Από το αρχείο του Κώστα Φασουλά
Το θάρρος μετριέται μ΄αυτό που διακινδυνεύει κανείς. Επισημάνει ο Αντρέ Ζιντ. Και αποκαλούμε «ριψοκίνδυνους» αυτούς ακριβώς που διακινδυνεύουν ελάχιστα, μη έχοντας σχεδόν τίποτε να χάσουν, αλλά τουναντίον πολλά να κερδίσουν. Τις πιο πολλές φορές το θάρρος υπερβαίνει τη σκέψη. Είναι η αιφνίδια παραφορά μια γενναίας ψυχής που φουσκώνει και θερμαίνει ο ενθουσιασμός, η αγανάκτηση, ο θυμός. Παραφορά είτε από μίσος, ειτε απ΄τον έρωτα, σχεδόν αδιάκριτα.
Το ψυχρό, προγραμματισμένο θάρρος είναι με διαφορετικό τρόπο αξιέπαινο. Εδώ, όπως σχεδόν παντού, η κοινωνική άποψη αντιτάσσεται στην ατομική άποψη. Δεν ασχολούμαι εδώ παρα μ΄αυτή την τελευταία. Τόσο το χειρότερο. «Το μόνο που εκτιμώ, έλεγε ο Ναπολέων, είναι το θάρρος στις τρεις τα ξημερώματα» Δηλαδή: το θάρρος νηστικό…
Συχνά μου έδωσαν συγχαρητήρια για το θάρρος μου, ενώ δεν αισθανόμουν και δεν πίστευα τον εαυτό μου καθόλου θαρραλέο: γιατί αυτό που διακινδύνευα δεν είχε καμία αξία για μένα ετσι που μ΄ενδιέφερε πολύ λίγο να το χάσω. Πιστεύω μάλιστα πως η απουσία θάρρους που για αυτήν οικτίρω ορισμένους, προέρχεται απ το ότι εξαπατώνται πάνω στην πραγματική αξία ψεύτικων πλούτων, ψεύτικων τιμών και ψεύτικων αγαθών. Τι να την κάνω την εκτίμηση ανθρώπων, που δεν μπορώ να εκτιμήσω; Περνώ εύκολα παραπέρα. Λιγότερο άνετα αν πρόκειται για φίλους, γι΄αυτους που η κρίση τους με ενδιαφέρει και μου βαραίνει την καρδιά. Συχνά όμως πρέπει να τους διακινδυνεύσει κανείς, αν αυτό που μετρά περισσότερο για τον ίδιο είναι να μείνει πιστός στον εαυτό του. Λοιπόν καμία παρεξήγησή: Μια εκτίμηση που οφείλεται στην υποκρισία, δεν την χρειάζομαι. Δε θα με περιφρονήσετε ποτέ εσείς οσο εγώ περιφρονώ το ψέμα. Μ’ ενδιαφέρουν πολύ η εκτίμηση και η φιλία, αλλά να μην στηρίζονται σε ένα δόλο και σ΄ένα προσωπείο. Ενδιαφέρομαι να είναι αληθινές τόσο αυτές όσο κι εγώ. Και να στηρίζονται σε μια επικοινωνία χωρίς ζαβολιές.
Σχετικά με το φυσικό θάρρος, το θαυμάζω τόσο περισσότερο όσο δεν είμαι καθόλου σίγουρος αν είμαι ικανός γι΄αυτό. Αυτός που αντιστέκεται στα βασανιστήρια αντί να προδώσει μια υπόθεση παραδίδοντας τα ονόματα των συνένοχων, αξίζει το κλαδί της δάφνης των μαρτύρων όσο οι μεγαλύτεροι άγιοι. Καθώς μάλιστα αυτοί οι τελευταίοι μπορούσαν να ελπίζουν σε μιαν ουράνια ανταμοιβή, ενώ οι άλλοι σε τίποτε. Κι ο,τι κι αν μπορεί να πει ο Πασκάλ, ο θάνατος, το χυμένο αίμα, οι πόνοι που υποφέρουμε, τίποτα από όλα αυτά δεν μπορεί να αποδείξει την αλήθεια αυτού που για χάρη του πεθαίνουμε και υποφέρουμε, ούτε ακόμη ο αριθμός των μαρτύρων, γιατί υπάρχουν μάρτυρες για όλες τις αιτίες, για όλες τις υποθέσεις, ακόμη και για τις χειρότερες. Αλλά σταματώ στο χείλος αυτού που θα μπορούσε να φανεί βλαστήμια. Θέλω μονάχα να πω ότι δεν χρειαζόταν καθόλου να μαρτυρήσει ο Γαλιλαίος για να γυρίσει η γη. Δεν είναι υπόθεση Πίστης. ..
Μετάφραση: Θανάσης Νιαρχος
