Το πορτρέτο του Άγγελου Σικελιανού – «Ο άρχοντας της λαλιάς»

Γιος του Ιωάννη Σικελιανού και της Χαρίκλειας Στεφανίτση και τελευταίο κατά σειρά από τα επτά παιδιά τους, ο Άγγελος Σικελιανός γεννήθηκε στη Λευκάδα στις 15 Μαρτίου 1884. Όσο κι αν υπήρξε φύση πληθωρική και αντίθετη προς κάθε συστημική παιδεία και λογιότητα, δεν παρέλειψε εντούτοις να έρθει από πολύ νωρίς σε επικοινωνία με τα μεγάλα πνεύματα όλων των εποχών. Να γνωρίσει τον Όμηρο και τους ομηρικούς ύμνους, τους Ορφικούς και τους Πυθαγόρειους, τον Πίνδαρο και τους αρχαίους  λυρικούς.

Το Μάιο του 1927 με την πολύτιμη συνεργασία της γυναίκας του Εύα Πάλμερ, οργάνωσε στους Δελφούς τις πρώτες Δελφικές Γιορτές, με την  παράσταση του «Προμηθέα Δεσμώτη», αθλητικούς αγώνες, αρχαίους και νέους ελληνικούς χορούς, και το Μάιο του 1930 τις δεύτερες με τις «Ικέτιδες» του Αισχύλου. Και οι δυο αυτές εκδηλώσεις είχαν παγκόσμια απήχηση κι αποτελούσαν το πρώτο βήμα για την πραγματοποίηση της  περίφημης Δελφικής Ιδέας του ποιητή, που αποσκοπούσε στην αδερφοσύνη και την ένωση όλων των λαών.

Ο Παντελής Πρεβελάκης για τον Άγγελο Σικελιανό

Η φυσική εμφάνιση του Σικελιανού, ομολογούσε προς τον εσωτερικό του κόσμο, γράφει ο Παντελής Πρεβελάκης στο βιβλίο του για τον ποιητή του Λυρικού Βίου. Οι αυριανοί θαυμαστές της  ποίησης του, προσθέτει, θα σκύψουν  δίχως άλλο πάνω στις προσωπογραφίες του και θα αναζητήσουν το συναίσθημα του θαυμασμού που εμείς δοκιμάζαμε όταν τον αντικρίζαμε. Αυτό το υψηλό καθαρό μέτωπο, που τον κάνει να μοιάζει με τον προφήτη Ιωήλ του Μιχαήλ Άγγελου, θα υποβάλει πάντα την ιδέα της μεγαλοφυΐας. Ο τρόπος που κρατούσε το κεφάλι του πάνω στον στιβαρό του λαιμό. Το ιερατικό του παράστημα.

Ήταν μια απόλαυση ο Σικελιανός να τον ακούς να απαγγέλει τα ποιήματα του, αισθησιακή και πνευματική. Αισθησιακή, γιατί το στήθος του παλλότανε σαν την καμπάνα της «Παναγίας της Σπάρτης» πνευματική, γιατί στα χείλη του οι λέξεις αποχτούσαν μεγαλύτερο βάρος και μεστότερο νόημα. Με την απαγγελία του, η ποίηση του αποκάλυπτε την ίδια την ψυχή της  γλώσσας μας και κατά ΄ακολουθία την ίδια την ψυχή του λαού μας. Ο ενθουσιασμός και η αγαλλίαση συνεπαίρναν τη σιωπή.

Ο Ερατοσθένης Καψωμένος για τον Άγγελο  Σικελιανό

Όσοι μελετούμε ακόμη το έργο του, υποστηρίζουμε ότι ο Σικελιανός αντιπροσωπεύει ένα από τα μεγαλύτερα πνευματικά κεφάλαια  του νέου ελληνισμού.  Γράφει ο Ε. Καψωμένος. Πως γίνεται ωστόσο, συνεχίζει , « ο άρχοντας της λαλιάς» όπως τον αποκάλεσε ο Σεφέρης, να μην έχει τη θέση που του ανήκει στη νεοελληνική σκέψη, στη νεοελληνική παιδεία, στα ενδιαφέροντα  του μέσου αναγνώστη; Φταίνε οι νοσηρότητες της ελληνικής πνευματικής αγοράς; Φταίει το γεγονός  ότι ο στοχασμός και ο λόγος του ποιητή προπορευόταν σε μεγάλη απόσταση από την εποχή του, και από τις αντιληπτικές δυνατότητες της συγκαιρινής του κριτικής; Ένα είναι βέβαιο. Μέσα στις ιστορικές συγκυρίες που ορίζουν την αρχή της νέας χιλιετίας, το πνευματικό έργο και  η δράση του Σικελιανού, αποχτούν μια νέα επικαιρότητα, που συναρτάται με ζωτικά προβλήματα και αιτήματα της εποχής μας.

Ο πυρήνας του Σικελιανού, συνοψίζεται στο αρχαίο μυθικό σχήμα : φύση- άνθρωπος- μάνα- γιος που εκβράζει την κοινή καταγωγή όλων των όντων από την ίδια μήτρα και την προνομιακή θέση του ανθρώπου στο κέντρο της Κοσμογονίας. Απ’ αυτή την κοινή καταγωγή προκύπτει η οικουμενική συνείδηση και ευθύνη του ανθρώπου. Την ιστορική θεμελίωση αυτής της αλήθειας, θα αναζητήσει ο Σικελιανός στους αρχαίους πολιτισμούς της μεσογειακής λεκάνης. Μέσα στις μυθικές τους παραδόσεις, η μορφή της μεγάλης Θεάς- Μάνας , στις  ποικίλες ταυτίσιμες εκδοχές της, αποτελεί, κατά το Σικελιανό, το συμβολικό αρχέτυπο της αρμονικής σχέσης του ανθρώπου με τον Κόσμο. Στη θηλυκή ερωτική της φύση θα αναγνωρίσει επιπλέον τη μυθικοθρησκευτική έκφραση της ιδέας ότι κοσμογονικός ρυθμός που συνέχει και ενοποιεί τα πάντα, έμψυχα και άψυχα είναι ο Έρωτας ή το «Sexus»  κατά τη θεωρητική του διατύπωση. Και η παρακμή του σύγχρονου λογοκρατούμενου και τεχνοκρατικού πολιτισμού, οφείλεται ακριβώς στην απώλεια του οντολογικού και ουσιαστικά θρησκευτικού περιεχομένου του  sexus, που είχε ως συνέπεια τον εκφυλισμό του, από πυξίδα Κοσμογονικού προσανατολισμού, σε ψυχοπαθολογικό και κοινωνικό πρόβλημα.