Η άσκηση πολιτικής στην Ελλάδα έχει μακραίωνη ιστορία. Η υπόθεση ότι στη Μινωική εποχή η πολιτική ασκείτο αποκλειστικά από γυναίκες δεν επιβεβαιώνεται από τα αρχαιολογικά και άλλα σχετικά ευρήματα.
Ωστόσο, φαίνεται ότι δεν αμφισβητείται η υψηλή θέση των γυναικών στην κοινωνία, γεγονός που οδηγεί ορισμένους ερευνητές να κάνουν λόγο για στοιχεία μητριαρχίας ή μια κοινωνία με ισχυρά μητρογραμμικά στοιχεία.
Τέτοια στοιχεία ήταν η θρησκευτική εξουσία, η ισχυρή κοινωνική θέση, οι απεικονίσεις στην τέχνη, η εντυπωσιακή ενδυμασία και τα κοσμήματα. Παρά την έλλειψη γραπτών πηγών, που να επιβεβαιώνουν αμιγείς γυναικείες Κυβερνήσεις, η κυρίαρχη θέση της γυναίκας στη θρησκεία και την κοινωνία υποδηλώνει μια μορφή κοινωνικής οργάνωσης πολύ διαφορετική από τις πατριαρχικές κοινωνίες του υπόλοιπου αρχαίου κόσμου.
Στην ιστορική εποχή, ο Θαλής ο Μιλήσιος (640/24-530/35 π.Χ.), στην Ιώνια Σχολή, στη Μίλητο, άρχισε να ξεπερνά τη θεοκρατία και προσπάθησε να κατανοήσει τον κόσμο και να εξηγήσει φυσικά φαινόμενα με βάση την επιστήμη και τη φιλοσοφία.
Στη συνέχεια, ο Σόλων (630-560 π. Χ.), Αθηναίος νομοθέτης και φιλόσοφος, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην άσκηση πολιτικής στην αρχαία Αθήνα. Μεταξύ άλλων αναφέρει: «Όσον εν πολέμω σίδηρος δύναται, τοσούτον εν πολιτεία λόγος ευ έχων ισχύει». Δηλαδή: «Όση αξία έχει στον πόλεμο το σίδερο (δηλαδή τα όπλα) τόση ισχύ έχει στην πολιτική η ορθή ομιλία».
Μετέπειτα, ο Πλάτων (427-347 π.Χ.), Έλληνας φιλόσοφος με γνώσεις για την πολιτική και τη φιλοσοφία, εστίασε στην αναζήτηση ενός ιδανικού και δίκαιου πολιτεύματος και αναφέρει: «Ο αληθινός άρχων ου πέφυκε το αυτώ συμφέρον σκοπείσθαι αλλά το τω αρχομένω».
Δηλαδή: «Ο αληθινός άρχοντας δεν πρέπει να κοιτάζει το δικό του συμφέρον, αλλά των υπηκόων του». Αργότερα, ο Αριστοτέλης (384-322 π.Χ.), μαθητής του Πλάτωνα στην Ακαδημία της Αθήνας, ασχολήθηκε εκτενώς στα οκτάτομα «Πολιτικά» με την πολιτική.
Το θέμα προσεγγίστηκε από την πλευρά της πόλης – πολιτείας, θεωρώντας πως είναι εκείνη που συμμετέχει στην ποιότητα της ζωής του πολίτη. Κατά τον Αριστοτέλη, η πολιτική είναι η ανώτατη αρχιτεκτονική πρακτική επιστήμη, που μελετά την οργάνωση της πόλης-κράτους με στόχο την επίτευξη της ευδαιμονίας, δηλαδή της προοπτικής του τέλειου βίου.
Βασίζεται στη φύση του ανθρώπου ως πολιτικού ζώου, που μπορεί να ολοκληρωθεί μόνο μέσα από τη συμμετοχή του στην πολιτική κοινότητα.
Ο Αριστοτέλης, στο βιβλίο του «Ηθικά Νικαμάχεια», συμπεραίνει πως όταν ένα άτομο επιδιώκει να πετύχει στον ανώτερο βαθμό και τις δύο αρετές, τις διανοητικές και τις ηθικές, θα καταφέρει να πετύχει την ευδαιμονία.
