«Είμαστε έτοιμοι για ένα ακραίο περιστατικό βίας στο σχολείο;» Με αφορμή τα πρόσφατα τραγικά γεγονότα σε σχολεία της Τουρκίας, τίθεται το ερώτημα κατά πόσο τα ελληνικά σχολεία είναι επαρκώς προετοιμασμένα. Παρά τα θετικά μέτρα πρόληψης, τα κενά σε πρωτόκολλα ασφάλειας, η σημασία του μεγέθους της σχολικής κοινότητας και ο ρόλος της πρόληψης αναδεικνύονται ως κρίσιμα ζητήματα. Στα ερωτήματα αυτά απαντά η κοινωνιολόγος και εκπαιδευτικός Αναστασία Πετράκη, φωτίζοντας προκλήσεις και προτάσεις για ένα πιο ασφαλές σχολικό περιβάλλον.
Η συνέντευξη με την κα. Πετράκη έχει ως εξής:
Με αφορμή τα πρόσφατα τραγικά γεγονότα σε σχολεία στην Τουρκία, πόσο προετοιμασμένα είναι τα ελληνικά σχολεία;
Απάντηση: «Δυστυχώς, δεν είμαστε επαρκώς προετοιμασμένοι για ένα τέτοιο ενδεχόμενο. Παρότι όλοι ευχόμαστε να μη συμβεί ποτέ, η απουσία ενός σαφούς και δοκιμασμένου πρωτοκόλλου διαχείρισης κρίσης δημιουργεί κενά στην άμεση αντίδραση και στην προστασία μαθητών και εκπαιδευτικών».
Υπάρχουν θετικά μέτρα που ήδη εφαρμόζονται στην Ελλάδα;
Απάντηση: «Ναι, υπάρχουν όπως η απαγόρευση της χρήσης των κινητών τηλεφώνων στα σχολεία, εφόσον εφαρμόζεται πιστά .Επίσης, οι πρωτοβουλίες για έλεγχο της πρόσβασης ανηλίκων στα social media κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση. Η παρουσία ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών, αποτελεί επίσης θετικό παράγοντα πρόληψης, παρά τις όποιες ελλείψεις.
Το πρόγραμμα Δράσεις ενεργού πολίτη, η δημοκρατική παιδεία και γενικά μαθήματα ή δράσεις που σχετίζονται με τις αξίες της δημοκρατίας, του πολιτισμού και του αθλητισμού, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, της σωστής διαχείρισης του διαδικτύου, των κινδύνων επιρροής στην συμπεριφορά μας ή και εθισμού στο διαδίκτυο και στα online videogames.
Μαθήματα όπως ο σχολικός επαγγελματικός προσανατολισμός, οι κοινωνικές επιστήμες, οι θεωρίες κοινωνικοποίησης και οι παράγοντες διαμόρφωσης της προσωπικότητας του ανθρώπου θα πρέπει να ενισχυθούν».
Παίζει ρόλο το μέγεθος του σχολείου στην εμφάνιση βίαιων περιστατικών;
Απάντηση: «Ναι, καθοριστικό. Έρευνες δείχνουν ότι σχολεία με λιγότερους από 800 μαθητές εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά βίας και εκφοβισμού. Σε μικρότερες κοινότητες αναπτύσσονται πιο στενές σχέσεις, οι μαθητές δεν αισθάνονται «αόρατοι» και ενισχύεται το αίσθημα του ανήκειν. Αντίθετα, σε μεγάλα σχολεία (άνω των 800- 1000 μαθητών), αυξάνονται τα περιστατικά βίας, σχολικού εκφοβισμού και χρήσης ναρκωτικών ενώ ενισχύεται και η δυναμική των κλειστών ομάδων και «κλικών».
Επίσης σημαντικό ρόλο διαδραματίζει ο μικρότερος αριθμός μαθητών ανά τάξη, διότι καλλιεργείται το αίσθημα του ανήκειν, οι σχέσεις βασίζονται στην εμπιστοσύνη και στην οικειότητα, ο μαθητής δεν νιώθει ανώνυμος ή αόρατος και ενδυναμώνεται ψυχολογικά , γνωστικά και παιδαγωγικά αφού αφιερώνεται περισσότερος χρόνος στον κάθε μαθητή».
