«Μέγας ἥλιος, ἐν Κρήτῃ, Πάτερ, ἀνατέταλκας, θαυμάτων πλήθει, καταφωτίζων αὐτήν, ἱερώτατε»
Με τα παραπάνω λόγια υμνολογεί η Εκκλησία τον Άγιο Μύρωνα, τον θαυματουργό Επίσκοπο Κρήτης, που επί αιώνες φωτίζει με τη χάρη και τα θαύματά του το νησί και τις καρδιές των πιστών. Η μνήμη του παραμένει ζωντανή όχι μόνο μέσα από τα εκκλησιαστικά κείμενα και την υμνογραφική παράδοση, αλλά και μέσα από την αδιάκοπη προσέλευση χιλιάδων προσκυνητών στον τόπο όπου γεννήθηκε, έζησε και αναπαύεται. Είναι από εκείνους τους τόπους που δεν τους επισκέπτεσαι απλώς, τους αφήνεις να σε αγγίξουν.
Γιατί υπάρχουν τόποι όπου ο χρόνος μοιάζει να σταματά και η ψυχή βρίσκει έναν τρόπο να συνομιλήσει με την αιωνιότητα. Ένας τέτοιος τόπος είναι το δίκορφο χωριό του Αγίου Μύρωνα, λίγα χιλιόμετρα έξω από το Ηράκλειο, που κάθε χρόνο, στις 7 και 8 Αυγούστου, μετατρέπεται σε ένα μεγάλο προσκύνημα πίστης, ευγνωμοσύνης και ελπίδας.
Από κάθε γωνιά της Κρήτης, αλλά και από πολλά μέρη της Ελλάδας, οι προσκυνητές ανηφορίζουν προς τον ιστορικό ναό και τη σκήτη του Αγίου. Άλλοι για να εκπληρώσουν ένα τάμα, άλλοι για να εκφράσουν μια αθόρυβη ευχαριστία για την ευλογία που ένιωσαν στη ζωή τους και άλλοι αναζητώντας μια ανάσα γαλήνης μέσα στις πιέσεις της καθημερινότητας. Όλοι, ανεξαιρέτως, φέρνουν μαζί τους το ίδιο πολύτιμο φορτίο: μια σιωπηλή προσευχή.
Οι δρόμοι του χωριού πλημμυρίζουν από βήματα, θερμούς χαιρετισμούς και βαθιά συγκίνηση. Οι καμπάνες αντηχούν χαρμόσυνα και το θυμίαμα αγκαλιάζει τον αέρα, ενώ το άρωμα από τους βασιλικούς, τα γιασεμιά, τα τριαντάφυλλα και τα αγιοκλήματα γίνεται ένα με τις δεήσεις των ανθρώπων.
Σε αυτό το ζωντανό αντάμωμα, οι μεγαλύτεροι ξαναζούν τις αναμνήσεις μιας ολόκληρης ζωής, τα παιδιά μυούνται σε μια παράδοση που συνεχίζεται αδιάκοπα μέσα στους αιώνες και οι νεότεροι ανακαλύπτουν πως η πίστη παραμένει ακόμη και σήμερα ένα σταθερό και ουσιαστικό σημείο αναφοράς.
Μπαίνοντας στον ναό, οι φωνές χαμηλώνουν από σεβασμό. Τα κεριά ανάβουν το ένα μετά το άλλο, στέλνοντας το φως τους προς τον τιμώμενο Άγιο, καθώς οι προσκυνητές ασπάζονται με ευλάβεια τη σεπτή εικόνα και τα ιερά του λείψανα.
Οι βυζαντινές μελωδίες απλώνονται υποβλητικά κάτω από τους πέτρινους θόλους. Δεν ακούγονται απλώς, αλλά γεμίζουν τον χώρο και αγγίζουν την καρδιά.
