Το ισχυρό Παρατηρητήριο Vera Rubin εντόπισε αυτό που φαίνεται να είναι ένας νέος πλανήτης-νάνος, ο οποίος περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο στα παγωμένα βάθη του διαστήματος, πολύ πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα.
Το παγωμένο αυτό αντικείμενο, γνωστό προς το παρόν ως 2026 ED138, εκτιμάται ότι έχει διάμετρο μεταξύ 600 και 1.500 χιλιομέτρων. Επομένως, είναι πιθανότατα αρκετά μεγάλο ώστε να έχει σμιλευτεί σε σφαίρα από την ίδια του τη βαρύτητα — ένα βασικό χαρακτηριστικό που διαχωρίζει τους πλανήτες-νάνους από τους απλούς αστεροειδείς και τους μικρότερους διαστημικούς βράχους.
Αν το 2026 ED138 αποδειχθεί πράγματι πλανήτης-νάνος, θα πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική εξέλιξη. Μέχρι σήμερα, οι αστρονόμοι έχουν επιβεβαιώσει την ύπαρξη μόνο πέντε τέτοιων σωμάτων στο ηλιακό μας σύστημα: του Πλούτωνα, της Δήμητρας, της Έριδας, της Χαουμέια και του Μακεμάκε.
Το αντικείμενο ανακαλύφθηκε από τον Μάθιου Χόλμαν, ερευνητή στο Κέντρο Αστροφυσικής Χάρβαρντ – Σμιθσόνιαν (CfA). Η μεγάλη στιγμή ήρθε στις 13 Οκτωβρίου, όταν ο Χόλμαν «έτρεχε» παλαιότερα δεδομένα του παρατηρητηρίου Rubin μέσα από έναν εξειδικευμένο κώδικα αναζήτησης, τον οποίο είχε αναπτύξει μαζί με τον συνάδελφό του, Κέβιν Νέιπιερ.
Η αναζήτηση αποκάλυψε ένα μυστηριώδες ουράνιο σώμα πέρα από την τροχιά του Ποσειδώνα. Παρά την τεράστια απόστασή του από τον Ήλιο, το σώμα εμφανιζόταν σχετικά φωτεινό, γεγονός που υποδήλωνε ότι είναι μεγαλύτερο από τον μέσο όρο των μεταποσειδώνιων αντικειμένων.
«Η πρώτη μου αντίδραση ήταν έκπληξη και δυσπιστία», ανέφερε ο Χόλμαν σε δήλωσή του. «Τέτοια αντικείμενα είναι πολύ σπάνια, οπότε άρχισα αμέσως να ελέγχω μήπως εγώ ή ο κώδικας είχαμε κάνει κάποιο λάθος». Οι ενδελεχείς έλεγχοι στον κατάλογο του Rubin επιβεβαίωσαν τελικά το εύρημα.
Το Παρατηρητήριο Vera Rubin βρίσκεται στην κορυφή του βουνού Cerro Pachón, σε υψόμετρο 2.682 μέτρων στη βόρεια Χιλή, και διαθέτει ένα πρωτεύον κάτοπτρο διαμέτρου 8,4 μέτρων. Το τηλεσκόπιο είδε το «πρώτο φως» τον Απρίλιο του 2025 και ξεκίνησε το κύριο, δεκαετές έργο του τον περασμένο Ιούνιο.
Κάθε λίγες μέρες, το Rubin φωτογραφίζει ολόκληρο τον νότιο ουρανό χρησιμοποιώντας μια κάμερα 3,2 gigapixel, τη μεγαλύτερη ψηφιακή κάμερα που κατασκευάστηκε ποτέ για την αστρονομία. Ο Χόλμαν και ο συνεργάτης του, Μάριο Γιούριτς, διαπίστωσαν ότι το τηλεσκόπιο είχε καταγράψει το 2026 ED138 σε 30 ξεχωριστές λήψεις κατά τη διάρκεια 20 νυχτών, από τον Μάρτιο έως τον Ιούλιο φέτος. Περαιτέρω έρευνα έδειξε ότι το αντικείμενο είχε εντοπιστεί ήδη από το 2016 από άλλο παρατηρητήριο στη Χιλή.
Τα δεδομένα αποκαλύπτουν ότι η τροχιά του 2026 ED138 παρουσιάζει κλίση περίπου 25 μοιρών σε σχέση με το επίπεδο του ηλιακού συστήματος. Οι επιστήμονες θεωρούν ότι αυτό οφείλεται σε μια παλαιότερη βαρυτική αλληλεπίδραση με τον Ποσειδώνα, η οποία το έβγαλε εκτός ισορροπίας.
Αυτή τη στιγμή, το 2026 ED138 απέχει περίπου 46 αστρονομικές μονάδες (AU) από τον Ήλιο (μία AU ισούται με την απόσταση Γης-Ήλιου). Αυτό σημαίνει ότι βρίσκεται πιο μακριά από τη μέση απόσταση του Πλούτωνα, η οποία αγγίζει τις 40 AU.
Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη πολλά που πρέπει να μάθουμε. Για παράδειγμα, η επιβεβαίωσή του ως πλανήτη-νάνου απαιτεί ακριβή προσδιορισμό του μεγέθους του. Αυτό θα χρειαστεί παρατηρήσεις στο υπέρυθρο φως, κάτι στο οποίο εξειδικεύεται το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb της NASA.
«Αν επιβεβαιωθεί ως πλανήτης-νάνος, το ED138 θα ενταχθεί σε μια πολύ μικρή οικογένεια κόσμων», κατέληξε ο Χόλμαν. Με το Rubin να σαρώνει διαρκώς τον ουρανό για τα επόμενα δέκα χρόνια, είναι βέβαιο ότι έρχονται περισσότερες τέτοιες ανακαλύψεις.