Μαρτυρίες

Με την ευκαιρία της 85ης επετείου της Μάχης της Κρήτης, η «Π» έως και το Σάββατο 23 Μαΐου, επιλέγει να παρουσιάζει αφιερώματα στο ιστορικό γεγονός που παγκοσμίως δεν έχει καταγραφεί όμοιό του.

Η αφιερωματικές αναφορές στη Μάχη της Κρήτης θα γίνονται με δημοσίευση κεφαλαίων από το βιβλίο του Κώστα Ξυλούρη με τίτλο: «Η μάχη των αμάχων: Το μεγαλείο της κρητικής ψυχής».

Στο εν λόγω βιβλίο πέρα από τα ιστορικά ντοκουμέντα, ο Κώστας Ξυλούρης παραθέτει ως ελάχιστο φόρο τιμής τον κατάλογο πεσόντων και εκτελεσθέντων ανά νομό, από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής. Μια επίπονη έρευνα δέκα χρόνων από τον επίτιμο πρόεδρο της Παγκρητίου Ενώσεως, Κώστα Ξυλούρη, που δεν λογάριασε χρόνο και κόπο.

Ακούγαμε τις μπόμπες να σφυρίζουν!

Έντουαρντ Χάουελ, πιλότος της RAF

Η εικόνα της πρώτης ώρας της Μάχης της Κρήτης είναι αληθινά καταθλιπτική. Τη δίνει ο Έντουαρντ Χάουελ, πιλότος της RAF. Είχε κατέβει με το αεροπλάνο του στην Κρήτη. Έλα βε μέρος σε δυο-τρεις αερομαχίες και κατέρριψε σε μια μέρα μέσα δύο Messerschmitt Bf 109.

Γύρισε θριαμβευτής στο Μάλεμε. Μα το άλλο πρωί δεν είχε πια αεροπλάνο. Το Hurricane του καταστράφηκε σ’ έναν νυχτερινό βομβαρδισμό.

Ο Χάουελ από πιλότος έγινε πεζικάριος και εκείνο το πρωί, 20 Μαΐου 1941 ώρα 4:30, όπως καθόριζαν οι διαταγές, βρέθηκε με τους άνδρες του σ’ ένα όρυγμα πάνω από το Μάλεμε. Ήταν οι διαταγές για την καθημερινή επιφυλακή, που τελικά εξελίχθηκε σε μάχη και δεν τελείωσε ποτέ…

«Ένα βουητό από πλήθος κινητήρες δονούσε τον αέρα», γράφει ο πιλότος Χάουελ. «Το χαράκωμα μόλις χωρούσε τρεις με το ζόρι.

Ήταν καλό χαράκωμα, βαθύ και στενό. Εκεί μέσα βρήκα τον Βέρνον Γουντάρντ και τον νεαρό Ντονσκόμπ. Δεν μπορούσαμε ακόμη να δούμε τα αεροπλάνα. Σιγά-σιγά όμως γινόταν φανερό πως αυτή τη φορά ο βομβαρδισμός θα ήταν σφοδρότερος από τους συνηθισμένους.

»Ωστόσο, δεν φανταζόμουν να πρόκειται για κάτι περισσότερο από έναν βομβαρδισμό.

Μου φαινόταν σωστή αυτοκτονία το να επιχειρήσουν να ρίξουν αλεξιπτωτιστές μέρα μεσημέρι σε θέσεις προπαρασκευασμένες για άμυνα. Υποτιμούσα όμως την αποφασιστικότητα των εχθρών μας.

»Όπως κι αν είναι, οι διαταγές που είχαμε ήταν σαφείς. Δεν πρέπει να κουνήσουμε από τη θέση μας, εκτός αν βλέπαμε πως γίνεται εισβολή. Κοιτάζαμε λοιπόν τον ουρανό σαν θεατές που κοιτάζουν τις ομάδες να μπαίνουν στο γήπεδο για έναν αγώνα ράγκμπι. Φάνηκε τώρα ο πρώτος σχηματισμός των βομβαρδιστικών (Junkers Ju 88) που αναπτύσσονταν για να επιτεθούν.

