«Χάνει η μάνα το παιδί και το παιδί τη μάνα» στις αναρτήσεις των προσωρινών κτηματολογικών πινάκων σε Ηράκλειο, Μαλεβίζι και Χερσόνησο, όπου τα λάθη είναι αμέτρητα και το ερώτημα είναι πώς θα διορθωθούν μέσα στη δίμηνη προθεσμία που έχει δοθεί.
Τεράστιο είναι το κεφάλαιο που έχει ανοίξει στις «γκρίζες ζώνες» της Νέας Αλικαρνασσού, που όπως τονίζει η αντιδήμαρχος και συμβολαιογράφος, Στέλλα Αρχοντάκη-Καλογεράκη, τα μισά ακίνητα του Δήμου Ηρακλείου εμφανίζονται σε ιδιώτες, παρά το γεγονός ότι ο Δήμος έχει κατοχυρώσει την ιδιοκτησία του με αποφάσεις Ανώτατου Δικαστηρίου.
Η ίδια εξηγεί ότι για τον Δήμο είναι μονόδρομος να κατατεθούν ενστάσεις, αλλά είναι ξεκάθαρο ότι «ο κόμπος έχει φτάσει στο χτένι» και απαιτείται νομοθετική ρύθμιση για τη συνολική αντιμετώπιση του θέματος.
Το ιδιοκτησιακό της Ν. Αλικαρνασσού είναι ένα πρόβλημα πολλαπλών ταχυτήτων και γι’ αυτό είναι και δυσεπίλυτο, όπως σημειώνει, προσθέτοντας ότι με μια νομοθετική ρύθμιση είναι πολύ πιο εύκολο να λυθεί το πρόβλημα σε όσους δεν έχουν τίτλους ιδιοκτησίας, καθώς θα τους χρεωθεί ένα κονδύλι να πληρώσουν και έτσι θα κατοχυρώσουν την ιδιοκτησία τους.
Τα δύσκολα είναι για όλους όσοι έχουν τίτλο ιδιοκτησίας «παρά μη κυρίου», σύμφωνα με το Αστικό Δίκαιο, που αφορά σε όσους εμφανίζονται να έχουν τίτλο ιδιοκτησίας δια μέσω του Δημοσίου, που όμως δεν ήταν ο πραγματικός κάτοχος, διότι υπάρχει προγενέστερη παραχώρηση στην κοινότητα της Ν. Αλικαρνασσού.
Εδώ το πρόβλημα είναι σπαζοκεφαλιά, όπως εξηγεί η κυρία Αρχοντάκη, διότι πώς ο Δήμος θα παραχωρήσει ακίνητο σε πολίτη που εμφανίζεται να έχει τίτλο ιδιοκτησίας;
Επίσης αντίστοιχα, είναι σοβαρό το πρόβλημα που υπάρχει και με όσους απέκτησαν ιδιοκτησίες ως προνοιακή ενίσχυση, που επίσης έχουν τίτλους ιδιοκτησίας και υπάρχει ακριβώς το ίδιο πρόβλημα, το οποίο υπογραμμίζει ότι είναι γνωστό εδώ και δεκαετίες.
Εδώ και τώρα νομοθετική λύση
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Τοπικού Διαμερίσματος Ν. Αλικαρνασσού, Αλ. Τσουλφάς, τονίζει ότι «η Νέα Αλικαρνασσός αποτελεί έναν τόπο με βαθιά ιστορική μνήμη και ιδιαίτερη προσφυγική ταυτότητα.
Η δημιουργία και η εξέλιξή της συνδέεται άμεσα με την εγκατάσταση των προσφύγων από τη Μικρά Ασία και την παλιά Αλικαρνασσό, ανθρώπων που ξεριζώθηκαν από τις πατρογονικές τους εστίες και δημιούργησαν από την αρχή έναν νέο τόπο ζωής, προκοπής και δημιουργίας.
Οι οικογένειες αυτές εγκαταστάθηκαν στη Νέα Αλικαρνασσό μέσα από διαδικασίες διανομών, παραχωρήσεων και στεγαστικής αποκατάστασης που πραγματοποιήθηκαν από το ελληνικό κράτος κατά τις πρώτες δεκαετίες μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Το 1932 πραγματοποιήθηκε η πρώτη διανομή από την Επιτροπή Τακτοποίησης Αγροκτήματος Νέας Αλικαρνασσού, ενώ ακολούθησαν μεταγενέστερες πράξεις του Υπουργείου Γεωργίας και διαδικασίες διανομών και παραχωρήσεων κατά τα έτη 1955-1956.
Στη συνέχεια εκδόθηκαν σημαντικές δικαστικές αποφάσεις, μεταξύ των οποίων η υπ’ αριθμ. 507/1988 απόφαση του Αρείου Πάγου και η υπ’ αριθμ. 31/1990 απόφαση του Ανώτατου Ειδικού Δικαστηρίου, μέσω των οποίων αναγνωρίστηκαν δικαιώματα του τότε Δήμου Νέας Αλικαρνασσού επί συγκεκριμένων εκτάσεων.
Ακολούθησε η σύνταξη της μελέτης “Εκκαθάριση Ιδιοκτησιακών Δικαιωμάτων και Επανασύνταξη του Δημοτικού Κτηματολογίου του Δήμου Νέας Αλικαρνασσού”, η οποία εγκρίθηκε και παραλήφθηκε από το τότε Δημοτικό Συμβούλιο Νέας Αλικαρνασσού με την υπ’ αριθμ. 373/1997 απόφαση.
