Οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν εξελίσσονται σε διπλωματικό και στρατιωτικό θρίλερ, καθώς ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι η Ουάσιγκτον έχει πετύχει «σπουδαία συμφωνία» με την Τεχεράνη, ενώ το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών απαντά ότι δεν έχει ληφθεί ακόμη καμία τελική απόφαση και ότι το Ιράν δεν πρόκειται να υποχωρήσει από τις «κόκκινες γραμμές» του.
Το σκηνικό παραμένει εξαιρετικά ρευστό. Από τη μία πλευρά, ο αμερικανός πρόεδρος εμφανίζεται βέβαιος ότι η συμφωνία είναι σχεδόν ολοκληρωμένη, μιλώντας ακόμη και για πιθανή υπογραφή μέσα στο Σαββατοκύριακο σε ευρωπαϊκό έδαφος. Από την άλλη, η Τεχεράνη χαμηλώνει τις προσδοκίες, χαρακτηρίζοντας τις αναφορές για χρόνο και τόπο υπογραφής «εικασίες» και επιμένοντας ότι τίποτα δεν έχει οριστικοποιηθεί.
Την ίδια ώρα, η ένταση στο Στενό του Ορμούζ, μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες για το παγκόσμιο εμπόριο υδρογονανθράκων, ανεβάζει το διακύβευμα. Οι ΗΠΑ φέρονται να κατέρριψαν δύο ιρανικά drones, ιρανικές δυνάμεις φέρονται να εμπόδισαν δεξαμενόπλοιο να περάσει από το στενό, ενώ οι δύο πλευρές επιμένουν ότι «ελέγχουν πλήρως» την περιοχή.
Το Ιράν διαψεύδει την εικόνα τελικής συμφωνίας
Ο εκπρόσωπος Τύπου του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγαΐ, δήλωσε ότι η Τεχεράνη δεν έχει λάβει ακόμη απόφαση για συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με το IRNA, ο ιρανός αξιωματούχος ξεκαθάρισε ότι το Ιράν δεν προτίθεται να υπαναχωρήσει από τις βασικές του θέσεις στις διαπραγματεύσεις.
Ο Μπαγαΐ υποστήριξε ότι οι πληροφορίες περί επικείμενης υπογραφής, συγκεκριμένης ημερομηνίας ή τόπου διεξαγωγής τελετής δεν είναι τίποτε περισσότερο από εικασίες. Όπως είπε, ένα σημαντικό μέρος του υπό διαπραγμάτευση σχεδίου έχει μεν οριστικοποιηθεί, όμως οι ΗΠΑ, κατά την ιρανική εκδοχή, άλλαξαν επανειλημμένα τις θέσεις τους στη διάρκεια των συνομιλιών.
Η δήλωση αυτή ήρθε ως ευθεία απάντηση στο κλίμα αισιοδοξίας που καλλιεργεί ο Λευκός Οίκος. Η Τεχεράνη, με άλλα λόγια, δεν κλείνει την πόρτα σε συμφωνία, αλλά επιμένει ότι δεν υπάρχει ακόμη πολιτική απόφαση που να επιτρέπει την ανακοίνωσή της.
Ο Τραμπ μιλά για «σπουδαία συμφωνία»
Σε εντελώς διαφορετικό τόνο, ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη «κάνει μια σπουδαία συμφωνία» με το Ιράν. Μιλώντας σε τηλε-συγκέντρωση υπέρ του υποψηφίου για τη Γερουσία της Αλαμπάμα, Μπάρι Μουρ, ο αμερικανός πρόεδρος είπε ότι «πιθανώς ακούσατε πως σήμερα καταλήξαμε σε συμφωνία με το Ιράν».
