Πριν μερικές ημέρες μια ιστορική απόφαση ελήφθη στη Γαλλία: Το λεγόμενο «εμβόλιμο δευτερόλεπτο» οδεύει προς οριστική κατάργηση, έπειτα από τη Γενική Διάσκεψη Μέτρων και Σταθμών (CGPM) που συνεδρίασε στο Παρίσι. Λίγοι γνωρίζουν τι ακριβώς είναι το εμβόλιμο δευτερόλεπτο και για ποιον λόγο χρησιμοποιείται. Ωστόσο, η πρακτική που εφαρμόζεται εδώ και περισσότερα από 50 χρόνια πρόκειται να περάσει στην ιστορία.
Στα πλάνα του οργανισμού που εγκατέστησε και μεριμνά για τη διατήρηση του Διεθνούς Συστήματος Μονάδων, υπήρχε η κατάργησή του αλλά είχε τοποθετηθεί χρονικά αργότερα, συγκεκριμένα το 2035. Η διαδικασία, όμως, επιταχύνθηκε και από τον Μάιο του 2027 θα τεθεί σε ισχύ. Βασικός λόγος για την επίσπευση της απόφασης ήταν η αποφυγή ενός πρωτοφανούς κινδύνου: της ανάγκης εισαγωγής ενός αρνητικού εμβόλιμου δευτερολέπτου. Πιο απλά, τα ρολόγια θα έπρεπε να «πηδήξουν» ένα δευτερόλεπτο αντί να κερδίσουν ένα, κάτι που δεν έχει συμβεί ποτέ στο παρελθόν και θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρά προβλήματα σε παγκόσμια δίκτυα υπολογιστών, τηλεπικοινωνίες, δορυφορικά συστήματα και άλλες κρίσιμες ψηφιακές υποδομές. Για αυτό το λόγο, θέσπισαν ένα νέο σύστημα, την «εμβόλιμη ώρα».
Τι είναι το εμβόλιμο δευτερόλεπτο και γιατί καταργείται
Από το 1972, έχουν προστεθεί συνολικά 27 εμβόλιμα δευτερόλεπτα στην παγκόσμια ώρα, προκειμένου να διατηρείται ο συγχρονισμός της με την περιστροφή της Γης. Πρόκειται για μια διαδικασία που θυμίζει το δίσεκτο έτος, μόνο πολύ συντομότερο, αφού αντί για μία επιπλέον ημέρα προστίθεται μόλις ένα δευτερόλεπτο. Σκοπός είναι όλα τα ρολόγια να δείχνουν την ακριβή ώρα, αφού ο χρόνος των ρολογιών και εκείνος που προκύπτει από την περιστροφή του πλανήτη μας δεν ταυτίζονται απόλυτα. Η προσθήκη του επιπλέον δευτερολέπτου συμβαίνει σε ακανόνιστα διαστήματα, καθώς εξαρτάται από τις πραγματικές μεταβολές στην περιστροφή του πλανήτη κι η τελευταία φορά που προστέθηκε ήταν στις 31 Δεκεμβρίου 2016. Έτσι, ένα λεπτό διαρκούσε 61 δευτερόλεπτα.
Αναλυτικότερα, λίγο πριν καθιερωθεί η Συντονισμένη Παγκόσμια Ώρα (UTC) το 1960, παρατηρήθηκε μια ελαφριά επιβράδυνση στην περιστροφή της Γης, καθώς επηρεάζεται από διάφορους γεωφυσικούς και άλλους παράγοντες. Ως αποτέλεσμα, η μέτρηση των δευτερολέπτων δε συμβάδιζε με τα ατομικά ρολόγια. Οι ειδικοί προσέθεσαν το πρώτο εμβόλιμο δευτερόλεπτο 12 χρόνια αργότερα για να ευθυγραμμιστεί το πρότυπο ώρας με την περιστροφή της Γης. Στα μέσα της δεκαετίας του 2010, όμως, καταγράφηκε επιτάχυνση της περιστροφής, γεγονός που οδήγησε στους επιστήμονες να προβλέψουν την αναγκαιότητα ενός αρνητικού δευτερολέπτου από το 2029. Η αφαίρεση δευτερολέπτου, ωστόσο, όπως αναφέρει το Scientific American, θα έστελνε ξαφνικά ολόκληρο τον κόσμο ένα δευτερόλεπτο πίσω, με κίνδυνο να προκληθεί χάος στις ψηφιακές υποδομές. Η πιθανή ανάγκη του αρνητικού δευτερολέπτου κι οι επιπτώσεις από αυτό, οδήγησαν τους αρμοδίους να αποφασίσουν νωρίτερα την κατάργηση του εμβόλιμου δευτερολέπτου.
«Δίσεκτη» ώρα
Στη θέση του θα βρεθεί η εμβόλιμη ώρα. Δηλαδή μια ολόκληρη ώρα που θα βοηθήσει στην επαναφορά του συγχρονισμού με την περιστροφή του πλανήτη. Αυτό δεν σημαίνει ότι από το 2027 θα προστίθεται μία επιπλέον ώρα στα ρολόγια μας. Πρόκειται για ένα νέο πλαίσιο μέτρησης που, όπως αναφέρει η Πατρίτσια Ταβέλα στο αμερικανικό περιοδικό, θα καταστήσει πιο εύκολη την παρακολούθηση του χρόνου διεθνώς. Ιδίως τα ψηφιακά συστήματα θα επωφεληθούν, αφού δε θα χρειάζεται να αντιμετωπίζουν τις προσθήκες επιπλέον δευτερολέπτων. Όσο για το πότε θα χρειαστεί, δεν είναι σαφές και είναι πιθανό να συμβεί έπειτα από πολλά χρόνια. Βέβαια, η ψηφοφορία δεν ήταν ομόφωνη, με τους αντιπροσώπους της Ρωσίας να καταψηφίζουν το μέτρο, ισχυριζόμενοι ότι οι δορυφόροι διαθέτουν ενσωματωμένο σύστημα για τον χειρισμό δευτερολέπτων.
Ο Δρ. Σέτναμ Σέμαρ από το Εθνικό Εργαστήριο Φυσικής (NPL) της Μεγάλης Βρετανίας, μιλώντας στον Guardian σχολίασε πως από τα μέσα του 2010 ορισμένα λειτουργικά συστήματα δε μπορούσαν να αντεπεξέλθουν σε 61 δευτερόλεπτα το λεπτό, με τους διακομιστές να «παγώνουν». Ανάμεσα στις ιστοσελίδες που κατέρρευσαν ήταν το Reddit και το LinkedIn, ενώ πτήσεις της αεροπορικής εταιρίας Qantas σημείωσαν καθυστερήσεις. Οι κίνδυνοι από το αρνητικό εμβόλιμο δευτερόλεπτο είναι περισσότεροι σύμφωνα με τον ίδιο, αφού πολλά λογισμικά δεν έχουν δοκιμαστείς σε αυτό. Επομένως, έπειτα από 30 χρόνια συζητήσεων, «το δευτερόλεπτο δίνει τη θέση του στην ώρα». Όπως εξήγησε ο ειδικός, αυτή η αλλαγή θα περιορίσει τους κινδύνους για τα συστήματα και τις εθνικές υποδομές που εξαρτώνται από την ακριβή ώρα, διατηρώντας παράλληλα τη θεμελιώδη σύνδεση μεταξύ του παγκόσμιου συστήματος ώρας μας και της περιστροφής της Γης.