Κάθε τροπάριο, κάθε απολυτίκιο, κάθε ψαλμωδία κουβαλά τη σοφία αιώνων, γαληνεύει τον νου και ταξιδεύει την ψυχή πέρα από τη φθορά της καθημερινότητας, σε έναν τόπο εσωτερικής ηρεμίας και κατάνυξης:
«Προστάτης καὶ πρόμαχος τοῦ σοῦ ποιμνίου σοφέ,
καὶ τεῖχος καὶ καύχημα τῆς νήσου Κρήτης σαφῶς…»
Μετά την προσκύνηση της σεπτής εικόνας και των ιερών λειψάνων στον τάφο του Αγίου, μέσα στον ναό, τα βήματα των πιστών κατευθύνονται με ευλάβεια προς τη γειτονική σκήτη. Εκεί, μέσα στην κατανυκτική ησυχία του βράχου, το θαυματουργό αγίασμα αναβλύζει αδιάκοπα εδώ και αιώνες, σαν ζωντανή πηγή χάρης.
Μια μικρή σταγόνα από αυτό το αγιασμένο νερό παύει να είναι ένα απλό στοιχείο της φύσης. Μεταμορφώνεται σε κάτι πολύ βαθύτερο, σε ένα θείο δώρο. Γίνεται παρηγοριά στον πόνο, δύναμη στις δοκιμασίες, αναστάσιμη ελπίδα και διαρκής ευλογία που συνοδεύει τον άνθρωπο στο ταξίδι της ζωής του.
Η μνήμη του Αγίου Μύρωνα δεν διατηρείται μόνο μέσα από την εκκλησιαστική λατρεία, αλλά παραμένει ολοζώντανη μέσα από τις αναρίθμητες διηγήσεις για τα θαύματά του, που πέρασαν από γενιά σε γενιά και αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας και της ιστορίας του τόπου.
Ξεχωριστή θέση ανάμεσα στις παραδόσεις κατέχει το θαύμα με τα σταφύλια. Όταν ο Μύρων ήταν ακόμη νέος, μοίρασε εξ ολοκλήρου στους φτωχούς τη σοδειά από το οικογενειακό αμπέλι. Η μητέρα του στενοχωρήθηκε, θεωρώντας πως δεν θα έμενε μούστος για να γεμίσουν τα βαρέλια. Εκείνος όμως, με αταλάντευτη εμπιστοσύνη στη Θεία Πρόνοια, την καθησύχασε:
«Εφύλαξεν και για μας ο Θεός, μητέρα», της είπε.
Όταν επέστρεψαν στο αμπέλι, βρήκαν μονάχα ένα μικρό τσαμπί με τρεις ρώγες. Το πήρε στο σπίτι και, σύμφωνα με την παράδοση, μόλις το πίεσαν άρχισε να αναβλύζει τόσος μούστος, ώστε γέμισαν όχι μόνο τα δικά τους βαρέλια, αλλά και όλα τα βαρέλια του χωριού.
Ένα θαύμα σύμβολο που υπενθυμίζει διαχρονικά πως η ανιδιοτελής προσφορά και η αγάπη ποτέ δεν φτωχαίνουν τον άνθρωπο, αλλά αντίθετα πολλαπλασιάζουν τις ευλογίες του Θεού.
Εξίσου ζωντανή στη λαϊκή ευσέβεια είναι η παράδοση για τον φοβερό δράκο που καταδυνάστευε την περιοχή της αρχαίας Ραύκου, σκορπώντας τον τρόμο στους κατοίκους. Σύμφωνα με αυτή, ο Άγιος, υψώνοντας θερμή προσευχή, απολίθωσε το θηρίο, το οποίο μεταμορφώθηκε εκείνη τη στιγμή σε βράχο.
Μέχρι και σήμερα, οι παλαιότεροι κάτοικοι δείχνουν με δέος τον βράχο που φέρει την ονομασία «Δράκος» στη ΒΑ πλευρά του χωριού, ενώ στη σκήτη του Αγίου η απολιθωμένη μορφή του κεφαλιού του δράκου στέκει ως αιώνιο σημάδι της νίκης του φωτός απέναντι στο κακό.
