Ο παραδοσιακός νεοδημοκράτης βρίσκεται σήμερα μπροστά σε ένα δύσκολο ερώτημα. Πώς να συγκρίνει την Κυβέρνηση του Αντώνη Σαμαρά με τη σημερινή Κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, όταν οι δύο Κυβερνήσεις λειτούργησαν κάτω από εντελώς διαφορετικές συνθήκες;
Η Κυβέρνηση Σαμαρά, με τη συμμετοχή του Ευάγγελου Βενιζέλου και αρχικά της ΔΗΜΑΡ του Φώτη Κουβέλη, ανέλαβε τη χώρα το 2012, μέσα σε μια πρωτοφανή οικονομική κρίση. Η Ελλάδα βρισκόταν υπό την αυστηρή επιτήρηση της τρόικας, τα δημοσιονομικά περιθώρια ήταν ασφυκτικά και η Νέα Δημοκρατία δεν διέθετε αυτοδυναμία. Κάθε απόφαση έπρεπε να σταθμίζεται απέναντι στις απαιτήσεις των δανειστών, στις αντοχές της κοινωνίας και στις εύθραυστες ισορροπίες μιας Κυβέρνησης Συνεργασίας.
Δεν υπήρχαν τότε τα περιθώρια για εύκολες υποσχέσεις και γενναιόδωρες παροχές. Υπήρχαν μνημόνια, περικοπές, ανεργία και μια κοινωνία εξαντλημένη από τις θυσίες. Παρ’ όλα αυτά, η χώρα άρχισε να ανακτά την πρόσβασή της στις αγορές και να εμφανίζει τα πρώτα σημάδια ανάκαμψης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η διακυβέρνηση εκείνης της περιόδου δεν είχε λάθη ή ότι οι πολίτες δεν πλήρωσαν βαρύ τίμημα. Σημαίνει, όμως, ότι κάθε δίκαιη σύγκριση οφείλει να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές συνθήκες της εποχής.
Ας περάσουμε τώρα στη διακυβέρνηση Μητσοτάκη.
Η Νέα Δημοκρατία κέρδισε την αυτοδυναμία το 2019 και την ανανέωσε το 2023. Η Κυβέρνηση διέθετε πλέον ισχυρή κοινοβουλευτική πλειοψηφία, ενώ στη διάθεσή της υπήρχαν ευρωπαϊκοί πόροι, το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης. Η οικονομική κατάσταση δεν ήταν εκείνη του 2012, ενώ οι δυνατότητες άσκησης πολιτικής ήταν σαφώς διαφορετικές.
Με απλά λόγια, άλλες δυσκολίες αντιμετώπιζε ο Σαμαράς και άλλες δυνατότητες είχε ο Μητσοτάκης.
Ο πρώτος έπρεπε να διαχειριστεί μια χώρα με τα οικονομικά της περιθώρια εξαντλημένα και με τους δανειστές να επιτηρούν κάθε βήμα. Ο δεύτερος βρέθηκε με περισσότερα διαθέσιμα εργαλεία, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και την ελευθερία κινήσεων που προσφέρει μια αυτοδύναμη Κυβέρνηση.
Ασφαλώς, τα ευρωπαϊκά κονδύλια δεν αποτελούν χρήματα χωρίς όρους, ούτε μπορούν να αποδοθούν όλα στην πολιτική μιας Κυβέρνησης. Όμως, όταν έχεις περισσότερα μέσα στη διάθεσή σου, κρίνεσαι και από το πώς τα αξιοποιείς, αλλά κυρίως από το αν καταφέρνεις να βελτιώσεις ουσιαστικά τη ζωή των πολιτών.
Και εδώ αρχίζουν τα δύσκολα ερωτήματα.
Πόσο αισθάνεται ο συνταξιούχος την ανάπτυξη όταν μετράει τα χρήματα μέχρι το τέλος του μήνα; Πόσο τη βιώνει ο εργαζόμενος όταν το εισόδημά του δυσκολεύεται να ακολουθήσει το κόστος ζωής; Πόσο την αντιλαμβάνεται ο νέος που δεν μπορεί να αποκτήσει σπίτι και να σχεδιάσει με ασφάλεια το μέλλον του;
Οι αριθμοί έχουν τη σημασία τους. Η καθημερινότητα, όμως, έχει τη δική της αλήθεια.
Υπάρχει, ωστόσο, και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική διαφορά ανάμεσα στις δύο εποχές. Το 2015 ο ελληνικός λαός είχε πλέον αποκτήσει προσωπική εμπειρία από τη διακυβέρνηση της Αριστεράς. Είχε δει τις υποσχέσεις, τις αυταπάτες, τη σύγκρουση με τους Ευρωπαίους, τα capital controls και την τελική υπογραφή ενός νέου μνημονίου. Η εμπειρία αυτή διαμόρφωσε πολιτικές συνειδήσεις και επηρέασε τις επιλογές των επόμενων εκλογών.
