Στο επίκεντρο του διεθνούς επιστημονικού ενδιαφέροντος επιστρέφουν τα απολιθωμένα αποτυπώματα στον Τράχηλο Κισσάμου, τα οποία εκτιμάται από μέρος της επιστημονικής κοινότητας ότι έχουν ηλικία περίπου έξι εκατομμυρίων ετών. Η έρευνα που πραγματοποιήθηκε στην περιοχή τον Μάιο του 2025 από επιστήμονες της Αυστραλίας και της Κρήτης επανέρχεται στην επικαιρότητα, καθώς η αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών τεχνολογιών δημιουργεί νέες δυνατότητες για τη μελέτη και την ανάδειξη των ευρημάτων.
Τα συγκεκριμένα αποτυπώματα αποτελούν εδώ και χρόνια αντικείμενο επιστημονικής αντιπαράθεσης. Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι παρουσιάζουν χαρακτηριστικά που παραπέμπουν σε δίποδη βάδιση πρώιμου συγγενή του ανθρώπου, ενώ άλλοι αμφισβητούν τόσο τη χρονολόγησή τους όσο και την προέλευσή τους.
Η ιστορία τους ξεκινά το 2002, όταν ο Πολωνός παλαιοντολόγος Γκέραρντ Γκερλίνσκι εντόπισε τα ίχνη στην παράκτια περιοχή του Τράχηλου. Το 2017, δημοσιεύτηκε η πρώτη αναλυτική επιστημονική μελέτη, η οποία εκτιμούσε την ηλικία τους στα 5,7 εκατομμύρια χρόνια και διατύπωνε την υπόθεση ότι προέρχονται από οργανισμό με χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα των πρώιμων ανθρωπιδών.
Ακολούθησε το 2021 νέα επιστημονική εργασία, που προσδιόρισε την ηλικία τους στα 6,05 εκατομμύρια χρόνια. Ωστόσο, το 2022, άλλοι επιστήμονες αμφισβήτησαν τη συγκεκριμένη χρονολόγηση, υποστηρίζοντας ότι τα γεωλογικά στρώματα ενδέχεται να είναι πολύ νεότερα, ηλικίας περίπου τριών εκατομμυρίων ετών.
Η επιστημονική αποστολή του 2025
Ιδιαίτερη σημασία είχε η επιστημονική αποστολή που πραγματοποιήθηκε στον Τράχηλο από τις 12 έως τις 21 Μαΐου 2025.
Στην έρευνα συμμετείχαν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Curtin της Αυστραλίας, σε συνεργασία με το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και την Εφορεία Σπηλαιολογίας και Παλαιοανθρωπολογίας.
Στην ομάδα συμμετείχαν επίσης ο Χαράλαμπος Φασουλάς και ο Αθανάσιος Αθανασίου, οι οποίοι είχαν λάβει μέρος και στις πρώτες έρευνες για τα αποτυπώματα.
Σκοπός της αποστολής ήταν η λεπτομερέστερη καταγραφή των ευρημάτων με σύγχρονες μεθόδους, προκειμένου να συγκεντρωθούν περισσότερα στοιχεία για τη μορφή, την ηλικία και την πιθανή προέλευσή τους.
Οι επιστήμονες πραγματοποίησαν νέες τρισδιάστατες σαρώσεις και φωτογραφική αποτύπωση της επιφάνειας όπου βρίσκονται τα ίχνη, δημιουργώντας ψηφιακό υλικό που μπορεί να αξιοποιηθεί για περαιτέρω μελέτη.
Κατά τη διάρκεια της παρουσίας τους στην Κίσσαμο είχαν συναντηθεί με τον δήμαρχο Γιώργο Μυλωνάκη και τον αντιδήμαρχο Πολιτισμού Γιώργο Μακράκη, με τους οποίους συζήτησαν την επιστημονική σημασία των ευρημάτων, αλλά και την ανάγκη προστασίας και ανάδειξης της περιοχής.
Η νέα ψηφιακή προοπτική
Η έρευνα του 2025 επανήλθε στη δημοσιότητα τον Οκτώβριο του 2026, μέσα από αναφορά στο έργο του Πανεπιστημίου Curtin και στις δυνατότητες αξιοποίησης των δεδομένων που συγκεντρώθηκαν.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, προβλέπεται η διαδικτυακή παρουσίαση των τρισδιάστατων αποτυπώσεων, μεταξύ άλλων, μέσω της πλατφόρμας Sketchfab, καθώς και η αξιοποίησή τους με τεχνολογίες επαυξημένης πραγματικότητας.
Με τον τρόπο αυτό, επιστήμονες αλλά και πολίτες θα μπορούν να εξερευνούν ψηφιακά τα αποτυπώματα, χωρίς να χρειάζεται να επισκεφθούν το σημείο.
Η δυνατότητα αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο χώρος παραμένει κατά κανόνα καλυμμένος για λόγους προστασίας, με αποτέλεσμα τα ευρήματα να μην είναι ορατά στους επισκέπτες.
Η ανάγκη προστασίας τους έχει αναδειχθεί και στο παρελθόν, καθώς μετά τη δημοσιοποίηση της ανακάλυψης το 2017 είχαν αφαιρεθεί παράνομα οκτώ αποτυπώματα από τον χώρο.
Παρά τις διαδοχικές έρευνες, το μεγάλο ερώτημα εξακολουθεί να παραμένει αναπάντητο: Ποιος οργανισμός άφησε τα συγκεκριμένα ίχνη και πότε ακριβώς δημιουργήθηκαν;
Μέχρι σήμερα, δεν έχει ανακοινωθεί κάποια νέα επιστημονική διαπίστωση από το Πανεπιστήμιο Curtin που να επιλύει τη διαφωνία για τη χρονολόγηση ή την ταυτότητα του οργανισμού.
Ανεξάρτητα από την τελική ερμηνεία τους, τα αποτυπώματα του Τράχηλου αποτελούν ένα σημαντικό παλαιοντολογικό εύρημα για τη δυτική Κρήτη, που εξακολουθεί να προσελκύει το ενδιαφέρον ερευνητών από το εξωτερικό.