Κάθε φορά που παρατηρώ τους ανθρώπους γύρω μου και προσέχω όσα κάνουν ή αυτά που αρνούνται εκείνοι να πράξουν, πείθομαι ολοένα και περισσότερο ότι το δύσκολο και το αδύνατο έχουν πέσει θύματα μιας από τις μεγαλύτερες συκοφαντίες της ιστορίας. Εδώ και αιώνες, το ένα πληρώνει τα σπασμένα του άλλου.
Το φαινόμενο είναι απλό. Μόλις μια δουλειά πάψει να είναι βολική, βαφτίζεται αδύνατη. Σαν εκείνον τον ψαρά που επιστρέφει από τη θάλασσα έπειτα από μία ώρα με άδεια δίχτυα και ανακοινώνει στο χωριό ότι εξαφανίστηκαν τα ψάρια από το Αιγαίο.
Κάπως έτσι μπερδέψαμε το δύσκολο με το αδύνατο και το εύκολο με το μπορετό. Οι τέσσερις αυτές λέξεις ζουν ανάμεσά μας από τότε που υπάρχει ανθρώπινη κοινωνία. Μόνο που εμείς, για λόγους άλλοτε προσωπικούς και άλλοτε κοινωνικούς, τους αλλάζουμε διαρκώς τα ονόματα, λες και συμμετέχουμε σε πρόγραμμα προστασίας μαρτύρων.
Το μπορετό είναι αυτό που μπορεί να γίνει. Μέχρι εδώ, υποθέτω, συμφωνούμε όλοι. Εύκολο είναι εκείνο που απαιτεί μικρό κόπο. Δύσκολο είναι αυτό που ζητά χρόνο, υπομονή, επιμονή και μερικές φορές λίγη ταπείνωση. Το αδύνατο, πάλι, είναι το μοναδικό που δεν συζητά, δεν διαπραγματεύεται και δεν υπογράφει συμβιβασμούς.
Η κοινωνία των ημερών μας, ωστόσο, δείχνει ιδιαίτερη συμπάθεια στην ευκολία. Θέλει τη γνώση χωρίς διάβασμα, την εμπειρία χωρίς λάθη, την επιτυχία χωρίς αποτυχίες και τον θαυμασμό χωρίς αξιόλογο έργο. Με λίγα λόγια, επιθυμεί τον καρπό χωρίς τη φύτευση, το ψωμί χωρίς το ζύμωμα και τη σοδειά χωρίς το χωράφι.
Καμιά φορά, μάλιστα, έχω την εντύπωση ότι, αν μπορούσαμε, θα ζητούσαμε από τα παπούτσια να περπατήσουν αντί για εμάς και από τα βιβλία να διαβάσουν τον εαυτό τους.
Βλέπω ανθρώπους να αγοράζουν ακριβά σύνεργα ζωγραφικής και να περιμένουν το ταλέντο να περιλαμβάνεται στη συσκευασία μαζί με τα πινέλα. Να γεμίζουν ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες με φιλοσοφικά έργα και να πιστεύουν ότι η σοφία μεταδίδεται μέσω της κατοχής. Να φυτεύουν γαρύφαλλα στις γλάστρες και να τα επιθεωρούν κάθε βράδυ με το ύφος γενικού διευθυντή που αναμένει αύξηση κερδών στο τέλος του μήνα.
Κι επειδή, ως συνήθως, το αποτέλεσμα επιμένει να έρχεται με τους δικούς του ρυθμούς, αρχίζουν οι γνωστές νεκρολογίες της προσπάθειας.
«Δεν γίνεται».
«Το δοκίμασα».
«Δεν είναι για μένα».
Συνήθως, βέβαια, το «δοκίμασα» σημαίνει ότι ασχολήθηκαν όσο διαρκεί ένας καφές στην πλατεία, ενώ το «δεν γίνεται» ότι κουράστηκαν πριν ακόμη φανεί η ανηφόρα μπροστά τους.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη αδικία εις βάρος του δύσκολου. Το δύσκολο δεν είναι μάγος ούτε πωλητής θαυμάτων. Δεν υπόσχεται τίποτε περισσότερο από μια δίκαιη ανταμοιβή σε όποιον επιμείνει. Το αδύνατο, αντίθετα, είναι ο ψυχρός ρεαλιστής της παρέας. Κι όμως, οι άνθρωποι συχνά φορτώνουν στο δύσκολο το όνομα του αδύνατου για να απαλλαγούν από τον κόπο και, κυρίως, για να μην αναλάβουν το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί.
Η αλήθεια, όμως, είναι πολύ λιγότερο βολική, ούτε προσαρμόζεται στα θέλω των ανθρώπων ή στα μπορώ τους. Τα περισσότερα πράγματα που αξίζουν στη ζωή δεν είναι εύκολα. Είναι, εντούτοις, απολύτως μπορετά. Και τα περισσότερα όνειρα δεν πεθαίνουν επειδή ήταν αδύνατα. Πεθαίνουν επειδή καταδικάστηκαν πρόωρα από ένα δικαστήριο όπου πρόεδρος είναι η ανυπομονησία και μοναδικός μάρτυρας η τεμπελιά.
Γι’ αυτό, κάθε φορά που ακούω τη φράση «Αυτό είναι αδύνατο», κρατώ μια μικρή επιφύλαξη. Πίσω από το πραγματικά αδύνατο κρύβεται πράγματι ένα τείχος. Τις περισσότερες φορές, όμως, δεν υπάρχει τείχος. Υπάρχει απλώς ένας ανήφορος που του φορέσαμε λάθος πινακίδα, επειδή δεν είχαμε διάθεση να τον ανέβουμε.