«Δεν θα υπάρχουν πυρηνικά όπλα. Οι άνθρωποι θα αρχίσουν να επιστρέφουν πολύ σύντομα. Έχει σχεδόν ολοκληρωθεί. Πήραμε όλα όσα θέλαμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο Τραμπ εμφανίστηκε βέβαιος ότι η βασική αμερικανική απαίτηση, δηλαδή η αποτροπή απόκτησης πυρηνικού όπλου από το Ιράν, έχει ικανοποιηθεί. Ωστόσο, δεν έδωσε λεπτομέρειες για το περιεχόμενο της συμφωνίας, ούτε για το πώς θα διασφαλιστεί πρακτικά η εφαρμογή της.
Νωρίτερα, ο αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει ότι ανέστειλε προγραμματισμένους αμερικανικούς βομβαρδισμούς, υποστηρίζοντας πως έχει εξευρεθεί «πολύ καλή συμφωνία» και ότι αυτή θα μπορούσε να υπογραφεί κάπου στην Ευρώπη μέσα στο Σαββατοκύριακο. Η Τεχεράνη, πάντως, απάντησε λίγο αργότερα ότι δεν έχει αποφασίσει εάν θα υπογράψει ή όχι.
Το Κατάρ στο διπλωματικό παρασκήνιο
Σημαντικό ρόλο στο παρασκήνιο φαίνεται να διαδραματίζει το Κατάρ. Σύμφωνα με ανακοίνωση της κυβέρνησης της Ντόχα, ο Τραμπ είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον εμίρη του Κατάρ, Σεΐχη Ταμίμ μπιν Χαμάντ αλ Θάνι, με αντικείμενο τις στρατηγικές σχέσεις και την κατάσταση στη Μέση Ανατολή.
Η κυβέρνηση του Κατάρ ανέφερε ότι ο Τραμπ επιβεβαίωσε πως οι συμφωνίες που έχουν επιτευχθεί με το Ιράν έχουν λάβει την έγκριση όλων των ενδιαφερόμενων πλευρών, με τη συμμετοχή και την υποστήριξη «αδελφών και φιλικών εθνών», συμπεριλαμβανομένου του Κατάρ. Σύμφωνα με την ίδια ανακοίνωση, απομένουν διαδικασίες πριν από την ανακοίνωση των ρυθμίσεων για την υπογραφή.
Ο εμίρης του Κατάρ φέρεται να εξέφρασε την υποστήριξή του σε προσπάθειες επίλυσης των διαφορών μέσω διαλόγου και ειρηνικών μέσων, ευχαριστώντας τον αμερικανό πρόεδρο για τις κινήσεις αποκλιμάκωσης.
Κατάρριψη ιρανικών drones από τις ΗΠΑ
Η διπλωματική κινητικότητα εξελίσσεται παράλληλα με στρατιωτική ένταση. Σύμφωνα με πηγή της κυβέρνησης Τραμπ που μίλησε στο Reuters, οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις κατέρριψαν δύο ιρανικά μη επανδρωμένα εναέρια οχήματα εφόρμησης.
Η Ουάσιγκτον συνδέει την εξέλιξη αυτή με την επιμονή της Τεχεράνης να στοχοποιεί πλοία που επιχειρούν να περάσουν από το Στενό του Ορμούζ. «Η κυκλοφορία στο στενό συνεχίζεται», υποστήριξε ο αμερικανός αξιωματούχος, ο οποίος μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Μέχρι στιγμής, δεν έχουν αναφερθεί άλλες άμεσες εχθροπραξίες μεταξύ των αμερικανικών και ιρανικών δυνάμεων. Ωστόσο, το γεγονός ότι στρατιωτικές κινήσεις και διαπραγματεύσεις εξελίσσονται ταυτόχρονα δείχνει πόσο εύθραυστη παραμένει η κατάσταση.
Το Στενό του Ορμούζ στο επίκεντρο
Το Στενό του Ορμούζ βρίσκεται στην καρδιά της κρίσης. Ο ιρανικός στρατός ανακοίνωσε ότι η βασική εμπορική οδός είναι κλειστή για κάθε θαλάσσια κυκλοφορία, ως απάντηση στις εξελίξεις. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ, από την πλευρά της, υποστηρίζει ότι η πλωτή οδός παραμένει ανοιχτή.