Παράλληλα, η παράδοση μνημονεύει και τη στιγμή κατά την οποία ο Άγιος, με μόνη τη δύναμη της προσευχής του, στάθηκε μπροστά στα ορμητικά νερά ενός πλημμυρισμένου ποταμού, ανακόπτοντας την καταστροφική τους μανία και σώζοντας τους ανθρώπους από βέβαιο θάνατο.
Οι διηγήσεις αυτές γεννήθηκαν πριν από αιώνες και διασώθηκαν ζωντανές μέσα στη λαϊκή παράδοση, περνώντας από γενιά σε γενιά ως πολύτιμη πνευματική κληρονομιά. Η βαθιά πίστη των ανθρώπων στην προστασία και τη μεσιτεία του Αγίου Μύρωνα αποτυπώνεται και στο Απολυτίκιό του, όπου γίνεται αναφορά σε σπουδαία γεγονότα που συνδέθηκαν με το όνομά του:
«Ὡς οὖν ὁρμὴν ποταμοῦ διεκώλυσας,
καὶ τὸν ὄλεθρον δράκοντα ἐλίθωσας,
οὕτως, Ἅγιε Χριστῷ, θεῖε Μύρων, πρέσβευε
δωρήσασθαι ἡμῖν τὸ μέγα ἔλεος»
Οι παραδόσεις που συνοδεύουν τη μορφή του Αγίου Μύρωνα χάνονται στα βάθη των αιώνων, εξακολουθούν όμως να εμπνέουν πίστη και να υπενθυμίζουν πως η ελπίδα μπορεί να υπερνικήσει ακόμη και τον μεγαλύτερο φόβο.
Η προστατευτική παρουσία του Αγίου δεν περιορίζεται όμως μόνο στους πρώτους χριστιανικούς αιώνες. Η τοπική μνήμη διασώζει δεκάδες αφηγήσεις από τα χρόνια της Τουρκοκρατίας και της Γερμανικής Κατοχής, όταν, σύμφωνα με τις μαρτυρίες των κατοίκων, ο Άγιος φύλαξε το χωριό από μεγάλες δοκιμασίες και συμφορές.
Ανάμεσα στις νεότερες μαρτυρίες ξεχωρίζει ένα περιστατικό που πολλοί από τους παλαιότερους Αγιομυριανούς θυμούνται ακόμη. Ήταν το καλοκαίρι του 1969.
Το θυμάμαι κι εγώ σαν να ήταν χθες. Πηγαίναμε τότε ακόμη σχολείο πρωί και απόγευμα και η καμπάνα της εκκλησίας ήταν εκείνη που σηματοδοτούσε την έναρξη των μαθημάτων. Εκείνη την ημέρα, όμως, χτύπησε απρόσμενα, πολύ νωρίτερα από την καθιερωμένη ώρα. Όλοι ξαφνιαστήκαμε.
Λίγα λεπτά αργότερα μάθαμε πως, κατά τις εργασίες κατασκευής του αποχετευτικού αγωγού δίπλα στον Ιερό Ναό, είχε σημειωθεί σοβαρό εργατικό ατύχημα. Ο εργάτης Νικόλαος Παπαδάκης είχε καταπλακωθεί από μεγάλη κατολίσθηση χωμάτων και παρέμεινε θαμμένος για περισσότερο από μιάμιση ώρα.
Όταν οι συγχωριανοί του κατάφεραν τελικά να τον απεγκλωβίσουν, δεν έδινε σημεία ζωής. Ο κοινοτικός γιατρός Ιωάννης Μακρυγιαννάκης διαπίστωσε την εξαιρετικά κρίσιμη κατάστασή του.
