Tην ώρα που η Κρήτη βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες μεταναστευτικές «πιέσεις», η Κομισιόν επανέρχεται ως προς τον σχεδιασμό ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης, που θα προσφέρει στα κράτη-μέλη πρόσθετη «ευελιξία» στη διαχείριση των συνόρων και στις διαδικασίες ασύλου και επιστροφών.
Παράλληλα, ανακοινώνει πρόσθετη χρηματοδότηση 25 εκατ. ευρώ για δράσεις στην Ανατολική Λιβύη, ενώ προωθείται η δημιουργία «κόμβων» επιστροφών σε τρίτες χώρες, με τη συμμετοχή και της Ελλάδας στις σχετικές διεργασίες.
Στην εννεασέλιδη επιστολή της προς τους Ευρωπαίους ηγέτες με σημερινή ημερομηνία, ενόψει της Συνόδου Κορυφής αυτή την εβδομάδα στις Βρυξέλλες, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εξειδικεύει περαιτέρω τον σχεδιασμό του ευρωπαϊκού πλαισίου αντιμετώπισης έκτακτων καταστάσεων (European Emergency Response Framework), το οποίο είχε προαναγγείλει τον Σεπτέμβριο στην ομιλία της για την κατάσταση της Ενωσης.
Με «φόντο» και την πρόσφατη κρίση στη Θέουτα της Ισπανίας, το νέο πλαίσιο θα επιδιώκει να προσφέρει πρόσθετες δυνατότητες στα κράτη-μέλη, όταν βρίσκονται αντιμέτωπα με αιφνίδιες ή μαζικές παράτυπες αφίξεις που απειλούν τη δημόσια τάξη και την εσωτερική ασφάλεια και οι υφιστάμενοι κανόνες δεν επαρκούν για την άμεση αντιμετώπισή τους.
Η επιστολή αναφέρεται συγκεκριμένα στο άρθρο 72 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ε.Ε., διευκρινίζοντας ότι το νέο πλαίσιο δεν θα θίγει τις εθνικές νομοθεσίες έκτακτης ανάγκης που βασίζονται σε αυτό.
Υπενθυμίζεται ότι η Αθήνα στο πρόσφατο Συμβούλιο Εσωτερικών Υποθέσεων ζήτησε εκ νέου -όπως και αμέσως μετά την κρίση στη Θέουτα- ευρωπαϊκό μηχανισμό που θα επιτρέπει, υπό εξαιρετικές συνθήκες, ακόμη και προσωρινή αναστολή των διαδικασιών ασύλου.
Ωστόσο, η Κομισιόν δεν έχει αποσαφηνίσει εάν το νέο πλαίσιο θα καλύπτει το συγκεκριμένο ελληνικό αίτημα.
Η Κρήτη και τα 25 εκατ. ευρώ για τη Λιβύη
Στο 19σέλιδο παράρτημα που συνοδεύει την επιστολή η Κομισιόν αναφέρεται ειδικά στις πρόσφατες εξελίξεις στην Κρήτη και τη Θέουτα, επισημαίνοντας ότι ανέδειξαν την ανάγκη καλύτερης ανταλλαγής πληροφοριών, ολοκληρωμένης ανάλυσης και έγκαιρης κινητοποίησης των ευρωπαϊκών μηχανισμών.
Παράλληλα, η Φον ντερ Λάιεν χαρακτηρίζει τη Λιβύη κυριότερη χώρα αναχώρησης για παράτυπες διελεύσεις προς την Ε.Ε. και γνωστοποιεί ότι μόλις υπεγράφη πρόσθετη χρηματοδότηση ύψους 25 εκατ. ευρώ για την επέκταση δράσεων διαχείρισης των συνόρων, έρευνας και διάσωσης καθώς και καταπολέμησης της διακίνησης στις ανατολικές περιοχές της χώρας.
Ερωτηθείσα από την «Κ» για την αποτελεσματικότητα της συνεργασίας με τις Αρχές της Ανατολικής Λιβύης, στη «σκιά» των νέων αφίξεων στην Κρήτη, αλλά και για την αξιοποίηση των πρόσθετων 25 εκατ. ευρώ, η Κομισιόν επικαλέστηκε τη συνολική μείωση των παράτυπων αφίξεων στην Ευρώπη κατά 55% την τελευταία διετία και περίπου 35% φέτος.
Εκπρόσωπός της ανέφερε ότι συνεχίζονται οι τεχνικές αποστολές και οι επαφές με τις λιβυκές αρχές για την ενίσχυση της συνεργασίας επί του πεδίου, χωρίς ωστόσο να δώσει συγκεκριμένες διευκρινίσεις για τη διάθεση της πρόσθετης χρηματοδότησης ή το χρονοδιάγραμμα των αναμενόμενων αποτελεσμάτων.
Στο μεταξύ, σύμφωνα με το παράρτημα της επιστολής, στους επόμενους σχεδιασμούς περιλαμβάνεται και η δημιουργία Κέντρου Συντονισμού Θαλάσσιας Διάσωσης στη Βεγγάζη, με τη συνδρομή της ευρωπαϊκής επιχείρησης IRINI και χρηματοδότηση από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό για την Ειρήνη.
Παράλληλα, εξετάζεται η δυνατότητα περαιτέρω εμπλοκής της ευρωπαϊκής αποστολής EUBAM Libya, καθώς και διμερούς υποστήριξης από κράτη-μέλη για τη διαχείριση των συνόρων στην Ανατολική Λιβύη.
Οι «κόμβοι» επιστροφών
Σε ό,τι αφορά τις επιστροφές παράτυπων μεταναστών, η Φον ντερ Λάιεν υπογραμμίζει -ανάμεσα σε άλλα- και τη δημιουργία των λεγόμενων κόμβων επιστροφών (return hubs) σε τρίτες χώρες, επισημαίνοντας ότι ο νέος ευρωπαϊκός κανονισμός παρέχει το σχετικό νομικό πλαίσιο και ότι ορισμένα κράτη-μέλη εργάζονται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση.
Σύμφωνα με πληροφορίες για τη σχετική πρωτοβουλία, η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, την Αυστρία, τη Δανία και την Ολλανδία σε ομάδα χωρών που διερευνούν συμφωνίες με τρίτες χώρες, μεταξύ των οποίων η Ρουάντα και η Ουγκάντα, με στόχο να καταστεί δυνατή η λειτουργία του πρώτου τέτοιου κέντρου εντός του 2027.
Με το συνολικό ποσοστό επιστροφών στην Ε.Ε. να παραμένει στο 32%, η πρόεδρος της Κομισιόν ζητεί ταχεία εφαρμογή των νέων κανόνων και επιτάχυνση των σχετικών διαδικασιών.
Παράλληλα, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επαναλαμβάνει στην επιστολή την πρόθεση περαιτέρω ενίσχυσης του Frontex, με αύξηση του μόνιμου σώματος, με δημιουργία ευρωπαϊκής εφεδρείας για τα σύνορα και τις επιστροφές, με δύναμη ταχείας αντίδρασης και κέντρο συντονισμού επιστροφών.
Η επιστολή ολοκληρώνεται με έμφαση στην εφαρμογή του Συμφώνου Μετανάστευσης και Ασύλου, στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και τη συνεργασία με τρίτες χώρες, μεταξύ των οποίων η Τουρκία.