»Τα παρακολουθούμε προσεκτικά, τώρα πια με περισσότερο προσωπικό ενδιαφέρον και φόβο. Ήταν φανερό πως θα περνούσαν ολόισια από πάνω μας. Αυτό σήμαινε πως εμείς ήμασταν ο στόχος. Περιμέναμε ώσπου ακούσαμε πολλές βαριές βόμβες να σφυρίζουν κλαψουρίζοντας καθώς κατέβαιναν, και τότε πέσαμε μπρούμυτα μέσα στο χαράκωμα.

Το έδαφος αναρριγούσε

»Οι μπόμπες χτυπούσαν δώδεκα-δώδεκα μαζί, τα χώματα τιναζόντουσαν ως τα ουράνια, οι δονήσεις και το μπουμπουνητό από τις εκρήξεις πλησίαζαν εδώ που βρισκόμασταν, πάνω στο λόφο. Ο κρότος ήταν κάτι το απερίγραπτο. Το έδαφος αναρριγούσε και κλονιζόταν κάτω από τα πόδια μας καθώς αυλάκωναν οι μπόμπες τον αέρα πάνω από τα κεφάλια μας.

»Ολόκληρη η περιοχή σκεπάστηκε από μια σκόνη πυκνή και αποπνικτική, παντού έπεφταν χώματα και πέτρες. Δεν μπορούσαμε να δούμε μακρύτερα από λίγες γυάρδες. Ακούγαμε ολοένα όμως τις μπόμπες να σφυρίζουν πέφτοντας και μέναμε ξαπλωμένοι στο χαράκωμα. Το τράνταγμα που έκαναν όσες έσκαζαν κοντά μας τίναζε προς τα μέσα τα τοιχώματα του χαρακώματος. Μας σκέπαζαν τα χώματα.

»Τα μάτια μας και το στόμα μας γέμισαν σκόνη και πετραδάκια. Και ο βομβαρδισμός εξακολουθούσε. Η δόνηση της γης μάς τράνταζε σε σημείο που τα δόντια μας χαλάρωσαν μέσα στα ούλα. Σχεδόν δεν βλέπαμε. Γύρω μας όλα θρυμματίζονταν σε συντρίμμια, τα τοιχώματα του χαρακώματος γκρέμισαν.

Χάσαμε την έννοια του χρόνου.

»Δεν σώπαινε το αδιάκοπο βουητό των αεροπλάνων και το σχεδόν αδιάκοπο κλαψούρισμα που έκαναν οι μπόμπες καθώς έπεφταν. Υστερότερα, μέσα σ’ αυτούς τους κρότους ξεχώριζαν οι εκπυρσοκροτήσεις των κανονιών και τα πυρά των πολυβόλων από τα μαχητικά αεροπλάνα που έπεφταν πετώντας χαμηλά για να χτυπήσουν τα αντιαεροπορικά μας μέσα στα ορύγματα.

Πυκνοί σχηματισμοί

»Αυτά είχαν σωπάσει κι’ όλα, κάτω από τον τρομερό όγκο της επίθεσης, εκτός από ένα Μποφόρ κοντά στην παραλία. Εξακολουθούσε να βάλλει για ένα διάστημα, ωσότου ένα σμήνος Stuka και ΜΕ-109 έπεσαν πάνω του και το τίναξαν στην ανυπαρξία. Μου μένει ένα αίσθημα θαυμασμού γι’ αυτούς τους αποφασισμένους Βρετανούς πολυβολητές.

»Φάνηκε νάχει περάσει πολύ ώρα όταν αργότερα πρόσεξα πως έπαψαν να πέφτουν άλλες μπόμπες. Ήταν ακριβώς οχτώ η ώρα. Από την πολλή σκόνη εξακολουθούσαμε να μην μπορούμε να δούμε πέρα από λίγες γυάρδες. Αλλά κατευθείαν από πάνω μας μπορούσαμε και βλέπαμε τον γαλάζιο ουρανό.

Εκεί, λίγες εκατοντάδες πόδια πάνω από μας, περνούσαν πυκνοί σχηματισμοί Junkers Ju 52. Τα ανεμόπτερα που ρυμουλκούσαν πίσω τους αποσπάστηκαν και, διαγράφοντας κύκλους, κατέβαιναν προς τα δυτικά.

