Με μια σημαντική κίνηση η Αθήνα επαναφέρει στο προσκήνιο, δύο χρόνια μετά το επεισόδιο της Κάσου, το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου, λύνοντας όλα τα ζητήματα οικονομικοτεχνικού χαρακτήρα με την είσοδο της γαλλικής εταιρείας -κορυφαίας στον τομέα της- Meridiam στο GSI με πλειοψηφικό πακέτο, αλλά και προσδίδοντας πλέον στο έργο μια ευρύτερη και συγκεκριμένη υποστήριξη όχι μόνο από την Ε.Ε., αλλά και ειδικότερα από τη Γαλλία.
Η κίνηση αυτή έρχεται σε μια στιγμή που η Αγκυρα υιοθετεί σταδιακά την επιστροφή στην πολιτική των επιλεκτικών προσκλήσεων, με την Αθήνα να παρακολουθεί και να επιχειρεί να αποκρυπτογραφήσει τα αρνητικά μηνύματα που εκπέμπονται από την άλλη πλευρά του Αιγαίου: για το αν πρόκειται για αντίδραση σε κινήσεις εις βάρος της και πολιτική εκβιασμού για ανταλλάγματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο ή αν σηματοδοτεί σταδιακή εγκατάλειψη των «ήρεμων νερών», εν όψει και της προαναγγελθείσας νομοθέτησης για τη «Γαλάζια Πατρίδα».
Οπως φάνηκε και στις δηλώσεις που έγιναν την περασμένη Τετάρτη κατά τη διάρκεια της υπογραφής της συμφωνίας για το GSI, παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και του υπουργού Ενέργειας Σταύρου Παπασταύρου, η εξέλιξη αυτή είχε δρομολογηθεί από την επίσκεψη του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν στην Ελλάδα και έχει την προσωπική υποστήριξή του.
Η γαλλική και η ευρωπαϊκή σύμπραξη, αλλά και η δηλωμένη αμερικανική στήριξη σε έργα ηλεκτρικής διασύνδεσης, προσφέρουν ένα σημαντικό γεωπολιτικό πλεονέκτημα στο GSI, το οποίο μπορεί να θωρακιστεί απέναντι στη γνωστή γεωπολιτική απειλή, που δεν είναι άλλη από τη στάση της Τουρκίας. Μετά τις υπογραφές θα δρομολογηθεί σύντομα και η φάση της βυθομέτρησης και του καθορισμού της όδευσης του καλωδίου, με τα επόμενα βήματα να αποτελούν ένα κρίσιμο τεστ και για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Παρουσία του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη υπεγράφη η συμφωνία για την είσοδο του γαλλικού επενδυτικού ομίλου Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου της Great Sea Interconnector (GSI)
Το βασικό πρόβλημα
Με την είσοδο της Meridiam στο GSI θεραπεύεται ένα βασικό πρόβλημα του συγκεκριμένου εγχειρήματος, καθώς θα έπρεπε να είχε προηγηθεί η διεύρυνση του επιχειρηματικού επενδυτικού σχήματος πριν γίνει η απόπειρα δρομολόγησης του έργου πριν από δύο χρόνια. Ετσι, βεβαίως, αντιμετωπίζονται και οι αμφιβολίες που είχαν εγερθεί από κυπριακής πλευράς περί της βιωσιμότητας του έργου. Επίσης, προστίθεται η βαρύτητα της ίδιας της Γαλλίας, η οποία δεν κρύβει τις φιλοδοξίες της για εντονότερη παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο, κάτι που προφανώς δεν μπορεί να αγνοηθεί από τους περιφερειακούς παίκτες. Ο Πρόεδρος της Κύπρου Νίκος Χριστοδουλίδης θεωρεί ιδιαίτερα θετική την εξέλιξη και, σύμφωνα με πληροφορίες, εκτιμά ότι η εμπλοκή της Γαλλίας ενισχύει σημαντικά τις πιθανότητες ολοκλήρωσης του έργου.
