Το άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς την επιβολή διοδίων, καθώς και τη σταδιακή άρση των κυρώσεων κατά της Τεχεράνης, υπό την προϋπόθεση συμμόρφωσης της τελευταίας με τους όρους της συμφωνίας, περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το μνημόνιο κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, το οποίο, όπως υποστηρίζει ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, αναμένεται να υπογραφεί σύντομα.
Οι τελευταίες πληροφορίες για το περιεχόμενο της συμφωνίας έρχονται από τον ειδησεογραφικό ιστότοπο Axios, στον οποίο μίλησαν ένας διπλωμάτης μίας εκ των διαμεσολαβητριών χωρών και Αμερικανός αξιωματούχος.
Το μνημόνιο θα παρατείνει την εκεχειρία για 60 ημέρες, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, διάστημα κατά το οποίο θα διεξαχθούν διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Το κείμενο περιλαμβάνει επίσης ένα πλαίσιο για τη διαχείριση των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας, αν και οποιαδήποτε ενέργεια σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα θα εξαρτηθεί από μια δεύτερη, πιο λεπτομερή συμφωνία, σύμφωνα με το δημοσίευμα.
Ο διπλωμάτης από μία εκ των διαμεσολαβητριών χωρών, ο οποίος παρουσίασε στο Axios το τελευταίο σχέδιο του κειμένου, δήλωσε ότι «οι ΗΠΑ και το Ιράν έχουν συμφωνήσει στο κείμενο μιας συμφωνίας», αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι απαιτείται ακόμη η τελική έγκριση.
Μέχρι το βράδυ της Πέμπτης, η συμφωνία είχε εγκριθεί από υψηλόβαθμα κλιμάκια στην ιρανική πλευρά, αλλά πιθανότατα όχι ακόμη από τον Ανώτατο Ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, σύμφωνα με δύο πηγές που γνωρίζουν τις εξελίξεις.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι αναμένει να πραγματοποιηθεί τελετή υπογραφής μέσα στο Σαββατοκύριακο.
Εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών ανέφερε ότι η Τεχεράνη «δεν έχει ακόμη λάβει οριστική απόφαση».
Ο Λευκός Οίκος έχει θεωρήσει αρκετές φορές τους τελευταίους δύο μήνες ότι μια συμφωνία ήταν κοντά, αλλά τελικά οι συνομιλίες κατέρρεαν. Ο διπλωμάτης εμφανίστηκε αισιόδοξος ότι αυτή τη φορά το κείμενο θα διατηρηθεί ως έχει.
Τέσσερα μεταγωγικά αεροσκάφη C-17 της Πολεμικής Αεροπορίας των ΗΠΑ αναχώρησαν την Πέμπτη για την Ευρώπη, μεταφέροντας εξοπλισμό ενόψει πιθανής μετάβασης του αντιπροέδρου Τζέι Ντι Βανς σε τελετή υπογραφής στη Γενεύη τις επόμενες ημέρες.
Σε παρασκηνιακό επίπεδο, σύμφωνα με δύο διπλωμάτες από δύο διαμεσολαβήτριες χώρες και δύο Αμερικανούς αξιωματούχους που μίλησαν στο axios, η προκαταρκτική συμφωνία επιτεύχθηκε το βράδυ της Τετάρτης έπειτα από πολύωρες διαπραγματεύσεις μεταξύ του Καταριανού διαμεσολαβητή Άλι αλ-Θαουάντι και του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.
Κατά τη διάρκεια των συνομιλιών στην Τεχεράνη, ο αλ-Θαουάντι επικοινώνησε τηλεφωνικά πολλές φορές με τους απεσταλμένους του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, σύμφωνα με δύο πηγές.
Η ανακοίνωση του Τραμπ ότι είχε οριστικοποιηθεί συμφωνία αιφνιδίασε τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Τις τελευταίες ημέρες, ο Νετανιάχου φέρεται να είχε περιορισμένη ενημέρωση και επικοινωνούσε με συμμάχους προσκείμενους στην κυβέρνηση Τραμπ, προσπαθώντας να συλλέξει πληροφορίες, σύμφωνα με αμερικανική πηγή με άμεση γνώση των γεγονότων.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Βάσει του μνημονίου, το Ιράν θα αναλάβει συγκεκριμένες δεσμεύσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα — κυρίως ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο και ότι θα επιλύσει το αδιέξοδο σχετικά με τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου.