Τι λείπει σήμερα από τα σχολεία σε επίπεδο ασφάλειας;
«Λείπει ένα ολοκληρωμένο και πρακτικά εφαρμόσιμο πρωτόκολλο για περιπτώσεις επίθεσης. Δεν υπάρχουν ειδικές ασκήσεις ετοιμότητας, ούτε ξεχωριστό σήμα συναγερμού για τέτοια περιστατικά. Επιπλέον, ζητήματα όπως η ελεγχόμενη είσοδος, η φύλαξη, και η δυνατότητα ελέγχου αντικειμένων δεν είναι θεσμοθετημένα με σαφήνεια. Ακόμη και βασικά θέματα, όπως η ασφάλεια παραθύρων και θυρών, χρειάζονται μια νέα προσέγγιση.
Τέλος, προτείνεται η σύσταση και οργάνωση μιας ομάδας από εκπαιδευτικούς για την πρόληψη και διαχείριση τέτοιων περιστατικών . Ήδη λειτουργούν ομάδες προς αυτή την κατεύθυνση σε προληπτικό πλαίσιο, αλλά δεν υφίσταται συγκεκριμένη μνεία για περιστατικά ενόπλων επιθέσεων σε σχολεία».
Ποια είναι η βασική στρατηγική αντιμετώπισης τέτοιων περιστατικών διεθνώς;
Απάντηση: «Στην Ευρώπη δίνεται έμφαση στο λεγόμενο “lockdown”, δηλαδή στην παραμονή των μαθητών μέσα στις αίθουσες μέχρι να διαπιστωθεί ότι ο χώρος είναι ασφαλής. Αυτό περιλαμβάνει κλείδωμα πορτών, σβήσιμο φώτων, απομάκρυνση από παράθυρα και απόλυτη σιωπή. Στις ΗΠΑ, αντίθετα, εκπαιδεύουν και σε πιο ενεργητικά μοντέλα όπως το “run–hide–fight”. Στην Ελλάδα, δεν υπάρχει ακόμη επίσημη και ενιαία προσέγγιση».
Πόσο σημαντική είναι η πρόληψη και ποιος είναι ο ρόλος εκπαιδευτικών και γονέων;
Απάντηση: «Η πρόληψη είναι καθοριστική. Εκπαιδευτικοί και γονείς πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν έγκαιρα προειδοποιητικά σημάδια. Αυτά περιλαμβάνουν δύο βασικές κατηγορίες:
Motivation (κίνητρο): εκφράσεις βίας, θαυμασμός- μίμηση – ταύτιση προς άτομα προηγούμενων επιθέσεων σε σχολεία , επιθυμία ορατότητας, διασημότητας ή εκδίκησης.
Preparation (προετοιμασία): σχεδιασμός επίθεσης, αναζήτηση όπλων, αναζήτηση συνεργών, σημειώματα, αναρτήσεις ή συνομιλίες με συμμαθητές ή κλειστές διαδικτυακές ομάδες όπως βιντεοπαιχνίδια με αλληλεπίδραση, εκπαίδευση στην σκοποβολή και γενικότερα στην χρήση όπλων, αλλαγή γεμιστήρα κτλ»
Ο συνδυασμός αυτών των δύο αποτελεί σοβαρή προειδοποίηση. Η ενημέρωση των γονέων, για την εφηβεία, τον κίνδυνο του διαδικτύου και ειδικά των διαδραστικών βιντεοπαιχνιδιών με τα δικά τους chatrooms, ή εφαρμογές όπως το discord ακόμη και μέσω υποχρεωτικής παρακολούθησης ημερίδων, είναι κρίσιμη για την έγκαιρη παρέμβαση».
Ποιο είναι το βασικό μήνυμα που πρέπει να κρατήσουμε;
Απάντηση: Η πρόληψη δεν σημαίνει φόβο. Σημαίνει οργάνωση, εκπαίδευση και σχέσεις εμπιστοσύνης μέσα στη σχολική κοινότητα. Ένα καλά προετοιμασμένο σχολείο δεν τρομοκρατεί τους μαθητές- τους προστατεύει.