Λίγες μπάντες στην ιστορία της μουσικής έχουν καταφέρει να ξεπεράσουν τα όρια του είδους τους και να μετατραπούν σε παγκόσμιο φαινόμενο. Οι Metallica είναι αναμφίβολα μία από αυτές. Με πορεία που συνεχίζεται για περισσότερα από 40 χρόνια, συναυλίες σε κάθε γωνιά του πλανήτη και δεκάδες εκατομμύρια πωλήσεις, η μπάντα από την Καλιφόρνια κατάφερε να γίνει ένα από τα σημαντικότερα συγκροτήματα όλων των εποχών.
Με αφορμή την επικείμενη εμφάνισή τους στην Αθήνα, επιχειρούμε μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία τους μέχρι σήμερα. Μια διαδρομή γεμάτη δημιουργικότητα, αντιφάσεις, μία τεράστια απώλεια, μα πάνω απ’ όλα, επιμονή.
Τα πρώτα χρόνια και η γέννηση του thrash metal
Ιδρύθηκαν το 1981 στο Λος Άντζελες, όταν ο James Hetfield απάντησε σε μία αγγελία του Lars Ulrich. Σύντομα εντάχθηκε στην παρέα ο Dave Mustaine, ο οποίος αποχώρησε από την μπάντα πριν την ολοκλήρωση του πρώτου τους δίσκου. Καθοριστική αποδείχθηκε και η έλευση του Cliff Burton στο μπάσο. Ήταν ένας μουσικός με κλασικές επιρροές, έμπνευση και ενέργεια, που επηρέασε βαθιά τη σύνθεσή τους και τους ανέβασε σε άλλο επίπεδο, παντρεύοντας τεχνική και συναίσθημα.
Σε μια εποχή που το heavy metal βρισκόταν σε μεταβατικό στάδιο, οι Metallica έφεραν μια πιο ωμή, γρήγορη και επιθετική προσέγγιση, αυτό που αργότερα θα ονομαζόταν thrash metal. Το ντεμπούτο τους, Kill ‘Em All (1983), δεν ήταν απλώς ένας δίσκος, ήταν μανιφέστο. Η μπάντα έβαζε τα θεμέλια ενός νέου ήχου, με τραγούδια που έμοιαζαν να ξεπηδούν από underground συναυλίες και DIY κουλτούρα.
Με το Ride the Lightning (1984), άρχισαν να ξεφεύγουν από τα στενά όρια του thrash. Πιο σύνθετες δομές, μελωδία και θεματολογία που άγγιζε υπαρξιακά ζητήματα. Ενώ το αποκορύφωμα ήρθε το 1986 με το Master of Puppets, ένα δίσκο που θεωρείται μέχρι σήμερα από τα σημαντικότερα έργα στην ιστορία της metal. Εδώ, το ομώνυμο κομμάτι έγινε σύμβολο, μια ωδή στον έλεγχο και την εξάρτηση, με αξεπέραστη ένταση.
Ο θάνατος του Cliff Burton
Τον Σεπτέμβριο του 1986 η μπάντα βρισκόταν στην ευρωπαϊκή περιοδεία για την προώθηση του Master of Puppets. Είχαν ήδη δώσει αρκετές συναυλίες και ταξίδευαν με tour bus μέσα στη Σουηδία, κατευθυνόμενοι προς την επόμενη στάση τους, την Κοπεγχάγη. Το βράδυ της 26ης Σεπτεμβρίου, τα μέλη της μπάντας αποφάσισαν να τραβήξουν κλήρο για το ποιος θα πάρει τις καλύτερες κουκέτες στο λεωφορείο, κάτι που όπως λένε έκαναν συχνά. Ο Burton φέρεται να κέρδισε και διάλεξε την κουκέτα που συνήθως χρησιμοποιούσε ο Kirk Hammett.
Λίγο πριν τις 7 το πρωί, κοντά στην περιοχή Dörarp της Σουηδίας, το λεωφορείο ξέφυγε από το δρόμο και ανετράπη. Οι συνθήκες του δυστυχήματος δεν έγιναν ποτέ απόλυτα ξεκάθαρες. Ο οδηγός υποστήριξε ότι υπήρχε «μαύρος πάγος» στο δρόμο, κάτι που αμφισβητήθηκε, καθώς τα μέλη της μπάντας δήλωσαν πως δεν είδαν αντίστοιχες συνθήκες. Το μόνο βέβαιο είναι ότι το όχημα αναποδογύρισε βίαια. Ο Burton εκτινάχθηκε από το παράθυρο της κουκέτας του και παγιδεύτηκε κάτω από το λεωφορείο. Οι υπόλοιποι κατάφεραν να βγουν, φέροντας μόνο κάποιους μικροτραυματισμούς. Όταν έφτασαν τα σωστικά συνεργεία και προσπάθησαν να σηκώσουν το όχημα με γερανό, αυτό γλίστρησε και έπεσε ξανά, επιδεινώνοντας την ήδη τραγική κατάσταση.
