστε, πολλές φορές γνωρίζει να λέει αυτά που η γλώσσα αδυνατεί να εκφράσει.
Κάθε χρώμα κουβαλά τη δική του ψυχολογική θερμοκρασία. Κάθε γραμμή έχει τον δικό της ρυθμό. Κάθε μορφή μοιάζει να κρύβει πίσω της μια σκέψη. Και ο θεατής, απέναντι στο έργο, δεν παραμένει ποτέ εντελώς αμέτοχος. Προβάλλει πάνω του τις δικές του μνήμες, τις δικές του απουσίες, τις δικές του επιθυμίες.
Έτσι, το ίδιο έργο μπορεί να γεννήσει διαφορετικά συναισθήματα σε διαφορετικούς ανθρώπους. Εκεί βρίσκεται ίσως και η μεγάλη δύναμη της ζωγραφικής. Δεν μας λέει πάντοτε τί να αισθανθούμε. Μας δίνει την αφορμή να ανακαλύψουμε τί ήδη αισθανόμαστε.
Η έκθεση της Φιλίας Γωνιωτάκη αποκτά έτσι μια διάσταση βαθύτερη από την αισθητική απόλαυση. Γίνεται μια πρόσκληση αυτοπαρατήρησης. Μια ήσυχη υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνο αυτό που δείχνει προς τα έξω. Είναι και όλα εκείνα που κατοικούν μέσα του και περιμένουν μια εικόνα, μια ανάμνηση, ένα χρώμα για να αναδυθούν.
Και ίσως αυτό είναι το πιο ουσιαστικό ταξίδι της τέχνης: να ξεκινά από τον δημιουργό και να καταλήγει στον θεατή, επιστρέφοντας όμως στον δημιουργό διαφορετική, εμπλουτισμένη από όλα όσα ο καθένας μας της προσθέτει.
Στο Φόδελε, λοιπόν, η ζωγραφική συναντά την ψυχολογία και η ψυχολογία συναντά την τέχνη. Και ανάμεσα στις δύο, στέκεται ο άνθρωπος. Εκείνος που δημιουργεί. Εκείνος που κοιτάζει. Εκείνος που θυμάται. Εκείνος που αναζητά. Γιατί ίσως κάθε έργο τέχνης να είναι τελικά ένας μικρός καθρέφτης της ανθρώπινης ψυχής. Και ίσως κάθε επίσκεψη σε μια έκθεση να είναι, χωρίς να το γνωρίζουμε, μια μικρή επιστροφή στον εαυτό μας.
Στον τόπο του Θεοτοκόπουλου, η Φιλία Γωνιωτάκη μάς καλεί να κάνουμε ακριβώς αυτή την επιστροφή. Να κοιτάξουμε τη ζωγραφική. Και, μέσα από αυτήν, να κοιτάξουμε λίγο βαθύτερα τον άνθρωπο.
Η έκθεση ρίχνει αυλαία στις 30 Σεπτεμβρίου, η είσοδος είναι ελεύθερη!
Η Εύα Καπελλάκη-Κοντού είναι εκπαιδευτικός, αρθρογράφος και ραδιοφωνική παραγωγός