Μιλάμε όλοι συχνά για την παιδεία σαν να είναι κάτι ξεχωριστό από τη ζωή μας. Σαν να αρκεί ένα σχολείο, ένα βιβλίο και ένας δάσκαλος, για να έχουν όλα τα παιδιά τις ίδιες ευκαιρίες.
Τι συμβαίνει, όμως, στην πραγματικότητα στην κοινωνία της εποχής μας; Με αφορμή το σχολικό έτος που μόλις ξεκίνησε και σε συνέχεια άρθρων που κάθε χρόνο συνηθίζω να γράφω τέτοιες μέρες, ας μου επιτραπεί να καταθέσω και φέτος τις απόψεις μου. Και θα ήθελα να αφιερώσω το παρόν σημείωμα στη μνήμη του φίλου μου Ντίνου Βγενόπουλου, με τον οποίο είχαμε κάνει στη δεκαετία του 2000 στην Πάτρα πολλές συζητήσεις περί παιδείας και ο οποίος έφυγε το φθινόπωρο του 2025 από τη ζωή.
Βλέπουμε δύο παιδιά να κάθονται στο ίδιο θρανίο και να κρατούν το ίδιο βιβλίο. Το ένα μπορεί να έχει υπολογιστή στο σπίτι, ένα ήσυχο δωμάτιο για διάβασμα, βοήθεια στα μαθήματα και γονείς που μπορούν να σταθούν με κάθε τρόπο δίπλα του. Το άλλο μπορεί να μεγαλώνει σε ένα σπίτι όπου τα καθημερινά έξοδα είναι ένας συνεχής δύσκολος αγώνας.
Στα χαρτιά και στα λόγια, οι ευκαιρίες μπορεί να είναι ίδιες. Στη ζωή, όμως, δεν είναι πάντα.
Και εδώ θα συναντήσουμε, ίσως, το πραγματικό ζητούμενο της παιδείας. Αυτό δεν είναι άλλο από το να επιδιώκει να περιορίζει αυτές τις διαφορές και όχι να τις αφήνει να μεγαλώνουν και να διαιωνίζονται άλυτες.
Το σχολείο, όπως όλοι βλέπουμε γύρω μας και καταλαβαίνουμε, δεν μπορεί, ακόμη και σήμερα, παρά την επιστημονική πρόοδο και την τεχνολογική εξέλιξη, να λύσει διαπαντός όλα τα προβλήματα της κοινωνίας. Μπορεί, παραταύτα, να προσφέρει σε ένα παιδί αυτό που ίσως του λείπει από το σπίτι του. Μιλώ για τη γνώση, την αυτοπεποίθηση, τα εφόδια και την πίστη ότι μπορεί να προχωρήσει.
Η γνώση, θεωρώ, δεν είναι πολυτέλεια για λίγους. Δεν πρέπει επουδενί να εξαρτάται από το πορτοφόλι της οικογένειας.
Η παιδεία είναι δικαίωμα όλων.
Και μια κοινωνία, κατά τη γνώμη μου, κρίνεται τελικά όχι μόνο από το πόσα σχολεία έχει. Κρίνεται από το αν κάθε παιδί, ανεξάρτητα από την οικογένεια στην οποία γεννήθηκε, μπορεί πραγματικά, παρά τα όποια εμπόδια, να ανοίξει τον δικό του δρόμο, να επιλέξει ελεύθερα την πορεία του και να την ακολουθήσει σε όλη του τη ζωή.
Ο Γεώργιος Η. Ορφανός είναι φιλόλογος, Msc Διαχ/σης Πολιτιστικής Κληρονομιάς & Διαχ/σης Πληροφ/κών Συστημάτων