Ο Burton δυστυχώς πέθανε ακαριαία. Ήταν μόλις 24 ετών. Για τους Hetfield, Ulrich και Hammett, το γεγονός ήταν άκρως σοκαριστικό. Υπάρχουν μαρτυρίες ότι ο Hetfield περπατούσε στον δρόμο προσπαθώντας να συνειδητοποιήσει τι είχε συμβεί, ενώ ο Ulrich κατέρρευσε συναισθηματικά. Η περιοδεία διεκόπη άμεσα και η μπάντα επέστρεψε στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η απώλεια ήταν τεράστια, όχι μόνο για την οικογένειά του και τους Metallica, αλλά γενικά για τη μουσική. Θεωρούνταν η “ψυχή” της μπάντας, ο άνθρωπος που έδινε βάθος και μουσική κατεύθυνση. Ο θάνατός του ήταν σημείο καμπής, που θα μπορούσε να διαλύσει τους Metallica. Το ερώτημα λοιπόν ήταν απλό μα σκληρό, θα συνέχιζαν; Κι όμως, η απάντηση ήταν ναι, θεωρώντας ότι αυτό θα ήθελε και ο ίδιος ο Burton.
…And Justice for All: Το άλμπουμ χωρίς μπάσο
Με τον Jason Newsted να αντικαθιστά τον Burton, οι Metallica ηχογράφησαν το …And Justice for All, το 1988. Ο δίσκος αποτέλεσε τεράστια επιτυχία, αλλά έμεινε στην ιστορία και για ένα πιο απρόσμενο λόγο, το σχεδόν ανύπαρκτο μπάσο στην τελική μίξη. Η παραγωγή του άλμπουμ έχει δεχθεί έντονη κριτική, καθώς η μπασογραμμή είναι ουσιαστικά αόρατη, κάτι που πολλοί απέδωσαν είτε σε καλλιτεχνικές επιλογές, είτε σε εσωτερικές εντάσεις μετά τον θάνατο του Burton. Παρά τις αδυναμίες του ήχου, το …And Justice for All ξεχώρισε, αφού περιλαμβάνει κλασικά κομμάτια όπως το “One”, ένα από τα πιο δυνατά αντιπολεμικά τραγούδια στη σύγχρονη μουσική.
Το Black Album και η παγκόσμια απογείωση
Το 1991, οι Metallica κυκλοφόρησαν το ομώνυμο άλμπουμ τους, γνωστό ως Black Album. Με πιο «στρωμένο» ήχο και παραγωγή του Bob Rock, η μπάντα πέτυχε τεράστια εμπορική επιτυχία. Τραγούδια όπως τα “Enter Sandman”, “Nothing Else Matters” και “The Unforgiven” τους μετέτρεψαν από metal ήρωες σε παγκόσμιους superstars.
Πειραματισμοί, κρίσεις και επιστροφή
Τα επόμενα χρόνια χαρακτηρίστηκαν από αλλαγές. Οι δίσκοι Load και Reload έφεραν πιο alternative και hard rock στοιχεία, προκαλώντας αρκετά μεγάλο διχασμό στους οπαδούς τους. Η κρίση ωστόσο κορυφώθηκε στις αρχές των 2000s, με το St. Anger (2003). Ακολούθησαν αποχωρήσεις, εσωτερικές συγκρούσεις και η περίφημη περίοδος που καταγράφηκε στο ντοκιμαντέρ Some Kind of Monster (2004). Ωστόσο, οι Metallica επέστρεψαν δυναμικά με δίσκους όπως το Death Magnetic (2008), το Hardwired… to Self-Destruct (2016), και το πιο πρόσφατο 72 Seasons (2023), αποδεικνύοντας ότι παραμένουν μία ζωντανή παρουσία στο χώρο.
Το Stranger Things και η νέα γενιά
Το 2022, το “Master of Puppets” γνώρισε μια απρόσμενη αναγέννηση, όταν χρησιμοποιήθηκε σε μια εμβληματική σκηνή της σειράς Stranger Things. Η σκηνή με τον Eddie Munson έφερε το τραγούδι σε μια νέα γενιά ακροατών, αποδεικνύοντας τη διαχρονικότητα της μουσικής των Metallica.
Συναυλίες χωρίς όρια
Οι Metallica δεν είναι απλώς μία στούντιο μπάντα, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν σαν ένα live φαινόμενο. Έχουν παίξει σε κάθε ήπειρο, ακόμα και στην Ανταρκτική, γράφοντας ιστορία. Παράλληλα, έχουν δώσει συναυλίες σε ασυνήθιστα μέρη, αλλά και μεγάλα φιλανθρωπικά events, δείχνοντας μια διαφορετική πλευρά της σχέσης τους με το κοινό, αλλά και κοινωνική ευαισθησία. Η ενέργεια των live εμφανίσεών τους πάντως είναι ένας από τους βασικούς λόγους που θεωρούνται κορυφαίοι μέχρι σήμερα.
Μέχρι στιγμής, έχουν επισκεφθεί μόνο τέσσερις φορές την Ελλάδα, με πιο πρόσφατη το 2010, στο πλαίσιο του Sonisphere Festival, στο Terra Vibe Park, στη Μαλακάσα. Κάθε εμφάνισή τους αποτελεί σπουδαίο γεγονός για τους φίλους της metal μουσικής, με το ελληνικό κοινό να συγκαταλέγεται στα πιο θερμά της Ευρώπης. Το αστραπιαίο sold out που έγινε για τη συναυλία τους στην Αθήνα στις 9 Μαΐου, το αποδεικνύει περίτρανα. Και όταν ανέβουν ξανά στη σκηνή του ΟΑΚΑ, θα γραφτεί μία ακόμη σελίδα σε έναν θρύλο που συνεχίζει. Η ιστορία τους είναι μια υπενθύμιση ότι η μουσική, όταν είναι αληθινή, δε γερνάει ποτέ.