Υπάρχει μια στιγμή που κοιτάζουμε γύρω μας και συνειδητοποιούμε πως κάτι έχει αλλάξει στην καθημερινότητά μας. Ένα σχολείο έχει λιγότερους μαθητές. Μια γειτονιά δεν γεμίζει πια από παιδικές φωνές. Ένα χωριό, που κάποτε έσφυζε από ζωή, βλέπει τα σπίτια του να κλείνουν το ένα μετά το άλλο.
Η υπογεννητικότητα δεν είναι πια ένα πρόβλημα που διαβάζουμε μόνο στις στατιστικές. Είναι μια πραγματικότητα που αρχίζουμε να βλέπουμε γύρω μας.
Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα των τελευταίων δεκαετιών. Οι γεννήσεις μειώνονται, ο πληθυσμός γερνά και ολοένα περισσότεροι νέοι αναβάλλουν τη δημιουργία οικογένειας. Όχι απαραίτητα επειδή δεν επιθυμούν να αποκτήσουν παιδιά, αλλά επειδή δυσκολεύονται να εξασφαλίσουν τις συνθήκες για να τα μεγαλώσουν.
Η Κρήτη, ένας τόπος που παραδοσιακά στηρίχθηκε στην οικογένεια, στους ισχυρούς δεσμούς των γενεών και στη ζωντάνια των χωριών της, δεν αποτελεί εξαίρεση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, το 2024 στην Κρήτη καταγράφηκαν 5.174 γεννήσεις και 6.605 θάνατοι. Μέσα σε έναν μόλις χρόνο, οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις κατά 1.431. Πίσω από αυτή τη διαφορά βρίσκεται ένα ερώτημα που μας αφορά όλους: πώς θα μοιάζει ο τόπος μας σε λίγες δεκαετίες, αν αυτή η πορεία συνεχιστεί;
Αρκεί να επισκεφθεί κανείς την ενδοχώρα του νησιού. Εκεί όπου κάποτε οι πλατείες γέμιζαν παιδιά, σήμερα συναντά ηλικιωμένους που περιμένουν τις γιορτές και τα καλοκαίρια για να ξαναζωντανέψουν τα σπίτια τους. Γονείς που είδαν τα παιδιά τους να φεύγουν για σπουδές ή εργασία, χωρίς να γνωρίζουν αν θα επιστρέψουν ποτέ μόνιμα στον τόπο τους.
Πίσω, όμως, από αυτή την εικόνα κρύβονται και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι νέοι άνθρωποι.
Ένα νέο ζευγάρι που εργάζεται, αλλά δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στο κόστος της στέγασης. Μια γυναίκα που επιθυμεί να γίνει μητέρα, αλλά ανησυχεί για την επαγγελματική της σταθερότητα. Δύο άνθρωποι που ονειρεύονται να αποκτήσουν ένα παιδί, αλλά αναβάλλουν διαρκώς αυτή την απόφαση, προσπαθώντας να βρουν τον χρόνο, την ηρεμία και τις συνθήκες που θα τους επιτρέψουν να το μεγαλώσουν με αγάπη, φροντίδα και λιγότερη αγωνία για το αύριο.
Η υπογεννητικότητα δεν αντιμετωπίζεται με ευχές ούτε αποκλειστικά με οικονομικά επιδόματα. Χρειάζονται μέτρα που θα κάνουν πραγματικά ευκολότερη την καθημερινότητα των νέων ανθρώπων. Αξιοπρεπείς μισθοί, προσιτή κατοικία, επαρκείς βρεφονηπιακοί σταθμοί, εργασιακή ασφάλεια και δυνατότητα συνδυασμού της οικογενειακής με την επαγγελματική ζωή.
Χρειάζεται όμως, και κάτι βαθύτερο. Να δημιουργήσουμε τις συνθήκες που θα επιτρέψουν στους νέους ανθρώπους να σχεδιάζουν το μέλλον τους με αισιοδοξία, να χτίζουν τη ζωή τους και να δημιουργούν οικογένεια στον τόπο που μεγάλωσαν.
Το δημογραφικό δεν αφορά μόνο τις στατιστικές του μέλλοντος. Αφορά τα σχολεία που κινδυνεύουν να κλείσουν, τα χωριά που ερημώνουν, τις τοπικές κοινωνίες που χάνουν σταδιακά τη δυναμική τους. Αφορά την ίδια τη συνέχεια της ζωής.
Δεν πρέπει να ξεχνάμε βέβαια, πως η δημιουργία οικογένειας είναι μια βαθιά προσωπική απόφαση, που δεν μπορεί να αποτελεί υποχρέωση ούτε να υπαγορεύεται από τις ανάγκες της κοινωνίας. Το ζητούμενο δεν είναι να πείσουμε τους ανθρώπους να αποκτήσουν παιδιά, αλλά να στηρίξουμε εκείνους που το επιθυμούν, ώστε οι δυσκολίες της καθημερινότητας να μην τους στερούν αυτή τη δυνατότητα.
Ας αναλογιστούμε λοιπόν, τι Κρήτη θέλουμε να αφήσουμε πίσω μας. Μια Κρήτη που θα καμαρώνει για το παρελθόν της ή μια Κρήτη που θα έχει τη δύναμη να δημιουργεί το μέλλον της; Η απάντηση δεν βρίσκεται στα λόγια, αλλά στις ευκαιρίες που θα δώσουμε σήμερα στους νέους ανθρώπους. Το χρέος μας απέναντι στην Κρήτη δεν είναι μόνο να διαφυλάξουμε όσα μας άφησαν οι προηγούμενες γενιές, αλλά να εξασφαλίσουμε ότι θα υπάρχουν και οι επόμενες για να τους τα παραδώσουμε.
Δρ Κωνσταντίνος Σπαντιδάκης,
Καθηγητής Φυσικής Αγωγής, δημοσιογράφος