Η ίδρυση του Αρχαιολογικού Μουσείου Αρχανών, κρίθηκε επιβεβλημένη λόγω του πλούτου των ευρημάτων από τους σημαντικούς αρχαιολογικούς πυρήνες της περιοχής, τα οποία σήμερα φιλοξενούνται στο κτίριο του Δημοτικού Σχολείου του οικισμού, στο πλαίσιο μιας μικρής, αλλά σημαντικής αρχαιολογικής συλλογής, που ιδρύθηκε το 1993.
Το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Αρχανών θα συμβάλει καθοριστικά στην ενίσχυση της έρευνας, της εκπαίδευσης, του πολιτιστικού τουρισμού της Κρήτης, αλλά και στη συνολική αναζωογόνηση και την οικονομική ανάπτυξη της τοπικής κοινωνίας και της ευρύτερης περιοχής.
Το υπουργείο Πολιτισμού προχωρά, με συνέπεια, στην εκπόνηση των αναγκαίων μελετών -με χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης, το τέλος του 2026- για τη δημιουργία του Αρχαιολογικού Μουσείου Αρχανών, το οποίο αφορά στην ανάδειξη του πολιτιστικού αποθέματος της Κρήτης.
Όπως αναφέρει ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, το έργο υλοποιείται στο πλαίσιο Προγραμματικής Σύμβασης Πολιτισμικής Ανάπτυξης μεταξύ του υπουργείου Πολιτισμού, της Περιφέρειας Κρήτης και του Δήμου Αρχανών-Αστερουσίων, με την επιστημονική υποστήριξη του Πολυτεχνείου Κρήτης.
Ο προϋπολογισμός της σύμβασης ανέρχεται σε 730.000 ευρώ, με χρηματοδότηση από πόρους του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης του υπουργείου Πολιτισμού και της Περιφέρειας Κρήτης.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση του ΥΠΠΟ, το νέο Μουσείο θα στεγαστεί στο κτίριο του παλαιού εμφιαλωτηρίου οίνου, του πρώην Αγροτικού Συνεταιρισμού Αρχανών (ΣΥΝΠΕ) που παραχωρήθηκε στο υπουργείο Πολιτισμού, για τη χρήση του κτιρίου και του περιβάλλοντος χώρου του.
Το κτίριο του παλαιού εμφιαλωτηρίου οίνου, του πρώην Αγροτικού Συνεταιρισμού Αρχανών (ΣΥΝΠΕ)
Είναι τμήμα του ακινήτου, συνολικής έκτασης 20.900 τ.μ., ιδιοκτησίας του Δήμου Αρχανών-Αστερουσίων, που βρίσκεται στον οικισμό Άνω Αρχανών και εντός των ορίων του κηρυγμένου ως παραδοσιακού χώρου. Βάσει του εγκεκριμένου κτιριολογικού προγράμματος, το Αρχαιολογικό Μουσείο Αρχανών διαμορφώνεται σε 6.330 τ.μ., και διαρθρώνεται σε μόνιμη έκθεση επιφάνειας 900 τ.μ., αίθουσα περιοδικών εκθέσεων, αίθουσες πολυμεσικών και εκπαιδευτικών εφαρμογών και συνεδρίων, χώρους εργαστηρίων, αποθηκών για αρχαιότητες, χώρους εξυπηρέτησης κοινού.
Η νέα κτιριακή εγκατάσταση προβλέπει σύγχρονες υποδομές προσβασιμότητας και ενεργειακής αποδοτικότητας. Στόχος του Μουσείου είναι να προσφέρει στους επισκέπτες ολοκληρωμένες μουσειακές εμπειρίες, μέσω μόνιμων και περιοδικών εκθέσεων, εκπαιδευτικών προγραμμάτων και σύγχρονων υποδομών. Η μόνιμη έκθεση θα αφηγείται την ιστορία των Αρχανών, από τους προϊστορικούς χρόνους έως σήμερα.