Προσγειώθηκαν στην κοίτη ενός ξεροπόταμου, ως τριακόσιες γυάρδες παραπέρα – μια προσγείωση πολύ απότομη, τα περισσότερα όμως διασώθηκαν. Παντού, ξεχωρίζοντας πάνω στο γαλάζιο, αλεξίπτωτα ολόκληρες αρμαθιές, σε όλα τα χρώματα, κατέβαιναν με ταχύτητα ανάμεσά μας».

Ήταν οκτώ το πρωΐ…

Μπέρναρντ Φράιμπεργκ, Νεοζηλανδός στρατηγός, διοικητής των συμμαχικών δυνάμεων στην Κρήτη

«Η Μάχη της Κρήτης άρχισε με την εμφάνιση της Λουφτβάφε εις τας 8 περίπου, η οποία με πλήρη δύναμη εβομβάρδιζε και επολυβόλει τας περιοχάς Μάλεμε και Χανίων, την πρώτη ιδίως, με μεγάλη επιμονή. Από το στρατηγείον επάνω από τα Χανιά έβλεπα το πεδίον της μάχης χωρίς την βοήθειαν τηλεσκοπίου.

Ο λόγος του βομβαρδισμού και του πολυβολισμού κατ’ αρχάς ήτο η καταστροφή των αντιαεροπορικών πυροβόλων και η παρεμπόδισις χρησιμοποιήσεως των δρόμων μεταξύ Σούδας, Χανίων και Μάλεμε. Ο βομβαρδισμός εσυνεχίσθη με μεγάλην επιμονήν και μετά τρία τέταρτα της ώρας, άνευ αισθητού κατευνασμού, τα αεροπλάνα και οι αλεξιπτωτισταί άρχισαν να προσγειούνται.

Ο μεγάλος βομβαρδισμός επροκαλούσε φόβον. Είχεν αναγγελθεί διά των σειρήνων των Χανίων διά τελευταίαν φοράν. Ο ουρανός ήτο συνεχώς σκεπασμένος από αεροπλάνα.

»Στεκόμουνα στα πλάγια του βουνού του Ακρωτηρίου με άλλα μέλη του επιτελείου μου. Είμεθα συνεπαρμένοι από το μέγεθος της επιθέσεως βλέποντας τον βομβαρδισμόν.

Ξαφνικά ακούσαμε ισχυρότερον βόμβον εις στιγμήν ησυχίας και παρατηρώντας με το τηλεσκόπιον είδα άλλα εκατοντάδας αεροπλάνων ερχομένων εις διαδοχικάς γραμμάς προς την διεύθυνσίν μας.

»Ήσαν τα μεγάλα μεταγωγικά αεροπλάνα με το αναμενόμενον φορτίον. Καταρχάς τα είδαμε να γυρίζουν πάνω από το Μάλεμε και κατόπιν, όταν ευρίσκοντο μόνον μερικά πόδια απάνω από τη γη, ως διά μαγείας άσπρες κηλίδες αναμιγμένες με άλλα χρώματα εφάνησαν ως σύννεφον αλεξιπτωτιστών, οι οποίοι έπεφταν σιγά προς την γην. Σχεδόν συγχρόνως 50 αεροπλάνα προσγειώθηκαν δυτικά του Μάλεμε εις την κοίτην του ποταμού.

»Οι αλεξιπτωτισταί προσγειώθηκαν επί του αεροδρομίου και προς ανατολάς αυτού, καθώς και πλησίον του στρατηγείου γύρω από τας Αγροτικάς Φυλακάς Αγιάς και μεταξύ του Γαλατά και του 7ου Γενικού Νοσοκομείου που ευρίσκετο εις την ακτήν δυτικώς των Χανίων, καθώς και πλησίον του Πύργου. Τρία αεροπλάνα προσγειώθησαν νοτίως της πόλεως των Χανίων και άλλα τρία εις το Ακρωτήριον επάνω από το στρατηγείον.

»Κατά την διάρκειαν της ημέρας βομβαρδιστικά και καταδιωκτικά ευρίσκοντο εις συνεχή δράσιν βομβαρδίζοντα και πολυβολούντα από χαμηλόν ύψος.