Το ερώτημα φυσικά παραμένει η στάση της Τουρκίας, η οποία κάθε άλλο παρά φαίνεται να έχει αλλάξει τα τελευταία δύο χρόνια. Η προώθηση του ιδεολογήματος της «Γαλάζιας Πατρίδας», η επιμονή στην αμφισβήτηση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και αρμοδιοτήτων στην Ανατολική Μεσόγειο και το δόγμα ότι «κανένα έργο δεν γίνεται χωρίς την άδεια ή τη συναίνεση της Τουρκίας» δεν μπορούν να παραβλεφθούν. Πολύ περισσότερο όταν η Αγκυρα το τελευταίο διάστημα έχει επιδοθεί σε έναν πραγματικό αγώνα προκειμένου να διασφαλίσει ότι κανένα μεγάλο ενεργειακό ή άλλο έργο διασύνδεσης δεν θα γίνει στην περιοχή παρακάμπτοντάς την. Επίσης, στο πλαίσιο του περιφερειακού ανταγωνισμού της με το Ισραήλ, έχει λόγους να επιχειρήσει να εμποδίσει ένα τέτοιο έργο, που δεν αίρει μόνο την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου, αλλά αποτελεί και ένα μεγάλο βήμα για την ενεργειακή διασύνδεση Ασίας – Ευρώπης μέσω του Ισραήλ.
Ο χάρτης με το καλώδιο που θα συνδέει ενεργειακά Ελλάδα, Κύπρο και Ισραήλ
Ιδιομορφία
Η ιδιομορφία του έργου είναι ότι ενώ στην περιοχή δεν υπάρχει επίσημη συμφωνία οριοθέτησης, παρά μόνο η παράνομη, αυθαίρετη και μονομερής δήλωση εκ μέρους της Τουρκίας των εξωτερικών ορίων της ΑΟΖ της (που φτάνουν μέχρι και τα χωρικά ύδατα των ελληνικών νησιών), και ενώ η έρευνα και η πόντιση καλωδίων είναι ελεύθερες βάσει του Δικαίου της Θάλασσας, έχει απαιτήσει είτε να εκδώσει η ίδια είτε να εκδοθούν παράλληλα NAVTEX για τις πρώτες αναγκαίες εργασίες βυθομέτρησης ανατολικά των ελληνικών νησιών μέχρι και την Κύπρο. Η επιδίωξή της αυτή αποσκοπεί, έστω και εμμέσως, στην αποτύπωση των διεκδικήσεών της επί της ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας, καθώς η ευθύνη έκδοσης NAVTEX στην περιοχή ανήκει στην Ελλάδα.
Τώρα, όταν αποφασιστεί η επανεκκίνηση του έργου, θα πρέπει να βρεθεί λύση στο πρόβλημα. Η Αθήνα δεν μπορεί να αποδεχτεί την έκδοση παράλληλης NAVTEX και από την Τουρκία, κατόπιν αιτήματος της εταιρείας, ειδικά αν ο διαχειριστής του έργου παραμένει ο ΑΔΜΗΕ. Στο παρελθόν, όταν πραγματοποιήθηκαν εργασίες για την πόντιση τηλεπικοινωνιακών καλωδίων (Google κ.ά.), η ξένη εταιρεία είχε υποβάλει αίτημα τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Τουρκία για την έκδοση NAVTEX στις αντίστοιχες περιοχές, με αποτέλεσμα οι εργασίες να γίνουν κανονικά, με την Αθήνα απλώς να δηλώνει ότι οι τουρκικές NAVTEX είναι άκυρες.
Η άλλη επιλογή θα ήταν η επαναχάραξη της όδευσης του καλωδίου ώστε να περάσει νοτιότερα, από περιοχή ευθύνης της Αιγύπτου, αλλά αυτό θα συνεπαγόταν πιθανόν μεγαλύτερο κόστος.
Η εξέλιξη στο GSI έρχεται σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η Τουρκία μέσα από τις κινήσεις της δείχνει να επιστρέφει σταδιακά στην πολιτική των εντάσεων.
Η υπερπτήση τουρκικού drone στο Αγαθονήσι μετά την επίσκεψη του κ. Μητσοτάκη ήταν ένα σοβαρό μήνυμα από την Αγκυρα, που δείχνει να επιμένει στην πολιτική των «γκρίζων ζωνών», αν και αυτή τη φορά απέφυγε δημόσιες δηλώσεις, όπως έχει συμβεί στο παρελθόν, όταν Ελληνες αξιωματούχοι επισκέπτονται νησιά του Ανατολικού Αιγαίου και της Δωδεκανήσου, των οποίων την ελληνική κυριαρχία αμφισβητεί. Προηγήθηκε δε η επίσκεψη του υπουργού Εθνικής Αμυνας Νίκου Δένδια, συνοδευόμενου από τον αρχηγό ΓΕΕΘΑ Δημήτρη Χούπη και τον αρχηγό ΓΕΝ Δημήτρη Κατάρα, σε υποδομές του Πολεμικού Ναυτικού στην Ανατολική Κρήτη και το Ανατολικό Αιγαίο.