Η Νέα Δημοκρατία του Κυριάκου Μητσοτάκη ανέλαβε το 2019, έχοντας απέναντί της έναν ΣΥΡΙΖΑ που είχε ήδη κυβερνήσει και κριθεί. Δεν ξεκινούσε, επομένως, από την ίδια αφετηρία με την Κυβέρνηση Σαμαρά, η οποία έπρεπε να διαχειριστεί μια κρίση που απειλούσε την ίδια την ευρωπαϊκή πορεία της χώρας.
Και φτάνουμε στο πιο παράδοξο σημείο.
Το 2023 ο Κυριάκος Μητσοτάκης εξασφάλισε την αυτοδυναμία της Νέας Δημοκρατίας. Δεν χρειαζόταν το ΠΑΣΟΚ για να σχηματίσει Κυβέρνηση. Διέθετε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία για να εφαρμόσει το δικό του πρόγραμμα και να αναλάβει ακέραιη την πολιτική ευθύνη των αποφάσεών του.
Κι όμως, επέλεξε να ανοίξει την κυβερνητική «πόρτα» σε στελέχη προερχόμενα από το ΠΑΣΟΚ, δίνοντάς τους σημαντικές υπουργικές θέσεις.
Γιατί;
Ποια πολιτική ανάγκη επέβαλε αυτή την επιλογή; Ήταν μια προσπάθεια διεύρυνσης της Νέας Δημοκρατίας προς το Κέντρο ή μήπως η επιδίωξη μιας ευρύτερης πολιτικής και κοινωνικής νομιμοποίησης; Και, τελικά, ποιο ήταν το μήνυμα προς τους ανθρώπους που κράτησαν τη Νέα Δημοκρατία όρθια σε δύσκολες εποχές, όταν το κόμμα δεν διέθετε ούτε την πολυτέλεια της αυτοδυναμίας ούτε τα σημερινά οικονομικά εργαλεία;
Η πολιτική διεύρυνση δεν είναι από μόνη της κακή. Ένα μεγάλο κόμμα οφείλει να προσελκύει ανθρώπους με ικανότητες, ακόμη κι αν προέρχονται από διαφορετικούς πολιτικούς χώρους. Όμως, άλλο η διεύρυνση και άλλο η αλλοίωση της πολιτικής φυσιογνωμίας ενός κόμματος.
Η Νέα Δημοκρατία του Κωνσταντίνου Καραμανλή ήταν ένα μεγάλο λαϊκό κόμμα, που χωρούσε διαφορετικές απόψεις κάτω από μια κοινή ιδεολογική στέγη. Δεν ήταν, όμως, ένα κόμμα χωρίς ταυτότητα, ούτε ένας πολιτικός χώρος όπου η προσφορά των παλαιών αγωνιστών θα θεωρούνταν δεδομένη και η παρουσία των νεοφερμένων αυτονόητα προτιμητέα.
Ο νεοδημοκράτης που έμεινε πιστός στην παράταξη στα δύσκολα δικαιούται να αναρωτηθεί: Τι ακριβώς εκπροσωπεί σήμερα η Νέα Δημοκρατία; Ποιες αρχές υπερασπίζεται και ποιο κοινωνικό ακροατήριο θέλει να εκφράσει;
Δεν αρκεί να κερδίζεις εκλογές. Πρέπει να διατηρείς και τη σχέση εμπιστοσύνης με τους ανθρώπους που σε στήριξαν. Δεν αρκεί να διευρύνεις το κόμμα αριθμητικά. Πρέπει να διευρύνεις και την απήχησή του στην κοινωνία, χωρίς να απομακρύνεσαι από τις αρχές του.
Γιατί η πολιτική δεν είναι απλώς η διαχείριση της εξουσίας. Είναι, πάνω απ’ όλα, η υπεράσπιση συγκεκριμένων ιδεών και η εκπλήρωση συγκεκριμένων δεσμεύσεων.
Δύο εποχές, λοιπόν, δύο διαφορετικές Κυβερνήσεις και δύο εντελώς διαφορετικές αφετηρίες. Η μία κυβέρνησε με την τρόικα πάνω από το κεφάλι της και με τα ταμεία άδεια. Η άλλη κυβέρνησε με αυτοδυναμία και σημαντικά ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία.
Η ιστορία θα κρίνει και τις δύο. Η κοινωνία, όμως, κρίνει ήδη από την καθημερινότητά της.
Και ο νεοδημοκράτης που έχει ζήσει την παράταξή του σε εύκολες και δύσκολες εποχές, δεν οφείλει να χειροκροτεί χωρίς να σκέφτεται. Οφείλει να συγκρίνει, να προβληματίζεται και να ασκεί κριτική όταν θεωρεί ότι χρειάζεται.
Γιατί η πραγματική πίστη σε μια παράταξη δεν μετριέται από τη σιωπή απέναντι στην ηγεσία της. Μετριέται από τη διάθεση να υπερασπίζεσαι τις αρχές της, ακόμη κι όταν οι επιλογές της ηγεσίας απομακρύνονται από αυτές.
Και αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα σε έναν γνήσιο νεοδημοκράτη και σε έναν απλό χειροκροτητή της εξουσίας.