»Εις την περιοχήν Μάλεμε ο εχθρός είχε προς στιγμήν επιτυχίαν, καταλαμβάνων το 6ον Πεδινόν Νοσοκομείον και ένα αντιεροπορικόν πυροβόλον, αλλά αυτά ανακατελήφθη- σαν αργότερα δι’ αντεπιθέσεως. Άγριαι μάχαι διεξήγοντο όπου έπιπταν οι αλεξιπτωτισταί και εις άλλας θέσεις κατεχόμενας υπό του εχθρού. Εις το αεροδρόμιον του Μάλεμε, το 22ον Τάγμα είχε υποστή βαρείας απωλείας εις μίαν πολύ δύσκολον μάχην. Τα στρατεύματά μας επί του αεροδρομίου είχαν ηττηθή.

Υπελογίσθη ότι 1.800 αλεξιπτωτισταί, ένα σύνταγμα με αποθέματα και πυρομαχικά, είχον επιτεθή εναντίον μας…

»Εις το Ρέθυμνον έγιναν σπασμωδικαί βομβαρδιστικαί επιχειρήσεις, αλλά μόνον εις τας 4 μ.μ. έπεσαν αλεξιπτωτισταί γύρω από το αεροδρόμιον και κυρίως εις τα νοτιοανατολικά υψώματα. Οι περισσότεροι εξεκαθαρίσθησαν, εκτός μερικών εις οχυράν θέσιν προς τα υψώματα όπου ο εχθρός κατέλαβε τα πεδινά πυροβόλα μας.

»Η φρουρά εις το Ηράκλειον επολυβολήθη εις τας 4 μ.μ. Μετά σπασμωδικάς επιθέσεις κατά την διάρκειαν της ημέρας, 200 μεταφορικά αεροπλάνα ενεφανίσθησαν εις δύο σχηματισμούς νοτίως και νοτιοδυτικώς και 4 τάγματα αλεξιπτωτιστών ερρίφθησαν δυτικώς και νοτίως της πόλεως και πέριξ του αεροδρομίου αυτής. Όλοι εξεκαθαρίσθησαν πλην μερικών ακροβολιστών οι οποίοι συνέχισαν την μάχην κατά την διάρκειαν της νυκτός».

Ο Ουίνστον Τσώρτσιλ για τη Μάχη της Κρήτης

«Η Μάχη της Κρήτης είναι ένα παράδειγμα των αποφασιστικών αποτελεσμάτων ενός σκληρού και παρατεταμένου αγώνος χωρίς να ληφθούν υπ’ όψιν οι ελιγμοί για στρατηγικές θέσεις. Δεν ηξεύραμε πόσες μεραρχίες αλεξιπτωτιστών διέθεταν οι Γερμανοί.

»Στην πραγματικότητα όμως η 7η Μεραρχία ήταν η μόνη που διέθετε ο Γκαίρινγκ.

Η μεραρχία αυτή κατεστράφη στη Μάχη της Κρήτης. Επάνω από τους 5.000 από τους γενναιότερους άνδρες της εφονεύθησαν και η όλη διάρθρωσις της οργανώσεως αυτής κατεστράφη διά παντός. Δεν ενεφανίσθη πλέον ποτέ υπό αξιόλογον μορφήν.

»Οι Νεοζηλανδοί και τα άλλα Βρετανικά αυτοκρατορικά και τα Ελληνικά στρατεύματα που πολέμησαν στον αποκαρδιωτικό, μάταιο και όλο σύγχυση αγώνα για την Κρήτη, μπορούν, δίκαια νομίζω, να αισθάνονται ότι έπαιξαν έναν αποτελεσματικό ρόλο σε μια μάχη που μας ανακούφισε σοβαρά.

»Η απώλεια των καλύτερων Γερμανών πολεμιστών απομάκρυνε το τρομερό όπλο των αλεξιπτωτιστών από κάθε περαιτέρω συμμετοχή στα γεγονότα που διαδραματίσθησαν στη Μέση Ανατολή. Ο Γκαίρινγκ εκέρδισε μόνο μια πύρρεια νίκη στην Κρήτη, γιατί με τις δυνάμεις που εσπατάλησε εκεί θα ημπορούσε εύκολα ν’ αποκτήσει την Κύπρο, το Ιράκ, τη Συρία και ίσως και την Περσία.

»Ήταν ανόητος να περιφρονήση τόσες μεγάλες ευκαιρίες και να δαπανήση τέτοιες αναντικατάστατες δυνάμεις σ’ ένα θανάσιμο αγώνα που διηξήγετο συχνά σώμα προς σώμα με τους πολεμιστές της Βρετανικής Αυτοκρατορίας».