Ανώτερος Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε ότι ο Τραμπ συμφώνησε πως μία από τις πιθανές λύσεις θα μπορούσε να είναι η αραίωση (down-blending) του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν εντός της χώρας, υπό την επίβλεψη επιθεωρητών του ΟΗΕ.
Οποιαδήποτε βήματα σε σχέση με το πυρηνικό πρόγραμμα θα πραγματοποιηθούν μόνο εφόσον επιτευχθεί δεύτερη συμφωνία — μια προοπτική που παραμένει αβέβαιη, δεδομένων των δυσκολιών που αντιμετώπισαν ακόμη και οι λιγότερο τεχνικές διαπραγματεύσεις για το μνημόνιο.
Ο διπλωμάτης υποστήριξε ότι το μνημόνιο «εισέρχεται σε λεπτομέρειες για όλα τα πυρηνικά ζητήματα» και ότι «ικανοποιεί όλες τις αμερικανικές απαιτήσεις».
Το μνημόνιο προβλέπει το άμεσο άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ χωρίς την επιβολή τελών διέλευσης και την επιστροφή των θαλάσσιων μεταφορών στα προπολεμικά επίπεδα μέσα σε 30 ημέρες. Σε αντάλλαγμα, θα αρθεί και ο αμερικανικός αποκλεισμός.
Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν δηλώσει προηγουμένως στο Axios ότι, μετά το άνοιγμα των Στενών, θα χορηγηθούν στο Ιράν προσωρινές εξαιρέσεις από τις κυρώσεις, ώστε να μπορεί να εξάγει πετρέλαιο για διάστημα 60 ημερών, εξασφαλίζοντας πολύτιμα έσοδα για την Τεχεράνη.
Η ελάφρυνση των κυρώσεων θα διευρυνθεί εφόσον το Ιράν τηρήσει την αρχική συμφωνία και επιδείξει «καλή πίστη» στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
«Δεν υπάρχει προκαθορισμένη ημερομηνία για την άρση των κυρώσεων και αυτή θα συνδέεται με την εφαρμογή της συμφωνίας», δήλωσε ο διπλωμάτης.
Τι παραμένει ανοιχτό
Παραμένει ασαφές εάν το κείμενο περιλαμβάνει λεπτομερή πρόβλεψη για τα δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό.
Η Τεχεράνη επιμένει ότι πρέπει να λάβει άμεσα μέρος των χρημάτων με την υπογραφή οποιασδήποτε αρχικής συμφωνίας, ενώ οι ΗΠΑ υποστηρίζουν ότι τα κεφάλαια θα αποδεσμεύονται σταδιακά, ανάλογα με τον βαθμό συμμόρφωσης.
Πηγή στις ΗΠΑ εκτός κυβέρνησης εξέφρασε ανησυχία ότι το ζήτημα των δεσμευμένων κεφαλαίων ενδέχεται να ρυθμίζεται μέσω μυστικής παράλληλης συμφωνίας. Αμερικανός αξιωματούχος διέψευσε πρόσφατα αυτό το ενδεχόμενο μιλώντας στο Axios.
Τις τελευταίες ημέρες, ΗΠΑ, Ιράν και Κατάρ συζήτησαν μηχανισμό που θα επέτρεπε στην Τεχεράνη να αποκτήσει πρόσβαση σε μέρος των δεσμευμένων κεφαλαίων της στο Κατάρ για την αγορά ανθρωπιστικών αγαθών, σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο και πηγή από μία εκ των διαμεσολαβητριών χωρών.
Τι ακολουθεί
Η συμφωνία, η οποία διαμεσολαβήθηκε από κοινού από το Κατάρ και το Πακιστάν, θα ονομαστεί «Συμφωνία της Ισλαμαμπάντ», εφόσον τελικά οι δύο πλευρές συμφωνήσουν να την υπογράψουν.
«Εργαζόμαστε με τα εμπλεκόμενα μέρη ώστε να ολοκληρωθούν οι τελευταίες λεπτομέρειες της συμφωνίας και να καθοριστεί η ημερομηνία της τελετής υπογραφής», δήλωσε ο διπλωμάτης από μία εκ των διαμεσολαβητριών χωρών.