Τουρκικές παραβιάσεις
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΓΕΕΘΑ, σε όλη τη διάρκεια του 2025 είχαμε 711 παραβάσεις ΚΕΚ (Κανόνες Εναέριας Κυκλοφορίας) εντός του FIR Αθηνών και 225 παραβιάσεις ΕΕΧ (Εθνικός Εναέριος Χώρος), ενώ φέτος, έως και τον Ιούνιο, έχουν σημειωθεί 386 παραβάσεις και 247 παραβιάσεις, αντιστοίχως. Και στη θάλασσα, όμως, ενώ όλο το 2025 είχαν καταγραφεί 2.908 θαλάσσια συμβάντα, φέτος, μέχρι τον Ιούνιο, έχουν σημειωθεί 1.527, ενώ μόνο τον Ιούνιο υπήρξαν 164 περισσότερα συμβάντα απ’ ό,τι τον αντίστοιχο περσινό μήνα.
Στο Αγαθονήσι ήταν η πρώτη υπερπτήση επί ελληνικού εδάφους μετά από δύο χρόνια – και αυτό προσδίδει ιδιαίτερα ποιοτικά χαρακτηριστικά στην τουρκική κίνηση. Λίγες ημέρες αργότερα, την περασμένη Δευτέρα, σημειώθηκαν συνεχείς παραβιάσεις ΕΕΧ και παραβάσεις ΚΕΚ εντός του FIR Αθηνών από τουρκικά drones σε Βορειοανατολικό, Κεντρικό και Νοτιοανατολικό Αιγαίο, τα οποία πλέον αναγνωρίζονται και αναχαιτίζονται από ελληνικά μαχητικά. Και σε αυτή την περίπτωση, η Τουρκία φαίνεται να υιοθετεί τα διδάγματα από τις πρόσφατες συρράξεις και έτσι με φθηνά μέσα, όπως είναι η χρήση drones, δοκιμάζει τις αντοχές της ελληνικής πλευράς, που υποχρεώνεται σε πολυδάπανες αναγνωρίσεις και αναχαιτίσεις με μαχητικά.
Αλλά και στην Κύπρο, στη διάρκεια μεγάλης αντικατοχικής εκδήλωσης του Δήμου Αμμοχώστου στη Δερύνεια, παρουσία του Κύπριου Προέδρου, σημειώθηκαν πτήσεις τουρκικών drones από τη βάση που παράνομα έχει εγκαταστήσει η Τουρκία στα Κατεχόμενα.
Εκνευρισμός στην Αγκυρα
Με την τακτική αυτή η Τουρκία θέλει να υπενθυμίσει και να καταγράψει τις αμφισβητήσεις της ελληνικής κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων. Επίσης, οι κινήσεις αυτές είναι ενδεικτικές του εκνευρισμού που έχει προκαλέσει στην Αγκυρα το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού και ενίσχυσης της ελληνικής αντιαεροπορικής – αντιπυραυλικής άμυνας, που μετά το τελευταίο ΚΥΣΕΑ έχει μπει σε τροχιά υλοποίησης. Η είδηση για την προμήθεια σειράς εξελιγμένων ισραηλινών συστημάτων από τις Ελληνικές Ενοπλες Δυνάμεις και η αναφορά ότι ορισμένα εξ αυτών θα εγκατασταθούν και σε νησιά, προκειμένου να διευρύνουν το μέγεθος και την εμβέλεια της «Ασπίδας του Αχιλλέα», έχουν προκαλέσει ανησυχία στην Αγκυρα και εκνευρισμό στην κυβέρνηση, η οποία δέχεται διαρκώς τα πυρά της αντιπολίτευσης. Η Τουρκία θεωρεί ότι κάθε μεταφορά, ακόμη και αμυντικού οπλικού συστήματος, στα νησιά συνιστά παραβίαση του καθεστώτος περί δήθεν αποστρατιωτικοποίησης. Συγχρόνως όμως αναδεικνύει το γεγονός ότι η παρουσία ισραηλινών συστημάτων στο Αιγαίο δίνει ουσιαστικά πρόσβαση στο Ισραήλ και στα δυτικά σύνορά της, όπου οι κινήσεις της μπορούν να παρακολουθούνται μέσω του λογισμικού των ισραηλινών συστημάτων.