Σήμερα, «Δημοκρατία στην πολιτική» ορίζεται πρωτίστως ως το πολίτευμα όπου η εξουσία πηγάζει από τον λαό, ο οποίος την ασκεί άμεσα ή έμμεσα (αντιπροσωπευτικά).
Πέραν από την τυπική διαδικασία των εκλογών, η σύγχρονη Δημοκρατία αποτελεί ένα συνολικό τρόπο λειτουργίας των πολιτικών θεσμών, των κομμάτων και των κοινωνικών οργανώσεων.
Συνοπτικά, η σύγχρονη Δημοκρατία οφείλει να συνδυάζει την ιστορική κληρονομιά της αθηναϊκής Δημοκρατίας με τους αντιπροσωπευτικούς θεσμούς, στοχεύοντας στην πραγμάτωση της καθολικής ελευθερίας και Δικαιοσύνης.
Στην τρέχουσα πολιτική πραγματικότητα, η Δημοκρατική πολιτική μας εξελίσσεται αργά και αντιμετωπίζει ολοένα αυξανόμενα προβλήματα, όπως τα παρακάτω:
(α) Η πολιτική και οικονομική ανισότητα είναι στενά συνδεδεμένες, καθώς οι πολιτικές αποφάσεις μπορούν να ενισχύσουν ή να μειώσουν τις οικονομικές ανισότητες, οι οποίες, με τη σειρά τους, επηρεάζουν την πολιτική ισχύ και εκπροσώπηση.
Γι’ αυτό, η αύξηση των οικονομικών ανισοτήτων σε μια μικρή χώρα, όπως η δική μας, ακολουθεί σταθερά την ανιούσα.
(β) Ο αριθμός και η αμοιβή των βουλευτών είναι υψηλές. Άλλες χώρες, όπως η Ελβετία, μια περίπου ισοδύναμη με τη χώρα μας, έχει 200 βουλευτές και πολύ χαμηλότερες αμοιβές.
(γ) Η αξιολόγηση, η αξιοκρατία και η αριστεία υπολείπονται σημαντικά, ενώ συνεχίζονται οι πελατειακές σχέσεις.
(δ) Οι Περιφέρειες και οι Δήμοι, ενώ είναι αυτοδιοικούμενα νομικά πρόσωπα, η εισοδηματική τους πολιτική παραμένει ελλειμματική και ρουσφετολογική.
(ε) Ανάγκη συνταγματικής αναθεώρησης του τρόπου επιλογής της ηγεσίας των ανώτατων Δικαστηρίων, χωρίς την κυβερνητική ανάμειξη.
(στ) Θέσπιση ενός δικαιότερου φορολογικού συστήματος και η σημαντική μείωση κυκλοφορίας και χρήσης ελεύθερου χρήματος.
(ζ) Η διοίκηση/διαχείριση πολλών θεμάτων, όπως π.x. του νερού, δεν θεωρείται ως ένα και ενιαίο θέμα, αλλά διαχωρίζεται και κατανέμεται ανάλογα με την πηγή και την χρήση του σε διάφορα Υπουργεία κεντρικά και διάφορες Υπηρεσίες περιφερειακά και τοπικά (Kourgialas et al., 2025).
Η Ελλάδα θα μπορούσε να γίνει μια πρότυπη δημοκρατική χώρα, στην οποία θα επικρατεί ισονομία και ισοπολιτεία μεταξύ ανδρών και γυναικών, όπου η πολιτική θα πρωτοστατεί και δεν θα εξελίσσεται πίσω από την τεχνολογία.
Η άμεση χρήση της ψηφιακής Δημοκρατίας θα διευκολύνει και θα προάγει την επικοινωνία κράτους-πολίτη και την ενίσχυση της συμμετοχή του (π.x. ηλεκτρονική διαβούλευση).
*O Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι επίτιμο μέλος και διακεκριμένο fellow του Παγκόσμιου Οργανισμού Υδατικών Πόρων.
Βιβλιογραφία
Αγγελάκης, Α. Ν. (2025). Τι είναι η πολιτική! Πατρίς, Ηράκλειο, 20/11/2025, https://www.patris.gr/stiles/proektaseis/ti-einai-i-politiki/
Kourgialas, Ν. Ν., Angelakis, Α. Ν., and Tchobanoglous, G., 2025. Implementing the One Water Concept in Greece: Interdisciplinary Insights and Challenges. Water 2025, 17(24),
3525; https://doi.org/10.3390/w17243525.