Τότε η αείμνηστη Αγιομυριανή Αριστέα Χανιωτάκη έτρεξε στη Σκήτη του Αγίου. Πήρε αγίασμα με την κουτάλα από την πηγή και το έριξε στο πρόσωπό του. Μπροστά στα μάτια όσων βρίσκονταν εκεί, ο Παπαδάκης άρχισε να συνέρχεται.
Μεταφέρθηκε άμεσα σε κλινική του Ηρακλείου και οι ιατρικές εξετάσεις που ακολούθησαν έδειξαν ότι, παρά τις δραματικές συνθήκες του ατυχήματος, δεν είχε κάτι σοβαρό. Ο ίδιος, μέχρι το τέλος της ζωής του, αφηγούνταν το γεγονός με βαθιά συγκίνηση, αποδίδοντας τη σωτηρία του στη θαυματουργική χάρη του Αγίου Μύρωνα.
Για όσους ήταν παρόντες, δεν επρόκειτο για μια ιστορία που ακούσαμε από άλλους. Ήταν μια εμπειρία που ζήσαμε και η οποία σφράγισε ανεξίτηλα τη μνήμη μας.
Ίσως γι’ αυτό το προσκύνημα του Αγίου Μύρωνα παραμένει τόσο ζωντανό μέχρι σήμερα. Δεν στηρίζεται μόνο στην ιστορία και την παράδοση, αλλά κυρίως στις προσωπικές εμπειρίες χιλιάδων ανθρώπων που, ο καθένας με τον δικό του τρόπο, ένιωσε τη χάρη και τη διακριτική παρουσία του Αγίου στη ζωή του. Μάλιστα στην ιστοσελίδα της Ενορίας Αγίου Μύρωνος (agios.myronas.gr) υπάρχουν πολλά στοιχεία για τον βίο και τα θαύματα του Αγίου.
Κάθε χρόνο, όταν φτάνει η 8η Αυγούστου, το χθες συναντά το σήμερα. Οι παλιές διηγήσεις ενώνονται με τις νεότερες μαρτυρίες, οι προσευχές των προγόνων συναντούν τις προσευχές των παιδιών και των εγγονών τους και η πίστη συνεχίζει να μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, όχι ως μια απλή συνήθεια, αλλά ως προσωπικό βίωμα και βαθιά εσωτερική ανάγκη.
Από τα παιδικά μου χρόνια θυμάμαι αυτή τη γιορτή σαν μία από τις πιο φωτεινές ημέρες του χρόνου. Θυμάμαι να κρατώ το κερί μου, να παίρνω αγίασμα για το σπίτι, να ακούω τις ψαλμωδίες και να αισθάνομαι πως εκείνη η ημέρα είχε κάτι ξεχωριστό, κάτι που ξεπερνούσε την καθημερινότητα.
Πέρασαν δεκαετίες, άλλαξαν οι εποχές και οι άνθρωποι, όμως εκείνη η αίσθηση της γαλήνης και της κατάνυξης παραμένει αναλλοίωτη.
Ίσως αυτό να είναι τελικά το μεγαλύτερο θαύμα: να υπάρχει ένας τόπος όπου ο άνθρωπος αφήνει για λίγο πίσω του την αγωνία, τον φόβο και την ανασφάλεια, για να θυμηθεί πώς η πίστη γεννά δύναμη, η ελπίδα δεν σβήνει ποτέ και η αγάπη του Θεού συνεχίζει να ενεργεί μέσα από τους Αγίους Του.
Χρόνια πολλά σε όλους όσοι εορτάζουν και στην κωμόπολη.
Είθε ο Άγιος Μύρων, ο προστάτης και το καύχημα της Κρήτης, να σκεπάζει κάθε οικογένεια, να χαρίζει υγεία, ειρήνη και δύναμη και να φωτίζει τον δρόμο όλων μας με την αδιάκοπη πρεσβεία του προς τον Χριστό.