Η σύγκρουση αφηγήσεων είναι εμφανής. Η Τεχεράνη παρουσιάζει την κίνηση ως άσκηση κυριαρχίας και αποτροπής, ενώ η Ουάσιγκτον επιμένει ότι δεν θα επιτρέψει τον αποκλεισμό μιας θαλάσσιας διόδου κρίσιμης για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια.
Σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο Tasnim, ιρανικές στρατιωτικές δυνάμεις σταμάτησαν ένα δεξαμενόπλοιο από το να διέλθει από το στενό. Το ρεπορτάζ ανέφερε ότι το πλοίο θεωρήθηκε «μη συμμορφούμενο» και ότι εισήλθε στην περιοχή χωρίς προηγούμενο συντονισμό.
Πετρέλαιο και αγορές αντιδρούν στις δηλώσεις Τραμπ
Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα στις δηλώσεις Τραμπ περί συμφωνίας. Οι ασιατικοί χρηματιστηριακοί δείκτες κινήθηκαν ανοδικά, με τον Nikkei στο Τόκιο να καταγράφει άνοδο κοντά στο 4% και τον Kospi στη Σεούλ να σημειώνει άλμα άνω του 7%.
Η αισιοδοξία των επενδυτών συνδέεται με την προοπτική αποκλιμάκωσης και επαναλειτουργίας της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ. Κάθε ένδειξη ότι απομακρύνεται το ενδεχόμενο γενικευμένης σύγκρουσης στον Περσικό Κόλπο λειτουργεί καθησυχαστικά για τις αγορές.
Παράλληλα, οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν. Το Brent Βόρειας Θάλασσας, ποικιλία αναφοράς, υποχωρούσε κατά 1,57%, στα 88,96 δολάρια. Η πτώση αυτή αντανακλά την προσδοκία ότι μια συμφωνία θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο διαταραχής στις ενεργειακές ροές.
Συμφωνία ή τακτική πίεσης;
Το μεγάλο ερώτημα είναι εάν πράγματι υπάρχει ώριμη συμφωνία ή εάν οι δηλώσεις Τραμπ αποτελούν μέρος μιας τακτικής πίεσης προς την Τεχεράνη. Η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να θέλει γρήγορη ανακοίνωση, με στόχο να παρουσιάσει διπλωματική επιτυχία και αποφυγή νέας στρατιωτικής σύγκρουσης.
Το Ιράν, αντίθετα, επιχειρεί να δείξει ότι δεν σύρεται σε συμφωνία υπό πίεση. Η αναφορά στις «κόκκινες γραμμές» λειτουργεί ως μήνυμα τόσο προς τις ΗΠΑ όσο και προς το εσωτερικό ακροατήριο της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Έτσι, το θρίλερ συνεχίζεται με τρία ανοιχτά μέτωπα: το διπλωματικό, όπου μένει να φανεί εάν οι δύο πλευρές θα καταλήξουν σε υπογραφή· το στρατιωτικό, με το Ορμούζ και τα drones να κρατούν ζωντανό τον κίνδυνο ανάφλεξης· και το οικονομικό, όπου πετρέλαιο και αγορές αντιδρούν σε κάθε δήλωση, κάθε διάψευση και κάθε κίνηση στο παρασκήνιο.
Προς το παρόν, η μόνη βεβαιότητα είναι ότι συμφωνία ανακοινώνει η Ουάσιγκτον, αλλά όχι η Τεχεράνη. Και όσο αυτή η απόσταση παραμένει, η κρίση ΗΠΑ – Ιράν θα κινείται ανάμεσα στη διπλωματική αποκλιμάκωση και στον κίνδυνο νέας έκρηξης στον Περσικό Κόλπο.