Μεταγενέστερα, το Δημοτικό Συμβούλιο Ηρακλείου, με την υπ’ αριθμ. 144/2022 απόφασή του, επανήλθε συνολικά στο ζήτημα, αποτυπώνοντας την πολυπλοκότητα των επιμέρους περιπτώσεων, τις ιδιαιτερότητες της περιοχής και την ανάγκη αναζήτησης συνολικής νομοθετικής λύσης.
Η σημερινή πραγματικότητα είναι σύνθετη και δεν επιδέχεται απλουστεύσεις ή αποσπασματική αντιμετώπιση. Το πρόβλημα αφορά πολλές και διαφορετικές κατηγορίες περιπτώσεων, μεταξύ των οποίων ακίνητα εντός σχεδίου πόλεως, ακίνητα εκτός σχεδίου, προσφυγικά κληροτεμάχια, παραχωρητήρια στεγαστικής αποκατάστασης, τίτλους προερχόμενους από το ελληνικό Δημόσιο, μεταβιβάσεις από καλόπιστους τρίτους, ακίνητα επί των οποίων έχουν εκδοθεί οικοδομικές άδειες, περιπτώσεις πολιτών που εντάχθηκαν σε προηγούμενες διαδικασίες εξαγοράς ή ρυθμίσεων, περιπτώσεις πολιτών που κατέβαλαν ποσά, αλλά δεν ολοκληρώθηκαν οι σχετικές συμβολαιογραφικές πράξεις, καθώς και περιπτώσεις στις οποίες η αδυναμία έκδοσης βεβαίωσης μηχανικού περί μη ύπαρξης αυθαιρεσιών δημιουργεί αντικειμενική αδυναμία ολοκλήρωσης μεταβιβάσεων και δικαιοπραξιών.
Προτεραιότητα, προφανώς, πρέπει να δοθεί στους ανθρώπους που κατέχουν τίτλους ιδιοκτησίας, παραχωρητήρια ή νόμιμα δικαιώματα επί των ακινήτων τους και οι οποίοι επί δεκαετίες θεωρούσαν εύλογα και καλόπιστα ότι οι περιουσίες τους ήταν απολύτως διασφαλισμένες.
Ιδιαίτερα σημαντικές είναι επίσης οι περιπτώσεις πολιτών που εντάχθηκαν σε παλαιότερες διαδικασίες ρύθμισης κατά τη δεκαετία του 1990, κατέβαλαν τα προβλεπόμενα ποσά ή απέκτησαν σχετικά δικαιώματα, όμως μεταγενέστερα οι διαδικασίες μεταβίβασης ουσιαστικά πάγωσαν, ενώ σήμερα πολλοί από αυτούς αδυνατούν να ολοκληρώσουν συμβόλαια, λόγω αντικειμενικών τεχνικών και νομικών δυσκολιών.
Όλα τα παραπάνω δημιουργούν εύλογη ανασφάλεια και σημαντικά προβλήματα σε εκατοντάδες οικογένειες της Νέας Αλικαρνασσού. Η διαδικασία ανάρτησης των προσωρινών κτηματολογικών πινάκων και διαγραμμάτων, που έχει προγραμματιστεί για την 25/5/2026, ενδέχεται να δημιουργήσει σημαντικές διοικητικές και διαδικαστικές συνέπειες για πολλούς συμπολίτες μας.
Ταυτόχρονα όμως, η εξέλιξη αυτή μπορεί να αποτελέσει και την αφορμή, ώστε να επιταχυνθεί η αναζήτηση οριστικής λύσης για ένα πρόβλημα που παραμένει ανοιχτό επί δεκαετίες. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε το Κτηματολόγιο να μετατραπεί σε αφετηρία μαζικής ταλαιπωρίας των πολιτών και εγκλωβισμού τους σε δαιδαλώδεις και μακροχρόνιες νομικές αντιπαραθέσεις.
Αντίθετα, οφείλουμε να το αξιοποιήσουμε ως εργαλείο για τη δρομολόγηση συνολικής και λειτουργικής λύσης. Η Νέα Αλικαρνασσός συγκεντρώνει σήμερα όλα εκείνα τα χαρακτηριστικά, που αναδεικνύουν την ανάγκη δημιουργίας ενός σύγχρονου και ολοκληρωμένου νομοθετικού πλαισίου αντιμετώπισης αντίστοιχων ζητημάτων σε ολόκληρη τη χώρα.
Η ιστορικότητα του θέματος, η προσφυγική διάσταση, η κοινωνική του σημασία, η πολυπλοκότητα των διαφορετικών κατηγοριών περιπτώσεων, οι πράξεις του ελληνικού Δημοσίου, οι παλαιότερες νομοθετικές ρυθμίσεις, οι μεταβιβάσεις επί δεκαετίες και η πραγματική κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στην περιοχή, καθιστούν τη Νέα Αλικαρνασσό χαρακτηριστική και ιδιαίτερη περίπτωση θεσμικής αντιμετώπισης.
Για τον λόγο αυτό, θεωρούμε ότι η αναγκαία νομοθετική ρύθμιση που θα προκύψει μπορεί να αποτελέσει πρότυπο και βάση εφαρμογής για αντίστοιχες περιπτώσεις και σε άλλες περιοχές της Ελλάδας.
Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρούμε ότι η νέα νομοθετική προσέγγιση μπορεί να βασιστεί και σε υφιστάμενα νομοθετικά εργαλεία, που αφορούν ζητήματα καταπατημένων εκτάσεων και τακτοποίησης ιδιοκτησιακών εκκρεμοτήτων, με κατάλληλες τροποποιήσεις και προσαρμογές στις ιδιαιτερότητες των δημοτικών εκτάσεων και των περιπτώσεων της Νέας Αλικαρνασσού».