Η συνεργασία της Ελλάδας και της Κύπρου με το Ισραήλ στον τομέα των εξοπλισμών βρίσκεται στο στόχαστρο της Τουρκίας, η οποία, εν μέσω της κρίσης στο Ιράν, κάνει βήματα προκειμένου να κλείσει το ανοιχτό μέτωπο που είχε με την Αίγυπτο και να σπάσει έτσι τη θωράκιση που έβρισκε μπροστά της στην Ανατολική Μεσόγειο. Ακόμη, με κινήσεις της προς τον Λίβανο και τη Συρία επιδιώκει να δημιουργήσει σοβαρά αναχώματα στην περιφερειακή ισχύ του Ισραήλ.
Οπως έδειξε άλλωστε και η τελευταία τηλεφωνική επικοινωνία του Τούρκου προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον de facto ηγέτη της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπα Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, επιστρατεύεται η επιθετική πολιτική του Ισραήλ όχι μόνο στη Γάζα αλλά και στον Λίβανο, προκειμένου να βρεθεί η συγκολλητική ουσία για μια ευρεία συνεννόηση της Τουρκίας με σημαντικούς περιφερειακούς παίκτες στη Μέση Ανατολή.
Αναμένεται ότι και το επόμενο διάστημα θα επιδιώξει να προβάλλει, όπως έγινε και στη διάρκεια της πρωτοβουλίας του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ για το Κυπριακό, Αντόνιο Γκουτέρες, την αμυντική σχέση της Ελλάδας και της Κύπρου με το Ισραήλ ως αποσταθεροποιητικό παράγοντα στην περιοχή.
Σε ό,τι αφορά το Κυπριακό, η Τουρκία επίσης έστειλε το μήνυμα ότι δεν προτίθεται να εγκαταλείψει τη θέση που έχει υιοθετήσει συστηματικά από το 2021 (Γενεύη) και ότι προϋπόθεση για ουσιαστικές συνομιλίες είναι η αναγνώριση της κυριαρχικής ισότητας των Τουρκοκυπρίων και του ισότιμου διεθνούς στάτους του ψευδοκράτους. Πρόκειται για ζητήματα που θέτει ώστε να βρίσκονται στο τραπέζι και να δρομολογηθούν, εφόσον οι συνομιλίες καταλήξουν σε αποτυχία, προκειμένου να αποφύγει αυτό που θεωρεί σημαντική διπλωματική ήττα, όπως συνέβη όταν μετά την απόρριψη του Σχεδίου Ανάν δεν ανατράπηκαν οι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ που επικυρώνουν το παράνομο του καθεστώτος στην κατεχόμενη Κύπρο.
Επίσης, ρητά η Τουρκία δηλώνει ότι δεν δέχεται να είναι στη βάση των νέων συνομιλιών το μοντέλο της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας, θέλοντας έτσι να αποδυναμώσει ολόκληρο το πλαίσιο λύσης του Κυπριακού βάσει των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Μειονοτικό ζήτημα
Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι τόσο η Αγκυρα όσο και το ψευδοκράτος απέρριψαν κάθε επίσημη εμπλοκή της Ε.Ε. στη διαδικασία, περιορίζοντας τις όποιες επαφές με τον απεσταλμένο της Ε.Ε. για το Κυπριακό, Ραφαέλε Φίτο, στις απαιτήσεις που έχουν έναντι της Ε.Ε.: την αναθεώρηση και αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης, την ένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα αμυντικών εξοπλισμών SAFE, την άρση των θεωρήσεων (visa) για τους Τούρκους πολίτες και την ένταξη στο ευρωπαϊκό διατραπεζικό σύστημα πληρωμών SEPA.
Στην Αθήνα, πάντως, παρακολουθούν και την ανάδειξη από τουρκικής πλευράς του μειονοτικού ζητήματος, καθώς με αφορμή είτε τη λειτουργία των μειονοτικών σχολείων είτε τη δραστηριοποίηση των αυτοαποκαλούμενων «μουφτήδων» επιχειρείται να διατηρηθεί ψηλά στη διμερή ατζέντα το ζήτημα. Παράλληλα, με προσκλήσεις ακραίων στελεχών της μειονότητας σε επίσημες εκδηλώσεις στην Τουρκία και με επισκέψεις Τούρκων αξιωματούχων στη Θράκη συντηρείται το Μειονοτικό και στην εσωτερική πολιτική ατζέντα.
Οι κινήσεις αυτές δεν είναι άσχετες και με το γεγονός ότι έχουμε ήδη μπει σε μακρά προεκλογική περίοδο στην Ελλάδα, όπου με βραχίονα το τουρκικό Προξενείο Κομοτηνής επιχειρείται η χειραγώγηση και εργαλειοποίηση της μειονοτικής ψήφου, η οποία θα είναι κρίσιμη σε μια ιδιαίτερα δύσκολη και «στενή» εκλογική μάχη.